Table of Contents
आजच्या चालू घडामोडी | 25 महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे | MPSC, पोलीस भरती, तलाठी | 14 जून 2026
प्रश्न 1: भारतीय लष्कराचे पुढील नवीन प्रमुख म्हणून कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे?
उत्तर: लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ
स्पष्टीकरण: केंद्र सरकारने भारतीय लष्कराचे पुढील प्रमुख म्हणून लेफ्टनंट जनरल धीरज सेठ यांची नियुक्ती केली आहे. सध्याचे लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी 30 जून 2026 रोजी निवृत्त होत असून, त्याच दिवशी धीरज सेठ हे आपला नवीन पदभार स्वीकारणार आहेत.
प्रश्न 2: जून 2026 मध्ये भारतीय हवाई दलाचे कोणते वाहतूक विमान आसाममधील जोर्हाट येथे कोसळले?
उत्तर: एएन-32 (AN-32)
स्पष्टीकरण: आसाममधील जोर्हाट जिल्ह्यात भारतीय हवाई दलाचे एएन-32 हे मालवाहू वाहतूक विमान लँडिंग करताना एका अपघाताचा बळी ठरले. या अत्यंत दुर्दैवी अपघातामध्ये हवाई दलाच्या पाच जवानांना वीरमरण आले असून या घटनेच्या चौकशीचे आदेश देण्यात आले आहेत.
प्रश्न 3: केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी सीमावर्ती जिल्ह्यांमधील लोकसंख्याशास्त्रीय बदलाचा अभ्यास करण्यासाठी कोणत्या समितीला आदेश दिले आहेत?
उत्तर: उच्चस्तरीय लोकसंख्याशास्त्रीय बदल समिती
स्पष्टीकरण: गृहमंत्री अमित शहा यांनी एका बैठकीत उच्चस्तरीय लोकसंख्याशास्त्रीय बदल समितीला देशाच्या सीमावर्ती जिल्ह्यांमधील लोकसंख्येच्या रचनेत होणाऱ्या बदलांचा अभ्यास करण्याचे निर्देश दिले आहेत. अवैध स्थलांतर आणि इतर अनैसर्गिक कारणांमुळे होणाऱ्या बदलांचे मूल्यमापन करण्यासाठी ही समिती सीमावर्ती भाग आणि प्रमुख औद्योगिक शहरांना भेटी देणार आहे.
प्रश्न 4: जून 2026 मध्ये केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने ‘प्रधानमंत्री सुरक्षित मातृत्व अभियान’ (PMSMA) च्या यशस्वी अंमलबजावणीला किती वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दल राष्ट्रव्यापी सोहळा सुरू केला?
उत्तर: 10 वर्षे
स्पष्टीकरण: केंद्रीय आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री जे. पी. नड्डा यांनी प्रधानमंत्री सुरक्षित मातृत्व अभियानाला १० वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दल ‘१० इयर्स ऑफ PMSMA – अ डिकेड ऑफ केअर’ या संकल्पनेखाली राष्ट्रव्यापी सोहळा सुरू केला. या प्रसंगी सुरक्षित मातृत्व क्षेत्रातील योगदानाबद्दल ७५ रुपयांचे विशेष स्मारक नाणे आणि ५ रुपयांचे टपाल तिकीट जारी करण्यात आले.
प्रश्न 5: संरक्षण मंत्रालयाने भारतीय नौदलासाठी २० ईसीजीएनएसएस (ECGNSS) जॅमर्स खरेदी करण्यासाठी कोणत्या कंपनीसोबत ४४९ कोटी रुपयांचा करार केला आहे?
उत्तर: अकॉर्ड सॉफ्टवेअर अँड सिस्टीम्स प्रायव्हेट लिमिटेड
स्पष्टीकरण: आत्मनिर्भर भारत अभियानाला गती देत संरक्षण मंत्रालयाने अकॉर्ड सॉफ्टवेअर कंपनीसोबत ४४९ कोटी रुपयांचा करार केला आहे. या अंतर्गत भारतीय नौदलाच्या जहाजांचे उपग्रहावर आधारित ट्रॅकिंग आणि इलेक्ट्रॉनिक युद्धातील धोक्यांपासून संरक्षण करण्यासाठी २० प्रगत जॅमर्स विकसित केले जाणार आहेत.
प्रश्न 6: अलीकडेच जाहीर झालेल्या ‘राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण-६’ (NFHS-6) च्या आकडेवारीनुसार, भारतात महिलांच्या स्वायत्ततेमध्ये कोणत्या पद्धतीचा सर्वाधिक वाटा आहे?
