आजच्या चालू घडामोडी | 25 महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे | MPSC, पोलीस भरती, तलाठी | 7 जून 2026
प्रश्न 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळाने जून 2026 मध्ये भारतीय विमान कंपन्यांना विमान इंधन किंमत स्थिरीकरण सहाय्य देण्यासाठी किती कोटी रुपयांच्या एकरकमी अर्थसंकल्पीय साहाय्याला मंजुरी दिली आहे?
उत्तर: 10,000 कोटी रुपये
स्पष्टीकरण: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या बैठकीत हा निर्णय घेण्यात आला. जागतिक स्तरावर विमान इंधनाच्या किमती वाढल्यामुळे भारतीय विमान कंपन्यांना दिलासा देण्यासाठी आणि देशांतर्गत व आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतूक सुरळीत ठेवण्यासाठी हे साहाय्य मंजूर करण्यात आले आहे.
प्रश्न 2: केंद्रीय मंत्री जयंत चौधरी यांनी जून 2026 मध्ये देशातील नवोन्मेषाला चालना देण्यासाठी कोणत्या राष्ट्रीय उपक्रमाचा प्रारंभ केला आहे?
उत्तर: नवाचार मंत्र
स्पष्टीकरण: कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाचे स्वतंत्र प्रभार राज्यमंत्री जयंत चौधरी यांनी आयआयटी दिल्ली येथे या राष्ट्रीय उपक्रमाचा शुभारंभ केला. देशातील नवीन संकल्पना शोधणे, त्यांना मार्गदर्शन करणे आणि मोठ्या प्रमाणावर विकसित करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
प्रश्न 3: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या (UNSC) अस्थायी सदस्यत्वासाठी जून 2026 मध्ये झालेल्या निवडणुकीत कोणत्या देशाने आपल्या इतिहासात पहिल्यांदाच जागा मिळवली आहे?
उत्तर: किर्गिस्तान
स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्र महासभेने 2027-2028 या दोन वर्षांच्या कार्यकाळासाठी पाच नवीन अस्थायी सदस्यांची निवड केली आहे. यामध्ये किर्गिस्तानने 1992 मध्ये संयुक्त राष्ट्रांचे सदस्य झाल्यानंतर पहिल्यांदाच सुरक्षा परिषदेत स्थान मिळवले आहे.
प्रश्न 4: सुरक्षा परिषदेच्या अस्थायी सदस्यत्वासाठी जून 2026 मध्ये निवडून आलेले पाच नवीन देश कोणते आहेत?
उत्तर: ऑस्ट्रिया, किर्गिस्तान, पोर्तुगाल, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, आणि झिम्बाब्वे
स्पष्टीकरण: या पाच देशांचा कार्यकाळ 1 जानेवारी 2027 पासून सुरू होणार असून तो 31 डिसेंबर 2028 पर्यंत असेल. हे देश कोलंबिया, बहरीन, काँगो, लात्विया आणि लायबेरिया या देशांच्या सोबतीने सुरक्षा परिषदेत काम करतील.
प्रश्न 5: भारतीय अन्न महामंडळाच्या (FCI) अन्नधान्याच्या गोण्यांवर क्यूआर (QR) कोड टॅगिंग करण्याच्या योजनेचा विस्तार जून 2026 मध्ये कोणत्या राज्यांमध्ये करण्याचा निर्णय केंद्र सरकारने घेतला आहे?
उत्तर: आंध्र प्रदेश, तेलंगणा आणि ओडिशा
स्पष्टीकरण: रेशन दुकानांमधील अन्नधान्याची पारदर्शकता वाढवण्यासाठी केंद्र सरकारने हा निर्णय घेतला आहे. यामुळे अन्नधान्याचा हंगाम ओळखणे, स्वयंचलित बिले तयार करणे आणि अनुदानाचे वितरण सुलभ करणे शक्य होणार आहे.
प्रश्न 6: टी-हब (T-Hub) या स्टार्टअप इनक्यूबेटरने अंतराळ क्षेत्रातील स्टार्टअप्सना चालना देण्यासाठी जून 2026 मध्ये कोणत्या कार्यक्रमाची तिसरी बॅच सुरू केली आहे?
