Table of Contents
आजच्या चालू घडामोडी | 25 महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे | MPSC, पोलीस भरती, तलाठी | 5 जून 2026
प्रश्न 1: नुकतेच जून 2026 मध्ये महाराष्ट्र सरकारने मुंबईत एकात्मिक चित्रपट आणि दूरदर्शन मीडिया हब स्थापन करण्यासाठी कशाच्या निर्मितीला मंजुरी दिली आहे?
उत्तर: विशेष उद्देश वाहन (Special Purpose Vehicle – SPV)
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र सरकारने 3 जून 2026 रोजी मुंबईतील मालाड येथे ऑल इंडिया रेडिओच्या 150 एकर जमिनीवर हा मीडिया हब उभारण्यासाठी मंजुरी दिली आहे. यासाठी प्रसार भारती, एमआयडीसी आणि महाराष्ट्र चित्रपट महामंडळ यांच्यात सामंजस्य करार झाला आहे.
प्रश्न 2: जून 2026 मध्ये महाराष्ट्र सरकारने वन्यजीव मंजुरीतून सूट दिलेला विवादित लोह खनिज प्रक्रियेचा प्रकल्प कोणत्या जिल्ह्यात स्थित आहे?
उत्तर: गडचिरोली
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र सरकारने गडचिरोली जिल्ह्यातील लॉयड्स मेटल्स अँड एनर्जीच्या लोह खनिज प्रकल्पाला वन्यजीव मंजुरीतून सूट दिली आहे. हा प्रकल्प ताडोबा-इंद्रावती वाघ कॉरिडॉर अंतर्गत येत असल्यामुळे सध्या पर्यावरण क्षेत्रात मोठ्या वादात सापडला आहे.
प्रश्न 3: केंद्रीय मंत्रिमंडळाने जून 2026 मध्ये विमान वाहतूक इंधन (ATF) किंमत स्थिरीकरण सहाय्यासाठी तेल कंपन्यांना किती कोटी रुपयांचे बजेट मंजूर केले आहे?
उत्तर: 10,000 कोटी रुपये
स्पष्टीकरण: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखालील केंद्रीय मंत्रिमंडळाने भारतीय विमान कंपन्यांना देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय ऑपरेशन्ससाठी इंधन दरात दिलासा मिळावा म्हणून ऑइल मार्केटिंग कंपन्यांना (OMCs) 10,000 कोटी रुपयांचे एकरकमी बजेट सहाय्य मंजूर केले आहे.
प्रश्न 4: कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाने आयआयटी दिल्ली येथे कोणती राष्ट्रीय मोहीम सुरू केली आहे?
उत्तर: नवाचार मंत्र (Navachar Mantra)
स्पष्टीकरण: केंद्रीय राज्यमंत्री जयंत चौधरी यांनी आयआयटी दिल्ली येथे या फ्लॅगशिप राष्ट्रीय उपक्रमाचा प्रारंभ केला आहे. देशातील नवसंशोधन आणि स्टार्टअप्सना योग्य मार्गदर्शन, आर्थिक मदत आणि व्यावसायिक स्तरावर वाढवणे हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे.
प्रश्न 5: जून 2026 मध्ये टी-हब (T-Hub) ने अंतराळ क्षेत्रातील स्टार्टअप्सना चालना देण्यासाठी ऑर्बिट (ORBIT) च्या कितव्या बॅचची घोषणा केली आहे?
उत्तर: तिसरी बॅच (Cohort 3)
स्पष्टीकरण: अटल इनोव्हेशन मिशनच्या सहकार्याने कार्यरत असलेल्या टी-हबने ऑर्बिट स्पेस-टेक एक्सलेरेटर प्रोग्रामच्या तिसऱ्या बॅचमध्ये 13 नवीन स्टार्टअप्सचा समावेश केला आहे. यामुळे आतापर्यंत एकूण 36 स्पेस-टेक स्टार्टअप्सना या उपक्रमांतर्गत थेट बळ मिळाले आहे.
प्रश्न 6: जून 2026 मध्ये आशियाई विकास बँक (ADB) आणि कोणत्या बँकेने भारतातील सप्लाय चेन फायनान्स मजबूत करण्यासाठी जोखीम-सामायिकरण करारावर स्वाक्षरी केली आहे?