उत्तर: महिला नसबंदी (Female Sterilization)
स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण-६ च्या ताज्या अहवालानुसार भारतात महिलांच्या पुनरुत्पादक स्वायत्ततेमध्ये गर्भनिरोधक पद्धती म्हणून महिला नसबंदीवर सर्वाधिक अवलंबित्व असल्याचे समोर आले आहे. या अहवालामुळे महिलांचे आरोग्य आणि कौटुंबिक नियोजनाच्या धोरणांवर देशात सध्या मोठी चर्चा सुरू आहे.
प्रश्न 7: भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने मोटार अपघाताच्या दाव्यांमध्ये कोणाद्वारे पुरवल्या जाणाऱ्या सेवांना स्वतंत्र आणि भरपाईयोग्य हक्क मानणारा ऐतिहासिक निर्णय दिला आहे?
उत्तर: गृहिणी (Homemaker)
स्पष्टीकरण: सर्वोच्च न्यायालयाच्या द्विसदस्यीय खंडपीठाने वाहन अपघात दाव्यांच्या संदर्भात महत्त्वपूर्ण निर्णय देताना स्पष्ट केले की, गृहिणीने कुटुंबासाठी केलेल्या घरगुती सेवांचे नुकसान हा स्वतंत्र भरपाईचा विषय आहे. यासाठी न्यायालयाने नुकसानभरपाईच्या हेतूने अशा कौटुंबिक सेवांचे मूल्य किमान ३०,००० रुपये प्रतिमहिना निश्चित केले आहे.
प्रश्न 8: फिफा विश्वचषक २०२६ (FIFA World Cup 2026) च्या गट फेरीतील ब गटाच्या सामन्यात स्वित्झर्लंडविरुद्ध १-१ अशी बरोबरी साधून कोणत्या आशियाई देशाने विश्वचषकातील आपला पहिला ऐतिहासिक गुण मिळवला?
उत्तर: कतार
स्पष्टीकरण: अमेरिकेतील सॅन फ्रान्सिस्को येथे खेळल्या गेलेल्या फिफा विश्वचषक २०२६ च्या सामन्यात आशियाई चॅम्पियन कतारने स्वित्झर्लंडला १-१ अशा बरोबरीवर रोखले. कतारचे कर्णधार बुआलेम खौखी यांनी सामन्याच्या अतिरिक्त वेळेत गोल करून कतारला फुटबॉल विश्वचषक इतिहासातील पहिलावहिला गुण मिळवून दिला.
प्रश्न 9: केंद्रीय वस्त्रोद्योग मंत्रालयाने वस्त्रोद्योग क्षेत्रासाठीच्या प्रॉडक्शन लिंक इन्शेंटिव्ह (PLI) योजनेच्या तिसऱ्या फेरीत किती नवीन अर्जदारांना मंजुरी दिली आहे?
उत्तर: २२ नवीन अर्जदार
स्पष्टीकरण: देशांतर्गत वस्त्रोद्योग उत्पादनाला आणि रोजगाराला चालना देण्यासाठी वस्त्रोद्योग मंत्रालयाने पीएलआय योजनेच्या तिसऱ्या फेरीअंतर्गत २२ नवीन अर्जदारांना मंजुरी दिली आहे. यामुळे देशात २,३३९ कोटी रुपयांची गुंतवणूक अपेक्षित असून सुमारे ३६,००० हून अधिक नवीन रोजगार निर्माण होणार आहेत.
प्रश्न 10: क्रेडिट गॅरंटी स्कीम फॉर मायक्रोफायनान्स इन्स्टिट्यूशन्स-२.० (CGSMFI-2.0) ची वैधता केंद्र सरकारने कधीपर्यंत वाढवली आहे?
उत्तर: ३१ ऑगस्ट २०२६
स्पष्टीकरण: केंद्रीय वित्त मंत्रालयाने सूक्ष्म वित्त संस्थांना कर्जपुरवठा सुलभ करण्यासाठी चालवल्या जाणाऱ्या सीजीएसएमएफआय-२.० योजनेची वैधता ३१ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत वाढवण्याची घोषणा केली आहे. या अंतर्गत एनबीएफसी-एमएफआय संस्थांसाठी कर्जाची मर्यादा वाढवून १,००० कोटी रुपये करण्यात आली आहे.
प्रश्न 11: आयसीसी (ICC) पुरुष वनडे संघ क्रमवारीत वार्षिक अद्यतनानंतर कोणता देश अव्वल स्थानावर कायम आहे?