उत्तर: ऑर्बिट (ORBIT)
स्पष्टीकरण: अटल इनोव्हेशन मिशनच्या सहकार्याने सुरू असलेल्या या स्पेस-टेक एक्सलेरेटर प्रोग्राम अंतर्गत 13 नवीन स्टार्टअप्सची निवड करण्यात आली आहे. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून आतापर्यंत एकूण 36 अंतराळ क्षेत्रातील स्टार्टअप्सना पाठबळ देण्यात आले आहे.
प्रश्न 7: भारतातील पुरवठा साखळी वित्ताला बळकटी देण्यासाठी जून 2026 मध्ये कोणत्या दोन बँकांनी जोखीम-सामायिकरण करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत?
उत्तर: आशियाई विकास बँक (ADB) आणि स्टँडर्ड चार्टर्ड बँक
स्पष्टीकरण: या करारामुळे भारतातील सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना पुरवठा साखळीसाठी सुलभ वित्तपुरवठा उपलब्ध होणार आहे. हा करार अमेरिकन डॉलर आणि भारतीय रुपया या दोन्ही चलनांमधील व्यवहारांना लागू असेल.
प्रश्न 8: जून 2026 मध्ये कॅबिनेट समितीने देशातील पायाभूत सुविधांचा विकास करण्यासाठी किती कोटी रुपयांच्या चार महत्त्वाच्या राष्ट्रीय महामार्ग प्रकल्पांना मंजुरी दिली आहे?
उत्तर: 24,249 कोटी रुपये
स्पष्टीकरण: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखालील आर्थिक व्यवहारविषयक कॅबिनेट समितीने हा निर्णय घेतला. या अंतर्गत ओडिशा, तेलंगणा, बिहार आणि मध्य प्रदेश या चार राज्यांमध्ये 700 किलोमीटरपेक्षा जास्त लांबीचे महामार्ग विकसित केले जातील.
प्रश्न 9: केंद्रीय कॅबिनेट समितीने मंजूर केलेल्या महामार्ग प्रकल्पांतर्गत मध्य प्रदेशातील एनएच-347बी (NH-347B) च्या विस्तारासाठी कोणत्या मॉडेलचा वापर केला जाणार आहे?
उत्तर: हायब्रिड अॅन्यूइटी मॉडेल (HAM)
स्पष्टीकरण: मध्य प्रदेशातील हिंवरखेडी ते आशापूर आणि देशगाव ते जुलवानिया दरम्यानच्या 233 किलोमीटर रस्त्याच्या रुंदीकरणासाठी 4,415 कोटी रुपये खर्च केले जाणार आहेत. तसेच खरगोन जिल्ह्यात 16 किलोमीटरचा नवीन हरितक्षेत्र बायपास देखील बांधला जाईल.
प्रश्न 10: बिहारमधील खगारिया-पुर्णिया राष्ट्रीय महामार्ग प्रकल्पाचे चार पदरीकरण करण्यासाठी कोणत्या आर्थिक मॉडेलची निवड करण्यात आली आहे?
उत्तर: बीओटी (टोल) मॉडेल
स्पष्टीकरण: एनएच-31 आणि एनएच-231 च्या 143 किलोमीटर लांबीच्या रस्त्याच्या विकासासाठी 3,936 कोटी रुपये मंजूर करण्यात आले आहेत. या प्रकल्पामध्ये पुर्णिया शहरासाठी 6.7 किलोमीटर लांबीचा नवीन हरितक्षेत्र बायपास तयार केला जाणार आहे.
प्रश्न 11: भारताने सायबर सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी जून 2026 मध्ये ‘अँथ्रोपिक’ कंपनीच्या कोणत्या जागतिक उपक्रमात अधिकृत प्रवेश केला आहे?
उत्तर: प्रोजेक्ट ग्लासविंंग (Project Glasswing)
स्पष्टीकरण: या उपक्रमात सामील झाल्यामुळे भारताला ‘क्लाउड मिथोस एआय’ या प्रगत कृत्रिम बुद्धिमत्ता मॉडेलचा अॅक्सेस मिळणार आहे. हे मॉडेल भारतातील महत्त्वपूर्ण पायाभूत सुविधांमधील सॉफ्टवेअरमधील त्रुटी शोधून सायबर संरक्षण मजबूत करेल.