उत्तर: स्टँडर्ड चार्टर्ड बँक
स्पष्टीकरण: मुंबई येथे एडीबीचे उपाध्यक्ष भार्गव दासगुप्ता आणि स्टँडर्ड चार्टर्ड बँकेचे दक्षिण आशिया प्रमुख पी. डी. सिंह यांच्यात हा करार संपन्न झाला. हा करार अमेरिकन डॉलर आणि भारतीय रुपया या दोन्ही चलनांमधील व्यवहारांना लागू राहील.
प्रश्न 7: अन्नधान्य खरेदी आणि वितरणात पारदर्शकता आणण्यासाठी कोणत्या संस्थेने प्रत्येक पोत्यावर युनिक क्यूआर (QR) कोड प्रणाली लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे?
उत्तर: भारतीय अन्न महामंडळ (FCI)
स्पष्टीकरण: या प्रणालीमुळे खरेदी केंद्रापासून ते रेशन दुकानांपर्यंत (FPS) धान्याचा मागोवा घेणे सोपे होईल. रेशन दुकानांमधील ई-पॉस (ePoS) उपकरणांद्वारे हे क्यूआर कोड स्कॅन केले जातील, ज्यामुळे बिले स्वयंचलित तयार होऊन अनुदान वाटप सुलभ होईल.
प्रश्न 8: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या (UNSC) पाच तात्पुरत्या जागांसाठी जून 2026 मध्ये झालेल्या निवडणुकीत एकूण किती देशांनी अधिकृत उमेदवारी जाहीर केली होती?
उत्तर: 7 देश
स्पष्टीकरण: या निवडणुकीत जर्मनी, फिलीपिन्स, ऑस्ट्रिया, पोर्तुगाल, झिम्बाब्वे, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो आणि किर्गिस्तान या सात देशांनी भाग घेतला होता. निवडलेले सदस्य 1 जानेवारी 2027 ते 31 डिसेंबर 2028 या दोन वर्षांच्या कार्यकाळासाठी सेवा देतील.
प्रश्न 9: भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नुकतीच कोणत्या देशाच्या कार्यवाहू राष्ट्रपती डेल्सी रॉड्रिग्ज यांच्यासोबत नवी दिल्लीत द्विपक्षीय चर्चा केली आहे?
उत्तर: व्हेनेझुएला
स्पष्टीकरण: या बैठकीत दोन्ही देशांमधील ऊर्जा, तंत्रज्ञान आणि आर्थिक क्षेत्रातील सहकार्याबाबत सविस्तर चर्चा झाली. भारताने व्हेनेझुएलासोबतचे संबंध हे ग्लोबल साउथ म्हणजेच विकसनशील देशांच्या हितासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
प्रश्न 10: भारत आणि कोणत्या देशादरम्यान नवी दिल्ली येथे आयोजित पहिल्या संयुक्त संरक्षण समितीच्या बैठकीत द्विपक्षीय संरक्षण संबंध वाढवण्यावर एकमत झाले आहे?
उत्तर: झिम्बाब्वे
स्पष्टीकरण: भारत आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील लष्करी सहकार्य, प्रशिक्षण आणि संरक्षण उपकरणांचे उत्पादन वाढवण्यासाठी या विशेष बैठकीचे आयोजन करण्यात आले होते. दोन्ही देशांनी भविष्यात संयुक्त सरावांवरही भर देण्याचे मान्य केले आहे.
प्रश्न 11: रशियाचे राष्ट्रपती व्लादिमीर पुतिन जून 2026 मध्ये कोणत्या शहरात आयोजित आंतरराष्ट्रीय आर्थिक मंचाच्या (SPIEF) पूर्ण सत्रात सहभागी झाले आहेत?
उत्तर: सेंट पीटर्सबर्ग
स्पष्टीकरण: यंदा हा मंच प्रॅगमॅटिक डायलॉग: द पाथ टू अ स्टेबल फ्युचर या संकल्पनेवर आधारित आहे. या मंचाच्या दरम्यान रशिया आणि उझबेकिस्तानच्या नेत्यांनी उझबेकिस्तानमधील पहिल्या अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या पायाभरणी समारंभातही सहभाग घेतला.
