Table of Contents
ठाणे जिल्हा: संपूर्ण माहिती
१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व किल्ले
- प्राचीन वारसा: ठाणे हे पूर्वी ‘श्रीस्थानक’ म्हणून ओळखले जात असे. हे शिलाहार राजांच्या राजधानीचे ठिकाण होते.
- रेल्वे क्रांती: १६ एप्रिल १८५३ रोजी आशियातील पहिली रेल्वे मुंबई (बोरीबंदर) ते ठाणे दरम्यान धावली.
- ऐतिहासिक किल्ले:
- सिद्धगड: मुरबाड तालुक्यातील हा किल्ला क्रांतीवीर भाई कोतवाल यांच्या बलिदानासाठी ओळखला जातो.
- मलंगगड: कल्याण येथील प्रसिद्ध डोंगरावरील किल्ला आणि हाजी मलंग बाबांची दर्गा.
- माहीम किल्ला (पालघर विभाजनापूर्वी): आता पालघरमध्ये असले तरी ठाण्याच्या इतिहासाशी संबंधित.
२. भौगोलिक स्थान व विस्तार
| घटक | तपशील |
| स्थान | महाराष्ट्र राज्याचा कोकण विभाग (उत्तर कोकण) |
| एकूण क्षेत्रफळ | ४,२१४ चौ.कि.मी. |
| मुख्य नद्या | उल्हास, वैतरणा, काळू, भातसा आणि तानसा |
| समुद्रकिनारा | जिल्ह्याला पश्चिमेस अरबी समुद्राचा सुमारे २५ ते ३० किमीचा किनारा लाभला आहे. |
जिल्ह्याच्या सीमा (Boundaries)
| दिशा | लागून असलेला जिल्हा / घटक |
| उत्तर | पालघर जिल्हा |
| पूर्व | अहमदनगर आणि पुणे जिल्हा |
| दक्षिण | मुंबई उपनगर आणि रायगड जिल्हा |
| पश्चिम | अरबी समुद्र |
३. प्रशासकीय माहिती
| घटक | तपशील |
| प्रशासकीय मुख्यालय | ठाणे शहर |
| एकूण तालुके (७) | ठाणे, कल्याण, मुरबाड, भिवंडी, शहापूर, उल्हासनगर, अंबरनाथ |
| महानगरपालिका (६) | ठाणे, कल्याण-डोंबिवली, भिवंडी-निजामपूर, मीरा-भाईंदर, उल्हासनगर, नवी मुंबई (काही भाग) |
४. पर्यटन आणि प्रेक्षणीय स्थळे
- तलावांचे शहर: ठाणे शहरात ३० पेक्षा जास्त तलाव आहेत, ज्यामध्ये ‘मासुंदा’ (तलावपाळी) सर्वात प्रसिद्ध आहे.
- अंबरनाथ शिवमंदिर: १०६० मध्ये बांधलेले हे प्राचीन कोरीव दगडी मंदिर यूनेस्कोच्या संरक्षित यादीत येते.
- टिटवाळा गणपती: पेशवेकालीन आणि प्रसिद्ध जागृत देवस्थान.
- माळशेज घाट: पावसाळी पर्यटन आणि फ्लेमिंगो पक्षांच्या निरीक्षणासाठी प्रसिद्ध.
- उपवन तलाव: ठाण्यातील सांस्कृतिक केंद्र आणि निसर्गरम्य परिसर.
५. आर्थिक व औद्योगिक महत्त्व
- यंत्रमागाचे केंद्र: भिवंडी हे शहर आशियातील सर्वात मोठे ‘यंत्रमाग’ केंद्र आणि गोदामांचे (Logistics Hub) मोठे केंद्र आहे.
- औद्योगिक वसाहत: वागळे इस्टेट (ठाणे) आणि कल्याण-अंबरनाथ पट्टा उद्योगांसाठी प्रसिद्ध आहे.
- मुंबईची जीवनवाहिनी: मुंबईला पाणीपुरवठा करणारी मुख्य धरणे (भातसा, तानसा, अप्पर वैतरणा) याच जिल्ह्यात आहेत.
६. ठळक वैशिष्ट्ये
- नागरीकरण: ठाणे हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक नागरीकरण झालेल्या जिल्ह्यांपैकी एक आहे.
- फ्लेमिंगो अभयारण्य: ठाणे खाडीला रामसर स्थळ म्हणून घोषित करण्यात आले आहे, जे फ्लेमिंगो पक्षांसाठी प्रसिद्ध आहे.
- परिवहन: ठाणे हे मध्य आणि हार्बर रेल्वेचे महत्त्वाचे जंक्शन आहे.
७. महत्त्वाचे वन-लाइनर प्रश्न
१. ठाणे जिल्ह्याचे प्राचीन नाव काय होते?
उत्तर: श्रीस्थानक.
२. भारतातील पहिली रेल्वे कधी धावली?
उत्तर: १६ एप्रिल १८५३.
३. ‘तलावांचे शहर’ म्हणून महाराष्ट्रातील कोणत्या शहराला ओळखले जाते?
उत्तर: ठाणे.
४. ठाणे जिल्ह्यातून १ ऑगस्ट २०१४ रोजी कोणता नवीन जिल्हा वेगळा करण्यात आला?
उत्तर: पालघर जिल्हा.
५. प्रसिद्ध ‘अंबरनाथ शिवमंदिर’ कोणत्या राजांच्या काळात बांधले गेले?
उत्तर: शिलाहार राजांच्या (सन १०६०).
६. ठाणे जिल्ह्यात एकूण किती महानगरपालिका आहेत?
उत्तर: ६.
७. ‘यंत्रमागांचे शहर’ म्हणून कोणत्या शहराला ओळखले जाते?
उत्तर: भिवंडी.
८. ठाणे जिल्ह्यातील प्रसिद्ध ‘महागणपती’ मंदिर कोठे आहे?
उत्तर: टिटवाळा.
९. ठाणे जिल्ह्याची प्रमुख नदी कोणती?
उत्तर: उल्हास नदी.
१०. ‘माळशेज घाट’ कोणत्या तालुक्यात येतो?
उत्तर: मुरबाड.
११. मुंबईला पाणीपुरवठा करणारी ‘तानसा’ व ‘भातसा’ धरणे कोणत्या तालुक्यात आहेत?
उत्तर: शहापूर.
१२. ठाणे जिल्ह्यातील कोणते ठिकाण फ्लेमिंगो पक्षांसाठी प्रसिद्ध आहे?
उत्तर: ठाणे खाडी.
१३. ठाणे जिल्ह्यात एकूण किती तालुके आहेत?
उत्तर: ७ तालुके.
१४. मासुंदा तलाव कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
उत्तर: ठाणे.
१५. ठाणे जिल्ह्याच्या पूर्वेस कोणते जिल्हे आहेत?
उत्तर: अहमदनगर आणि पुणे.
कोल्हापूर जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Kolhapur District GK
अमरावती जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Amravati District GK
वाशिम जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Washimr District GK
गडचिरोली जिल्ह्याची संपूर्ण माहिती | Gadchiroli District GK
चंद्रपूर जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Chandrapur District GK