प्रश्न 12: भारत आणि युनायटेड किंगडम (UK) यांनी जून 2026 मध्ये कोणत्या महत्त्वाच्या खनिज पुरवठा साखळीवर देखरेख ठेवण्यासाठी नवी दिल्लीत वेधशाळा सुरू केली आहे?
उत्तर: भारत-यूके क्रिटिकल मिनरल्स ग्लोबल सप्लाय चेन ऑब्झर्व्हेटरी
स्पष्टीकरण: केंद्रीय खाण व कोळसा मंत्री जी. किशन रेड्डी आणि यूकेच्या परराष्ट्र सचिव इव्हेट कूपर यांनी संयुक्तपणे याचे उद्घाटन केले. याचा उद्देश दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक खनिजांचा पुरवठा सुरक्षित आणि पारदर्शक ठेवणे हा आहे.
प्रश्न 13: पेन्शन निधी नियामक आणि विकास प्राधिकरणाने (PFRDA) राष्ट्रीय पेन्शन प्रणालीच्या (NPS) डिजिटल नोंदणीसाठी जून 2026 मध्ये कोणते नवीन व्यासपीठ सुरू केले आहे?
उत्तर: स्टार एनपीएस (StAR NPS)
स्पष्टीकरण: बीएसई टेक्नॉलॉजीज प्रायव्हेट लिमिटेडने हे व्यासपीठ विकसित केले आहे. ग्राहकांना एनपीएस खाती अत्यंत सोप्या आणि जलद पद्धतीने ऑनलाइन उघडता यावीत यासाठी ही नवीन प्रणाली आणण्यात आली आहे.
प्रश्न 14: केंद्रीय मंत्री डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी जून 2026 मध्ये देशातील वैज्ञानिक संशोधन आणि नवोपक्रम परिसंस्थेला बळकटी देण्यासाठी कोणत्या स्वायत्त संस्थेद्वारे समर्थित डिजिटल पोर्टल जाहीर केले आहे?
उत्तर: अनुसंधान नॅशनल रिसर्च फाउंडेशन (ANRF)
स्पष्टीकरण: विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालयांतर्गत या पोर्टलची निर्मिती करण्यात आली आहे. देशातील संशोधकांना एकाच छताखाली निधी, संसाधने आणि मार्गदर्शनाची माहिती उपलब्ध करून देणे हा या डिजिटल पोर्टलचा मुख्य उद्देश आहे.
प्रश्न 15: प्रशासकीय सुधारणा आणि सार्वजनिक तक्रार विभागाने (DARPG) जून 2026 मध्ये जाहीर केलेल्या 29 व्या राष्ट्रीय ई-गव्हर्नन्स पुरस्कारांसाठी (NAeG 2026) एकूण किती प्रकल्पांची निवड केली आहे?
उत्तर: 17 प्रकल्प
स्पष्टीकरण: देशातील डिजिटल गव्हर्नन्सला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि सरकारी सेवा नागरिकांपर्यंत सुलभतेने पोहोचवणाऱ्या एकूण 7 पुरस्कार श्रेणींमधील 17 यशस्वी प्रकल्पांची या राष्ट्रीय पुरस्कारासाठी निवड करण्यात आली आहे.
प्रश्न 16: भारतीय लष्कराचे मेजर प्रभात मिश्रा यांना अमेरिकेत जून 2026 मध्ये कोणत्या प्रतिष्ठित लष्करी नेतृत्व लेखन पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे?
उत्तर: जनरल डग्लस मॅकआर्थर मिलिटरी लीडरशिप रायटिंग अवॉर्ड
स्पष्टीकरण: अमेरिकन आर्मी कमांड अँड जनरल स्टाफ कॉलेजच्या पदवीदान समारंभात त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. उत्कृष्ट मास्टर ऑफ मिलिटरी आर्ट्स अँड सायन्स प्रबंधासाठी त्यांना ‘बिरर-ब्रूक्स पुरस्कार’ देखील मिळाला आहे.
प्रश्न 17: सर्वोच्च न्यायालयाने जून 2026 मध्ये कोणत्या जैवविविधता राखीव क्षेत्रामधील सर्व बेकायदेशीर बांधकामे पाडण्याचे आणि अतिक्रमणे त्वरित हटवण्याचे आदेश दिले आहेत?