प्रश्न 12: आंतरराष्ट्रीय बॉक्सिंग क्रमवारीत महिलांच्या 57 किलो वजनी गटात जगातील प्रथम क्रमांकाची बॉक्सिंगपटू कोण बनली आहे?
उत्तर: जास्मिन (Jaismine)
स्पष्टीकरण: आंतरराष्ट्रीय बॉक्सिंग असोसिएशनने जाहीर केलेल्या ताज्या जागतिक क्रमवारीत भारताच्या जास्मिनने नेत्रदीपक कामगिरी करत महिलांच्या 57 किलो श्रेणीत जागतिक स्तरावर अव्वल स्थान पटकावून देशाचे नाव उंचावले आहे.
प्रश्न 13: सर्वोच्च न्यायालयाने नुकत्याच दिलेल्या ऐतिहासिक निकालात अपघातातील जखमींना वेळेवर आणीबाणी वैद्यकीय उपचार मिळणे हा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमांतर्गत मूलभूत अधिकार असल्याचे स्पष्ट केले आहे?
उत्तर: कलम 21 (Right to Life)
स्पष्टीकरण: सेव्हलाईफ फाउंडेशन विरुद्ध भारत सरकार या खटल्यात न्यायालयाने हा महत्त्वपूर्ण निर्णय दिला. कलम 21 नुसार सन्मानाने जगण्याच्या अधिकारात वेळेवर वैद्यकीय उपचार मिळण्याचाही समावेश होतो, असे न्यायालयाने नमूद केले आहे.
प्रश्न 14: सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानुसार सर्व राज्यांना त्यांच्याकडील सर्व आणीबाणी मदत क्रमांक कोणत्या एकाच राष्ट्रीय क्रमांकात जोडणे बंधनकारक केले आहे?
उत्तर: 112
स्पष्टीकरण: न्यायालयाने सर्व राज्यांना तीन महिन्यांच्या आत पोलीस, अग्निशामक दल, आरोग्य व इतर सर्व आणीबाणी क्रमांकांचे एकत्रीकरण 112 या हेल्पलाइनमध्ये करण्याचे आदेश दिले आहेत. सर्व रुग्णवाहिकांमध्ये जीपीएस ट्रॅकिंग बसवणेही सक्तीचे केले आहे.
प्रश्न 15: भारताच्या नवकरणीय ऊर्जा क्षमतेचा गौरव करताना केंद्रीय मंत्री प्रल्हाद जोशी यांनी भारत बिगर-जीवाश्म इंधन (Non-Fossil Fuel) उत्पादनात जगात कोणत्या स्थानावर असल्याचे सांगितले?
उत्तर: अव्वल उत्पादकांपैकी एक
स्पष्टीकरण: केंद्रीय मंत्री प्रल्हाद जोशी यांनी सांगितले की, भारताने सौर आणि पवन ऊर्जेच्या क्षेत्रात अभूतपूर्व प्रगती केली आहे. भारताची एकूण ऊर्जा निर्मिती क्षमता आता मोठ्या प्रमाणावर पर्यावरणपूरक स्त्रोतांकडे वळत आहे.
प्रश्न 16: युनिव्हर्सिटी ऑफ लिव्हरपूल (UK) या परदेशी विद्यापीठाला भारतात स्वतःचे आंतरराष्ट्रीय कॅम्पस सुरू करण्यासाठी कोणत्या शहरात मंजुरी देण्यात आली आहे?
उत्तर: बेंगळुरू
स्पष्टीकरण: केंद्र सरकारने ब्रिटनच्या नामांकित लिव्हरपूल विद्यापीठाला बेंगळुरू येथे आपले कॅम्पस स्थापन करण्याची अधिकृत परवानगी दिली आहे. यामुळे भारतीय विद्यार्थ्यांना जागतिक दर्जाचे उच्च शिक्षण देशातच मिळण्यास मदत होईल.
प्रश्न 17: केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी ईशान्येकडील राज्यांच्या मुख्यमंत्र्यांना नवीन पिढीसाठी प्रामुख्याने कोणत्या तंत्रज्ञानावर लक्ष केंद्रित करण्याचे निर्देश दिले आहेत?
