Table of Contents
नाशिक जिल्हा: संपूर्ण माहिती
१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
- नावाचा उगम: रामायणात लक्ष्मणानी शूर्पणखेचे ‘नासिका’ (नाक) कापले, त्यावरून या जिल्ह्याला ‘नाशिक’ हे नाव पडले अशी आख्यायिका आहे.
- प्राचीन नावे: जनस्थान, त्रिकंटक आणि मोगल काळात ‘गुलशनाबाद’ (फुलांचे शहर) म्हणून नाशिक प्रसिद्ध होते.
- धार्मिक वारसा: भगवान श्रीरामांनी वनवासातील काळ पंचवटी परिसरात घालवला. येथे दर १२ वर्षांनी ‘सिंहस्थ कुंभमेळा’ भरतो.
२. भौगोलिक स्थान व विस्तार
- अक्षवृत्त व रेखावृत्त: १८.३३ ते २०.५३ उत्तर अक्षांश आणि ७३.१६ ते ७५.१६ पूर्व रेखांश.
- उंची: समुद्रसपाटीपासून सरासरी ५६५ मीटर.
- नद्या: जिल्ह्याची मुख्य नदी गोदावरी असून तिचा उगम त्र्यंबकेश्वर येथील ब्रह्मगिरी पर्वतात होतो.
३. प्रशासकीय माहिती (टेबल फॉरमॅट)
| घटक | माहिती / आकडेवारी |
| प्रशासकीय विभाग | नाशिक विभाग (एकूण ५ जिल्हे) |
| जिल्हा मुख्यालय | नाशिक |
| एकूण क्षेत्रफळ | १५,५८२ चौ. किमी. |
| एकूण तालुके (तहसील) | १५ |
| महानगरपालिका संख्या | ०२ (नाशिक आणि मालेगाव) |
| नगर परिषद संख्या | ०९ |
| नगर पंचायत संख्या | ०६ |
| ग्रामपंचायती | १३८७ |
| एकूण गावे | १९७९ |
| पोलीस स्टेशन (शहरी/ग्रामीण) | १३ शहरी / ४० ग्रामीण |
| एकूण लोकसंख्या | ६१,०७,१८७ |
| साक्षरतेचे प्रमाण | ८२.३१% |
| स्त्री-पुरुष प्रमाण | ९३४ (प्रति १००० पुरुष) |
४. नाशिक जिल्ह्याचे १५ तालुके
१. नाशिक, २. सिन्नर, ३. इगतपुरी, ४. त्र्यंबकेश्वर, ५. निफाड, ६. येवला, ७. चांदवड, ८. नांदगाव, ९. दिंडोरी, १०. कळवण, ११. सटाणा (बागलाण), १२. सुरगाणा, १३. पेठ, १४. देवळा, १५. मालेगाव.
५. आर्थिक व औद्योगिक महत्त्व
- कृषी: नाशिकला “भारताची द्राक्ष राजधानी” आणि “मुंबईची परसबाग” म्हणतात. निफाड आणि लासलगाव बाजारपेठा कांद्यासाठी जगप्रसिद्ध आहेत.
- उद्योग: नाशिक रोड येथे करन्सी नोट प्रेस (चलन छापखाना) आहे. ओझर येथे HAL (हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड) चा मिग विमान कारखाना आहे.
- वस्त्रोद्योग: येवला येथील पैठणी साड्या प्रसिद्ध आहेत.
६. पर्यटन आणि प्रेक्षणीय स्थळे
- धार्मिक: श्री त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंग, सप्तशृंगी गड (वणी), काळाराम मंदिर, तपोवन, मुक्तीधाम.
- ऐतिहासिक: पांडवलेणी (२४ बुद्ध लेणी), नाणे संग्रहालय (अंजनेरी).
- निसर्ग: धम्मगिरी विपश्यना केंद्र (इगतपुरी), गंगापूर धरण (पहिले मातीचे धरण), दुधसागर आणि दुगारवाडी धबधबा.
- विशेष: सिन्नर येथील ‘गारगोटी खनिज संग्रहालय’.
७. ऐतिहासिक किल्ले
- साल्हेर-मुल्हेर: ऐतिहासिक महत्त्व असलेले आणि महाराष्ट्रातील उंच किल्ले.
- अंजनेरी: हनुमानजींचे जन्मस्थान म्हणून प्रसिद्ध.
- रामशेज: मुघलांशी प्रदीर्घ लढा देणारा किल्ला.
- त्रिंगलवाडी व अलंग-कुलंग-मदनगड: गिर्यारोहकांसाठी आकर्षणाचे केंद्र.