उत्तर: भारत
स्पष्टीकरण: आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने (ICC) प्रसिद्ध केलेल्या ताज्या वार्षिक अद्यतनानंतर भारतीय संघ ११८ गुणांसह जगातील पहिल्या स्थानावर कायम आहे. या क्रमवारीत न्यूझीलंडचा संघ ११३ गुणांसह दुसऱ्या तर ऑस्ट्रेलियन संघ १०९ गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर आहे.
प्रश्न 12: देशांतर्गत आणि थेट परकीय गुंतवणूक आकर्षित करण्यासाठी जून २०२६ मध्ये ‘इन्व्हेस्ट यूपी’ ने कोणत्या राष्ट्रीय संस्थेसोबत भागीदारी मजबूत करण्याचा निर्णय घेतला आहे?
उत्तर: इन्व्हेस्ट इंडिया
स्पष्टीकरण: उत्तर प्रदेश राज्यामध्ये मोठ्या प्रमाणावर परकीय आणि राष्ट्रीय औद्योगिक गुंतवणूक खेचून आणण्यासाठी ‘इन्व्हेस्ट यूपी’ आणि केंद्र सरकारच्या ‘इन्व्हेस्ट इंडिया’ या दोन संस्थांनी एकत्र येत आपल्या धोरणात्मक सहकार्याला अधिक बळकट केले आहे.
प्रश्न 13: ऑक्सफर्ड विद्यापीठाच्या ताज्या हवामान अहवालानुसार, उष्णतेच्या तीव्र लाटेचा मोठा धोका असलेल्या जगातील ५० शहरी केंद्रांमध्ये महाराष्ट्रातील कोणत्या शहराचा समावेश करण्यात आला आहे?
उत्तर: मुंबई
संपूर्ण एप्रिल 2026 चालू घडामोडी | Current Affairs April 2026 Marathi | Latest GK
स्पष्टीकरण: ऑक्सफर्ड विद्यापीठाने जागतिक तापमानवाढ आणि वाढत्या उष्णतेच्या लाटां संदर्भात जाहीर केलेल्या अभ्यासात जगातील सर्वाधिक धोका असलेल्या ५० शहरांची यादी दिली आहे. यामध्ये भारतातील बेंगळुरू, हैदराबाद, चेन्नई आणि महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई या चार प्रमुख शहरांचा समावेश आहे.
प्रश्न 14: नुकतेच ट्रेडमार्क संरक्षण प्राप्त करणारे भारतातील पहिले मंदिर किंवा देवस्थान कोणते ठरले आहे?
उत्तर: श्री जगन्नाथ मंदिर, पुरी (ओडिशा)
स्पष्टीकरण: पुरी येथील प्रसिद्ध श्री जगन्नाथ मंदिर प्रशासनाने आपल्या धार्मिक चिन्हांचे आणि नावाचे व्यावसायिक गैरवापर रोखण्यासाठी कायदेशीर ट्रेडमार्क संरक्षण प्राप्त केले आहे. आपल्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारशासाठी ट्रेडमार्क मिळवणारे हे भारतातील पहिलेच मंदिर ठरले आहे.
प्रश्न 15: भारत आणि कोणत्या शेजारील देशामध्ये जनकपूर-अयोध्या दरम्यान प्रवासी रेल्वे सेवेसह सीमापार रेल्वे जोडणीबाबत प्रकल्प सुकाणू समितीची बैठक पार पडली?
उत्तर: नेपाळ
स्पष्टीकरण: भारत आणि नेपाळ दरम्यान रेल्वे दळणवळण वाढवण्यासाठी काठमांडू येथे १० व्या सुकाणू समितीची बैठक पार पडली. यामध्ये प्रामुख्याने जनकपूर ते अयोध्या या धार्मिक पर्यटनाला जोडणाऱ्या प्रवासी रेल्वे सेवेच्या विस्तारावर आणि द्विपक्षीय रेल्वे सहकार्यावर सकारात्मक चर्चा झाली.
प्रश्न 16: पुढील पिढीच्या स्वदेशी दूरसंचार तंत्रज्ञानाचा विकास, चाचणी आणि उपयोजन वेगवान करण्यासाठी बीएसएनएल (BSNL) ने कोणत्या शैक्षणिक संस्थेसोबत सामंजस्य करार केला आहे?
उत्तर: आयआयटी कानपूर
स्पष्टीकरण: भारत संचार निगम लिमिटेड (BSNL) आणि आयआयटी कानपूर यांच्यात भारतात ५जी आणि त्यापुढील अत्याधुनिक स्वदेशी दूरसंचार तंत्रज्ञानाचा विकास करण्यासाठी सामंजस्य करार झाला आहे. या भागीदारीमुळे देशाच्या डिजिटल स्वावलंबनाला मोठी मदत होणार आहे.