उत्तर: अगस्त्यमलाई बायोस्फीअर रिझर्व्ह
स्पष्टीकरण: पर्यावरण संरक्षणाचा विचार करून सर्वोच्च न्यायालयाने हा महत्त्वपूर्ण निर्णय दिला आहे. हे राखीव क्षेत्र तामिळनाडू आणि केरळच्या सीमेवर असून ते पश्चिम घाटातील अत्यंत संवेदनशील आणि संरक्षित क्षेत्र मानले जाते.
प्रश्न 18: राष्ट्रीय सोवा रिग्पा संस्थेने (NISR) ‘मिशन लाईफ’ (Mission LiFE) उपक्रमांतर्गत नुकतेच कॉमन योग प्रोटोकॉल सत्राचे आयोजन कोठे केले होते?
उत्तर: लेह, लडाख
स्पष्टीकरण: सोवा रिग्पा ही देशातील एक पारंपारिक वैद्यकीय उपचार पद्धती आहे जी हिमालयीन भागात लोकप्रिय आहे. ही संस्था केंद्रीय आयुष मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्यरत असून आरोग्यदायी जीवनशैलीचा प्रसार करण्यासाठी हे सत्र आयोजित केले गेले.
प्रश्न 19: सर्वोच्च न्यायालयाने जून 2026 मध्ये न्यायालयांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) वापराबाबत जाहीर केलेल्या मसुदा नियमावलीत कशावर पूर्णपणे बंदी घालण्याचा प्रस्ताव दिला आहे?
उत्तर: न्यायिक निर्णय, शिक्षा सुनावणे आणि जामीन निश्चित करणे
स्पष्टीकरण: न्यायालयांमध्ये दस्तऐवज पडताळणी किंवा भाषांतरासाठी एआयचा वापर करता येईल, मात्र प्रत्यक्ष निकाल देण्याच्या प्रक्रियेत एआयच्या वापरावर बंदी असेल. एआय यंत्रणेतील संभाव्य चुका आणि पक्षपातीपणा रोखण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे.
प्रश्न 20: रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) चलन आणि वित्तविषयक अहवालानुसार, भारताला हवामान बदलाच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी 2030 पर्यंत दरवर्षी किमान किती अतिरिक्त हरित गुंतवणुकीची गरज आहे?
उत्तर: जीडीपीच्या 2.5 टक्के
स्पष्टीकरण: अहवालानुसार सध्या भारतात हवामान क्षेत्रासाठी वार्षिक 31 अब्ज डॉलरची गुंतवणूक होते, जी गरजेच्या 25 टक्क्यांपेक्षा कमी आहे. कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी आणि शाश्वत विकासासाठी ही गुंतवणूक वाढवणे गरजेचे आहे.
प्रश्न 21: केंद्रीय पर्यावरण मंत्रालयाच्या राष्ट्रीय कार्बन मार्केट फ्रेमवर्कनुसार देशातील किती ऊर्जा-केंद्रित औद्योगिक क्षेत्रांना उत्सर्जन प्रमाणपत्रे व्यापार करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे?
उत्तर: 9 औद्योगिक क्षेत्रे
स्पष्टीकरण: कॉर्पोरेट क्षेत्रातील ऊर्जा कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आणि हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन कमी करण्यासाठी हा नियम लागू करण्यात आला आहे. यामुळे उद्योगांना हरित तंत्रज्ञानाचा वापर करणे भाग पडणार आहे.
प्रश्न 22: जून 2026 च्या पहिल्या आठवड्यात भारतातील शहरी उपभोग वाढीचा कल मुख्यत्वे कोणत्या शहरांकडे सरकत असल्याचे अहवालातून समोर आले आहे?
उत्तर: 500 द्वितीय आणि तृतीय श्रेणी शहरे (Tier-2 & Tier-3 Towns)
स्पष्टीकरण: भारतातील शहरी उपभोग वाढीचा जवळपास 93 टक्के हिस्सा आता महानगरांकडून छोट्या शहरांकडे वळत आहे. मध्यमवर्गीयांच्या विस्तारामुळे बाजारपेठेतील संपत्तीचे विकेंद्रीकरण होत असल्याचे यातून स्पष्ट होते.
प्रश्न 23: रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे नवनियुक्त गव्हर्नर मल्होत्रा यांच्या विधानानुसार सध्या भारतीय अर्थव्यवस्थेची स्थिती कशी आहे?