उत्तर: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि मशीन लर्निंग
स्पष्टीकरण: ईशान्य भारतातील बंडखोरी आता संपुष्टात आली असल्याने मुख्यमंत्र्यांनी आता कायदा सुव्यवस्थेऐवजी नागरिकांचे हक्क आणि तरुणांना एआय, मशीन लर्निंगसारख्या आधुनिक तांत्रिक कौशल्यांनी सज्ज करण्यावर भर द्यावा, असे गृहमंत्र्यांनी सांगितले.
प्रश्न 18: सागरमाला फायनान्स कॉर्पोरेशन समुद्राशी संबंधित पर्यावरणपूरक प्रकल्पांसाठी निधी उभारण्यासाठी कोणते रोखे (Bonds) जारी करण्याची योजना आखत आहे?
उत्तर: ब्लू बाँड्स (Blue Bonds)
स्पष्टीकरण: सागरी परिसंस्था, जलमार्ग आणि शाश्वत सागरी विकासासाठी निधी गोळा करण्यासाठी ब्लू बाँड्स हे कर्ज साधन म्हणून वापरले जातात. सागरमाला फायनान्स कॉर्पोरेशन याद्वारे सुमारे 105 दशलक्ष डॉलर्स उभारणार आहे.
प्रश्न 19: प्रसिद्ध क्रेडिट कार्ड नेटवर्क व्हिसा (Visa) ने पात्र कार्डधारकांसाठी जीवनशैली लाभ आणि विशेष बक्षिसे देण्यासाठी भारतात कोणते नवीन प्लॅटफॉर्म लाँच केले आहे?
उत्तर: Visa.co.in
स्पष्टीकरण: या नवीन डिजिटल प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून भारतीय ग्राहकांना व्हिसाच्या जागतिक नेटवर्कमधील 200 हून अधिक देशांमधील विशेष सवलती, प्रवास सुविधा आणि जीवनशैलीशी संबंधित इतर खास फायदे एकाच ठिकाणी उपलब्ध होणार आहेत.
प्रश्न 20: जून 2026 मधील ताज्या अहवालानुसार वित्तीय वर्ष 2026 साठी भारताचा जीडीपी (GDP) वृद्धी दर किती टक्के राहण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे?
उत्तर: 7.6 टक्के
स्पष्टीकरण: जागतिक पातळीवर वाढलेल्या ऊर्जेच्या किमती आणि आर्थिक आव्हाने असूनही भारताचा आर्थिक विकास दर 7.6 टक्के इतका मजबूत राहण्याचा अंदाज आहे, तर वित्तीय वर्ष 2028 मध्ये तो 6.4 टक्के राहू शकतो.
प्रश्न 21: केंद्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालयाने प्राध्यापक आणि संशोधकांना पेटंट फाइलिंग आणि शोधनिबंध लेखनाचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कोणत्या नवीन पोर्टलची घोषणा केली आहे?
उत्तर: ANRF पोर्टल (अनुसंधान राष्ट्रीय संशोधन प्रतिष्ठान)
स्पष्टीकरण: देशातील वैज्ञानिक संशोधनाचा दर्जा सुधारण्यासाठी आणि भारतीय संशोधकांना त्यांच्या पेटंट नोंदणी प्रक्रियेत सुलभता आणण्यासाठी या विशेष डिजिटल पोर्टलची निर्मिती करण्यात आली असून त्याचे अनावरण केंद्रीय मंत्र्यांच्या हस्ते करण्यात आले.
प्रश्न 22: जून 2026 च्या पहिल्या आठवड्यात इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाविरुद्ध झालेल्या टी-20 मालिकेत भारतीय महिला संघाचे नेतृत्व कोणी केले?
उत्तर: हरमनप्रीत कौर
स्पष्टीकरण: इंग्लंडविरुद्ध टॉन्टन येथे खेळल्या गेलेल्या टी-20 आंतरराष्ट्रीय सामन्यात हरमनप्रीत कौरच्या नेतृत्वाखालील भारतीय संघाने उत्तम लढा दिला, मात्र इंग्लंडने हा सामना 6 गडी राखून जिंकला. या सामन्यात हरमनप्रीतने 56 धावांची खेळी केली.