प्रश्न 17: आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेने (ILO) कोणत्या क्षेत्रातील कामगारांसाठी बंधनकारक कामगार मानके निश्चित करणारा पहिला जागतिक करार स्वीकारला आहे?
उत्तर: गिग वर्क (Gig Work)
स्पष्टीकरण: आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेने जगभरातील ऑनलाइन आणि डिलिव्हरी सेवांमध्ये काम करणाऱ्या गिग कामगारांच्या हक्कांचे आणि सामाजिक सुरक्षेचे रक्षण करण्यासाठी पहिल्या ऐतिहासिक जागतिक कराराला मंजुरी दिली आहे. आंतरराष्ट्रीय कामगार मानकांच्या इतिहासातील हे एक मोठे पाऊल मानले जात आहे.
प्रश्न 18: इन-स्पेस (IN-SPACe) ने इस्रोच्या कोणत्या प्रसिद्ध प्रक्षेपक वाहकाचे (Launch Vehicle) तंत्रज्ञान खाजगी क्षेत्राकडे हस्तांतरित करण्यासाठी स्वारस्य अभिव्यक्ती जाहीर केली आहे?
उत्तर: एलव्हीएम-३ (LVM3)
स्पष्टीकरण: भारतीय राष्ट्रीय अंतराळ प्रवर्धन आणि प्राधिकरण केंद्राने (IN-SPACe) भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचे (ISRO) सर्वात वजनदार प्रक्षेपक वाहन असलेल्या एलव्हीएम-३ चे तंत्रज्ञान भारतीय खाजगी उद्योगांकडे हस्तांतरित करण्याची प्रक्रिया अधिकृतपणे सुरू केली आहे.
प्रश्न 19: परकीय देणग्या आणि नागरी संस्थांच्या मालमत्तांवर सरकारी नियंत्रण वाढवण्यासाठी संसदेत नुकतेच कोणते विधेयक चर्चेत आले आहे?
उत्तर: एफसीआरए (FCRA) दुरुस्ती विधेयक, २०२६
स्पष्टीकरण: फॉरेन कंट्रीब्युशन रेग्युलेशन ॲक्ट म्हणजेच एफसीआरए दुरुस्ती विधेयक, २०२६ याद्वारे स्वयंसेवी संस्थांच्या (NGOs) परकीय मालमत्तांवर आणि निधीवर केंद्र सरकारचे नियंत्रण अधिक कडक करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. या विधेयकावरून सध्या राष्ट्रीय पातळीवर कायदेशीर आणि राजकीय वर्तुळात मोठी चर्चा सुरू आहे.
प्रश्न 20: भारतीय अंतराळ संस्था इस्रोच्या एलव्हीएम-३ (LVM3) या रॉकेटला पूर्वी कोणत्या नावाने ओळखले जात होते?
उत्तर: जीएसएलव्ही मार्क-३ (GSLV Mk III)
स्पष्टीकरण: एलव्हीएम-३ हे इस्रोचे सर्वात शक्तिशाली प्रक्षेपक आहे ज्याचे नाव बदलून लाँच व्हेईकल मार्क-३ करण्यात आले होते. व्यावसायिक आणि खाजगी उपग्रह प्रक्षेपणासाठी याचे तंत्रज्ञान आता भारतीय खाजगी कंपन्यांना दिले जाणार असल्याने हे रॉकेट सध्या चर्चेत आहे.
प्रश्न 21: केंद्रीय गृह मंत्रालयाने पुढील वर्षापर्यंत भारताच्या कोणत्या भागातील बहुतांश भागांतून सशस्त्र दल विशेष अधिकार कायदा (AFSPA) मागे घेण्याची योजना आखली आहे?
उत्तर: ईशान्य भारत (Northeast India)
स्पष्टीकरण: ईशान्य भारतातील सुरक्षा व्यवस्थेत झालेली लक्षणीय सुधारणा आणि शांतता लक्षात घेता, केंद्र सरकारने पुढील वर्षापर्यंत आसाम, नागालँड आणि मणिपूर या राज्यांच्या बहुतांश भागांतून वादग्रस्त अप्सपा (AFSPA) कायदा टप्प्याटप्प्याने मागे घेण्याचे संकेत दिले आहेत.
प्रश्न 22: कोणत्या देशाने आपल्या अंतर्गत स्थलांतरित कामगारांना सामाजिक आणि नागरी लाभ देण्यासाठी आपल्या पारंपरिक ‘हुकोउ’ (Hukou) प्रणालीमध्ये मोठ्या सुधारणा जाहीर केल्या आहेत?
