Table of Contents
पालघर जिल्हा: संपूर्ण माहिती
१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व किल्ले
- स्थापना: १ ऑगस्ट २०१४ रोजी ठाणे जिल्ह्याचे विभाजन होऊन पालघर हा महाराष्ट्रातील ३६ वा जिल्हा बनला.
- स्वातंत्र्य लढा: १९४२ च्या ‘चले जाव’ आंदोलनात पालघरमधील पाच हुतात्म्यांनी प्राणांची आहुती दिली.
- ऐतिहासिक किल्ले:
- वसईचा किल्ला: मराठा साम्राज्यातील पेशवे चिमाजी आप्पा यांनी १७३९ मध्ये पोर्तुगीजांकडून हा किल्ला जिंकून मराठा विजय मिळवला.
- अर्नाळा किल्ला: वसई तालुक्यातील समुद्रात असलेला हा प्रसिद्ध जलदुर्ग आहे.
- शिरगाव व केळवे किल्ला: सागरी संरक्षणासाठी बांधलेले ऐतिहासिक किल्ले.
२. भौगोलिक स्थान व विस्तार
| घटक | तपशील |
| स्थान | महाराष्ट्र राज्याचा उत्तर कोकण भाग |
| एकूण क्षेत्रफळ | ५,३४४ चौ.कि.मी. |
| मुख्य नद्या | वैतरणा, सूर्य, पिंजाळ, तानसा |
| समुद्रकिनारा | ११२ किमी लांबीचा विस्तीर्ण किनारा |
जिल्ह्याच्या सीमा (Boundaries)
| दिशा | लागून असलेला जिल्हा / राज्य / समुद्र |
| उत्तर | गुजरात राज्य (वलसाड जिल्हा) आणि दादरा-नगर हवेली |
| पूर्व | नाशिक आणि ठाणे जिल्हा |
| दक्षिण | ठाणे आणि मुंबई उपनगर जिल्हा |
| पश्चिम | अरबी समुद्र |
३. प्रशासकीय माहिती
| घटक | तपशील |
| प्रशासकीय मुख्यालय | पालघर शहर |
| तालुक्यांची संख्या (८) | पालघर, वसई, डहाणू, तलासरी, जव्हार, मोखाडा, वाडा आणि विक्रमगड |
| महानगरपालिका | वसई-विरार शहर महानगरपालिका |
४. पर्यटन आणि प्रेक्षणीय स्थळे
- जव्हार: निसर्गसौंदर्यामुळे याला ‘कोकणचे महाबळेश्वर’ असे म्हटले जाते. येथे जयविलास पॅलेस प्रसिद्ध आहे.
- डहाणू-बोर्डी बीच: चिकूच्या बागा आणि शांत समुद्रकिनाऱ्यासाठी पर्यटकांची पहिली पसंती.
- महालक्ष्मी मंदिर (विवन): डहाणू तालुक्यातील डोंगरावरील हे मंदिर प्रसिद्ध शक्तिपीठ आहे.
- केळवे बीच: विस्तीर्ण सुरूच्या बागा आणि सुंदर किनारा.
- वज्रेश्वरी: गरम पाण्याचे झरे आणि धार्मिक स्थळ (पालघर-ठाणे सीमा भाग).
५. आर्थिक व औद्योगिक महत्त्व
- तारापूर अणुशक्ती केंद्र: भारतातील पहिले अणुऊर्जा केंद्र याच जिल्ह्यात आहे.
- केळी व चिकू उत्पादन: पालघरचा चिकू (डहाणू) आणि केळी (वसई) जगप्रसिद्ध आहेत. डहाणूला ‘चिकूचे आगर’ म्हणतात.
- वारली चित्रकला: पालघरचा वारली समाज त्यांच्या जगप्रसिद्ध ‘वारली आर्ट’साठी ओळखला जातो, ज्यातून मोठी आर्थिक उलाढाल होते.
- बोईसर MIDC: राज्यातील सर्वात मोठ्या औद्योगिक वसाहतींपैकी एक.
६. ठळक वैशिष्ट्ये
- आदिवासी बहुल जिल्हा: पालघर हा प्रामुख्याने आदिवासी बहुल जिल्हा असून येथे वारली, कातकरी, मल्हार कोळी जमाती आढळतात.
- मत्स्यव्यवसाय: सातपाटी हे महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे मासेमारी केंद्र म्हणून ओळखले जाते.
- वाडा कोलम: जिल्ह्यातील ‘वाडा कोलम’ हा तांदूळ त्याच्या चव आणि सुवासासाठी प्रसिद्ध आहे.
७. महत्त्वाचे वन-लाइनर प्रश्न
१. पालघर जिल्ह्याची निर्मिती कोणत्या जिल्ह्यातून झाली?
उत्तर: ठाणे जिल्हा.
२. पालघर हा महाराष्ट्रातील कितवा जिल्हा आहे?
उत्तर: ३६ वा जिल्हा.
३. ‘दुसरे महाबळेश्वर’ म्हणून पालघरमधील कोणते ठिकाण ओळखले जाते?
उत्तर: जव्हार.
४. भारतातील पहिले अणुऊर्जा केंद्र कोठे आहे?
उत्तर: तारापूर (ता. पालघर).
५. पालघर जिल्ह्यात एकूण किती तालुके आहेत?
उत्तर: ८ तालुके.
६. वसईचा किल्ला चिमाजी आप्पा यांनी कोणाकडून जिंकला होता?
उत्तर: पोर्तुगीजांकडून (१७३९).
७. पालघर जिल्ह्यातील ‘चिकूचे आगर’ कोणत्या शहराला म्हणतात?
उत्तर: डहाणू.
८. पालघर जिल्ह्याची मुख्य नदी कोणती आहे?
उत्तर: वैतरणा.
९. जागतिक स्तरावर प्रसिद्ध असलेली ‘वारली चित्रकला’ कोणत्या जिल्ह्यातील आहे?
उत्तर: पालघर.
१०. ‘अर्नाळा’ हा जलदुर्ग कोणत्या तालुक्यात येतो?
उत्तर: वसई.
११. पालघर जिल्ह्याला किती किमी लांबीचा समुद्रकिनारा लाभला आहे?
उत्तर: ११२ किमी.
१२. पालघर जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय कोठे आहे?
उत्तर: पालघर शहर.
१३. प्रसिद्ध ‘महालक्ष्मी मंदिर’ पालघरमधील कोणत्या तालुक्यात आहे?
उत्तर: डहाणू (विवन).
१४. जिल्ह्यातील कोणत्या तांदळाच्या वाणाला GI मानांकन मिळाले आहे?
उत्तर: वाडा कोलम.
१५. पालघर जिल्ह्याच्या उत्तर सीमेवर कोणते राज्य आहे?
उत्तर: गुजरात राज्य.
कोल्हापूर जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Kolhapur District GK
अमरावती जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Amravati District GK
वाशिम जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Washimr District GK
गडचिरोली जिल्ह्याची संपूर्ण माहिती | Gadchiroli District GK
चंद्रपूर जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Chandrapur District GK