प्रश्न 23: जून 2026 मध्ये भारतीय पुरुष क्रिकेट संघ कोणत्या देशाविरुद्धच्या एकमेव कसोटी सामन्यासाठी मैदानावर उतरणार आहे?
उत्तर: अफगाणिस्तान
स्पष्टीकरण: भारतीय संघ 6 जून 2026 पासून मोहाली येथील महाराजा यादवेंद्र सिंग स्टेडियमवर अफगाणिस्तानविरुद्ध एकमेव कसोटी सामना खेळणार आहे. या मालिकेमध्ये शुभमन गिल, यशस्वी जयस्वाल आणि रिषभ पंत यांसारख्या खेळाडूंचा समावेश आहे.
प्रश्न 24: रशियन राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी भारताला रशियाचा कसा भागीदार म्हटले असून पाश्चात्य देशांचा दबाव निरर्थक असल्याचे सांगितले आहे?
उत्तर: विश्वसनीय भागीदार (Reliable Partner)
स्पष्टीकरण: सेंट पीटर्सबर्ग येथे जागतिक वृत्तसंस्थांच्या प्रमुखांशी बोलताना पुतिन यांनी भारताच्या स्वतंत्र परराष्ट्र धोरणाचे कौतुक केले. भारत आणि रशियामधील द्विपक्षीय व्यापार लवकरच 100 अब्ज डॉलर्सचा टप्पा पार करेल असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
प्रश्न 25: तामिळनाडूतील विधानसभा निवडणुकांनंतर काँग्रेस पक्षासोबत झालेल्या अंतर्गत राजकीय मतभेदानंतर कोणत्या प्रादेशिक पक्षाने दिल्लीतील इंडिया (INDIA) आघाडीच्या बैठकीवर बहिष्कार टाकण्याची घोषणा केली आहे?
उत्तर: द्रमुक (DMK)
स्पष्टीकरण: द्रविड मुन्नेत्र कझगम (DMK) पक्षाने 8 जून 2026 रोजी नवी दिल्लीत होणाऱ्या इंडिया आघाडीच्या पक्षांच्या बैठकीत सहभागी न होण्याचा निर्णय घेतला आहे. काँग्रेसने तामिळनाडूत केलेल्या राजकीय भूमिकेमुळे हा निर्णय घेतल्याचे पक्षाने स्पष्ट केले आहे.
आजचे दिनविशेष
दिनविशेष 1: जागतिक पर्यावरण दिन साजरा केला जातो.
पर्यावरण रक्षणाविषयी जगभरात जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी 5 जून रोजी हा दिवस अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो.
दिनविशेष 2: आशियाई विकास बँकेची (ADB) स्थापना पार्श्वभूमी आणि प्रादेशिक महत्त्व अधोरेखित होते.
आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रातील आर्थिक विकासाला गती देण्यासाठी आणि गरिबी निर्मूलनासाठी ही बँक आंतरराष्ट्रीय स्तरावर महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.
दिनविशेष 3: भारतीय दूरसंचार आणि उपग्रह तंत्रज्ञान क्षेत्रातील ऐतिहासिक प्रगतीचे स्मरण केले जाते.
भारताने अंतराळ आणि दळणवळण क्षेत्रात स्वावलंबी होण्यासाठी आजच्याच काळात अनेक महत्त्वाचे उपग्रह प्रक्षेपण टप्पे पार केले आहेत.
दिनविशेष 4: आंतरराष्ट्रीय बेकायदेशीर मासेमारी विरोधी लढा दिन पाळला जातो.
समुद्री परिसंस्थेचे रक्षण करण्यासाठी आणि अनधिकृत मासेमारी रोखण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रातर्फे जागतिक स्तरावर जनजागृती केली जाते.
दिनविशेष 5: आधुनिक भारताच्या निर्मितीतील सामाजिक सुधारणा चळवळींचे स्मरण केले जाते.
महाराष्ट्रातील आणि देशातील वंचित घटकांच्या शिक्षणासाठी आणि हक्कासाठी लढणाऱ्या थोर समाजसुधारकांच्या योगदानाला आजच्या दिवशी अभिवादन केले जाते.