उत्तर: चीन
स्पष्टीकरण: चीन सरकारने देशातील शहरांमध्ये काम करणाऱ्या लाखो ग्रामीण स्थलांतरित कामगारांना गृहनिर्माण, शिक्षण आणि आरोग्य सुविधांचा लाभ देण्यासाठी आपल्या जुन्या हुकोउ निवासी नोंदणी प्रणालीमध्ये ऐतिहासिक सुधारणा लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
प्रश्न 23: पॅरिस हवामान करारांतर्गत स्वच्छ स्वयंपाकाच्या (Clean-Cooking) प्रकल्पासाठी संयुक्त राष्ट्राने (UN) जगातील पहिले कार्बन क्रेडिट्स कोणत्या देशातील प्रकल्पाला जारी केले आहेत?
उत्तर: आफ्रिकन स्वच्छ स्वयंपाक प्रकल्प
स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल पॅनेलने पॅरिस कराराच्या कलम ६ अंतर्गत पहिल्यांदाच कार्बन क्रेडिट्स जारी केले आहेत. आफ्रिकेत राबवण्यात आलेल्या एका मोठ्या पर्यावरणपूरक स्वच्छ स्वयंपाकाच्या प्रकल्पाने हे क्रेडिट्स मिळवून जागतिक पातळीवर नवा इतिहास रचला आहे.
प्रश्न 24: सीबीआय किंवा अंमलबजावणी संचालनालयासारख्या केंद्रीय संस्थांद्वारे होणाऱ्या कारवाया डिजिटल पद्धतीने पारदर्शक करण्यासाठी केंद्र सरकारने कोणते नवीन ॲप विकसित केले आहे?
उत्तर: डिजिटल अरेस्ट आणि सायबर तपास ॲप
स्पष्टीकरण: देशात वाढत्या डिजिटल अरेस्टच्या स्कॅम्स आणि सायबर गुन्ह्यांना आळा घालण्यासाठी राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाच्या चिंतेनंतर तपास यंत्रणांनी अधिकृत डिजिटल अटकेची प्रक्रिया पारदर्शक आणि प्रमाणित करण्यासाठी नवीन तांत्रिक प्रणालीचा अवलंब करण्यास सुरुवात केली आहे.
प्रश्न 25: बालकामगारांच्या निकृष्ट रूपांवरील आयएलओ कन्व्हेन्शन क्रमांक १८२ (ILO Convention No. 182) च्या स्वीकृतीला २०२६ मध्ये किती वर्षे पूर्ण झाली?
उत्तर: २७ वर्षे
स्पष्टीकरण: जागतिक बालकामगार विरोधी दिनाच्या पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटनेने जाहीर केले की, मुलांचे शोषण रोखणाऱ्या सर्वात यशस्वी अशा आंतरराष्ट्रीय कन्व्हेन्शन क्रमांक १८२ ला स्वीकारून २७ वर्षे पूर्ण झाली आहेत. भारताने देखील या महत्त्वपूर्ण आंतरराष्ट्रीय कराराला मान्यता दिली आहे.
आजचा दिनविशेष
दिनविशेष 1: छत्रपती शिवाजी महाराज राज्याभिषेक सोहळा उत्तरार्ध
शिवराज्याभिषेकानंतरचे धार्मिक विधी आणि राज्याची नवीन धोरणे याच काळात निश्चित झाली.
दिनविशेष 2: आद्य क्रांतिकारक विनायक दामोदर सावरकर लंडन आगमन
स्वातंत्र्यवीर सावरकर उच्च शिक्षणासाठी आणि भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा परदेशात प्रचार करण्यासाठी लंडनला पोहोचले होते.
दिनविशेष 3: जागतिक रक्तदाता दिन साजरा
रक्तदानाविषयी जनजागृती करण्यासाठी आणि रक्तदात्यांचे आभार मानण्यासाठी दरवर्षी हा दिवस जगभरात मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.
दिनविशेष 4: अल्बर्ट आईन्स्टाईन यांचे सापेक्षतावादाच्या सिद्धांतावर व्याख्यान
महान शास्त्रज्ञ आईन्स्टाईन यांनी त्यांच्या क्रांतिकारी भौतिकशास्त्राच्या सिद्धांतांचे पहिले जाहीर सादरीकरण जागतिक परिषदेत केले होते.
दिनविशेष 5: पहिली भारतीय मूकपट निर्मिती प्रक्रिया प्रारंभ
भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक दादासाहेब फाळके यांनी पहिल्या भारतीय चित्रपटाच्या तांत्रिक कामाला गती दिली होती.