८. महत्त्वाचे वन-लाइनर प्रश्न
१. प्रश्न: नाशिक जिल्ह्याचे एकूण क्षेत्रफळ किती चौरस किलोमीटर आहे?
उत्तर: १५,५८२ चौ. किमी.
२. प्रश्न: गोदावरी नदीचा उगम नाशिक जिल्ह्यातील कोणत्या ठिकाणी होतो?
उत्तर: त्र्यंबकेश्वर (ब्रह्मगिरी पर्वत).
३. प्रश्न: आशिया खंडातील सर्वात मोठे तोफखाना प्रशिक्षण केंद्र कोठे आहे?
उत्तर: देवळाली (नाशिक रोड).
४. प्रश्न: नाशिक जिल्ह्याला कोणत्या फळाचे कोठार किंवा ‘भारताची द्राक्ष राजधानी’ म्हटले जाते?
उत्तर: द्राक्ष.
५. प्रश्न: स्वतंत्रवीर विनायक दामोदर सावरकर यांचे जन्मस्थान कोणते?
उत्तर: भगूर.
६. प्रश्न: नाशिक जिल्ह्यातील कोणता तालुका ‘कांदा’ उत्पादनासाठी जगप्रसिद्ध आहे?
उत्तर: निफाड (लासलगाव बाजारपेठ).
७. प्रश्न: महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी अर्धे पीठ असलेले ‘सप्तशृंगी देवी’ मंदिर कोठे आहे?
उत्तर: वणी (तालुका कळवण).
८. प्रश्न: भारतातील चलनी नोटा छापण्याचा कारखाना (Currency Note Press) कोठे आहे?
उत्तर: नाशिक रोड (स्थापना १९२८).
९. प्रश्न: नाशिक जिल्ह्यात जागतिक स्तरावर प्रसिद्ध असलेले ‘विपश्यना केंद्र’ कोठे आहे?
उत्तर: धम्मगिरी (इगतपुरी).
१०. प्रश्न: देशातील पहिले मातीचे धरण म्हणून कोणत्या धरणाचा उल्लेख केला जातो?
उत्तर: गंगापूर धरण (नाशिक).
११. प्रश्न: हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) हा मिग विमानांचा कारखाना कोठे आहे?
उत्तर: ओझर.
१२. प्रश्न: नाशिकमध्ये दर किती वर्षांनी ‘सिंहस्थ कुंभमेळा’ भरतो?
उत्तर: दर १२ वर्षांनी.
१३. प्रश्न: नाशिक जिल्ह्यात एकूण किती तालुक्यांचा (तहसील) समावेश होतो?
उत्तर: १५ तालुके.
१४. प्रश्न: सिन्नर येथील जगप्रसिद्ध खनिजांचे संग्रहालय कोणते?
उत्तर: गारगोटी खनिज संग्रहालय.
१५. प्रश्न: महाराष्ट्रातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च शिखर कोणते व ते कोठे आहे?
उत्तर: साल्हेर (जिल्हा नाशिक).
१६. प्रश्न: नाशिकला कोणत्या नदीच्या काठी वसलेले असल्यामुळे ‘दक्षिण गंगा’ असे संबोधले जाते?
उत्तर: गोदावरी.
१७. प्रश्न: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी काळाराम मंदिर सत्याग्रह कोणत्या वर्षी केला होता?
उत्तर: १९३० मध्ये.
१८. प्रश्न: नाशिक जिल्ह्यातील ‘अंजनेरी’ डोंगर कोणत्या देवतेचे जन्मस्थान मानले जाते?
उत्तर: हनुमान.
१९. प्रश्न: नाशिक जिल्ह्यात एकूण किती महानगरपालिका कार्यरत आहेत?
उत्तर: २ (नाशिक आणि मालेगाव).
२०. प्रश्न: नाशिकमधील प्रसिद्ध प्राचीन लेणी कोणती, जी बुद्ध धर्माशी संबंधित आहेत?
उत्तर: पांडवलेणी.
२१. प्रश्न: कोणत्या शहराला ‘मुंबईची परसबाग’ म्हणून ओळखले जाते?
उत्तर: नाशिक.
मुंबई शहर जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Mumbai City District GK
पालघर जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Palghar District GK
ठाणे जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Thane District GK
जळगाव जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Jalgaon District GK
सातारा जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Satara District GK
यवतमाळ जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Yavatmal District GK
भंडारा जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Bhandara District GK
बुलढाणा जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Buldhana District GK
नांदेड जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Nanded District GK
पुणे जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Pune District GK