उत्तर: भारतीय अर्थव्यवस्था मजबूत स्थितीत असून ती अत्यंत चांगल्या परिस्थितीत आहे
स्पष्टीकरण: जागतिक पातळीवर आर्थिक अनिश्चितता असतानाही भारताचा देशांतर्गत विकास दर आणि आर्थिक पायाभूत संकेतक उत्तम कामगिरी करत असल्याचा विश्वास आरबीआय गव्हर्नर यांनी व्यक्त केला आहे.
प्रश्न 24: दिल्ली सरकारने बेकायदेशीर बांधकामांविरुद्ध ‘झिरो टॉलेरन्स’ धोरण राबवत नुकतीच मोठी कारवाई केली आहे, सध्या दिल्लीचे मुख्यमंत्री कोण आहेत?
उत्तर: रेखा गुप्ता
स्पष्टीकरण: दिल्ली सरकारने शहरात मोठी अंमलबजावणी मोहीम राबवून 94 बेकायदेशीर बांधकामे जमीनदोस्त केली असून 114 मालमत्ता सील केल्या आहेत. दोषी आढळणाऱ्या वास्तुविशारदांना काळ्या यादीत टाकण्याचे निर्देश मुख्यमंत्र्यांनी दिले आहेत.
प्रश्न 25: उद्योग क्षेत्रातील स्रोतांकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, 7 जून 2026 पासून दिल्लीमध्ये 14.2 किलोग्रॅमच्या घरगुती एलपीजी सिलिंडरची किंमत किती रुपयांपर्यंत वाढली आहे?
उत्तर: 942 रुपये
स्पष्टीकरण: यापूर्वी दिल्लीमध्ये घरगुती गॅस सिलिंडरची किंमत 913 रुपये इतकी होती. नवीन दरवाढीमुळे ग्राहकांना आता प्रति सिलिंडर 29 रुपये जास्तीचे मोजावे लागणार आहेत.
आजचा दिनविशेष
दिनविशेष 1: जागतिक अन्न सुरक्षा दिवस (World Food Safety Day)
हा दिवस दरवर्षी 7 जून रोजी जगभरात साजरा केला जातो. संयुक्त राष्ट्र महासभेने 2018 मध्ये सुरक्षित अन्न मानकांबाबत जनजागृती करण्यासाठी आणि अन्नजन्य आजारांचे प्रमाण कमी करण्यासाठी हा दिवस घोषित केला.
दिनविशेष 2: चौसाची लढाई (इ.स. 1539)
7 जून 1539 रोजी बक्सरजवळ चौसा येथे अफगाण शासक शेरशाह सुरी आणि मुघल सम्राट हुमायूं यांच्यात ऐतिहासिक लढाई झाली होती. या युद्धात शेरशाह सुरीने हुमायूंचा पराभव करून मुघल साम्राज्याला मोठा धक्का दिला होता.
दिनविशेष 3: पहिल्या क्रिकेट विश्वचषकाची सुरुवात (१९७५)
७ जून १९७५ रोजी इंग्लंडमध्ये पहिल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेचा प्रारंभ झाला होता. या पहिल्या ऐतिहासिक स्पर्धेत एकूण आठ देशांच्या संघांनी भाग घेतला होता आणि वेस्ट इंडिजने विजेतेपद पटकावले होते.
दिनविशेष 4: भारतीय टेनिसपटू महेश भूपती यांचा जन्म (१९७४)
भारताचे सुप्रसिद्ध लॉन टेनिस खेळाडू महेश भूपती यांचा जन्म ७ जून १९७४ रोजी झाला. त्यांनी भारतासाठी अनेक ग्रँड स्लॅम पदके जिंकली असून त्यांना क्रीडा क्षेत्रातील योगदानाबद्दल ‘पद्मश्री’ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.
दिनविशेष 5: भारताचे पाचवे उपराष्ट्रपती बी. डी. जत्ती यांचे निधन (२००२)
भारताचे पाचवे उपराष्ट्रपती आणि हंगामी राष्ट्रपती म्हणून कार्य केलेले बसप्पा दानप्पा जत्ती यांचे ७ जून २००२ रोजी निधन झाले. त्यांनी देशाच्या राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रात प्रदीर्घ काळ मोलाचे योगदान दिले होते.
