अकोला जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न

Table of Contents

अकोला जिल्हा: संपूर्ण माहिती

ऐतिहासिक वारसा: अकोला हा प्राचीन ‘वऱ्हाड’ (बेरार) प्रांताचा भाग आहे. मौर्य, सातवाहन आणि वाकाटक राजांच्या काळात हे एक महत्त्वाचे केंद्र होते.
ऐतिहासिक किल्ले:
- नरनाळा किल्ला: हा सातपुडा पर्वतरांगांमध्ये असलेला एक अतिशय मजबूत किल्ला आहे. या किल्ल्यावरील ‘महाकाली दरवाजा’ त्याच्या अप्रतिम कोरीव कामासाठी प्रसिद्ध आहे.
- अकोला किल्ला (असदगड): अकोला शहराच्या मध्यभागी असलेला हा भुईकोट किल्ला असून तो १७ व्या शतकात बांधला गेला.
- बाळापूर किल्ला: मन आणि झुनू नद्यांच्या संगमावर असलेला हा किल्ला ऐतिहासिक संरक्षण दृष्टिकोनातून महत्त्वाचा होता.

घटक	तपशील
स्थान	महाराष्ट्र राज्याचा विदर्भ विभाग (पश्चिम विदर्भ)
एकूण क्षेत्रफळ	५,४२९ चौ.कि.मी.
मुख्य नद्या	पूर्णा (मुख्य नदी), काटेपूर्णा, मोर्णा, मन आणि शहानूर
हवामान	प्रामुख्याने उष्ण आणि कोरडे (उन्हाळ्यात तापमान ४५°C च्या पुढे जाऊ शकते)

घटक	तपशील
प्रशासकीय मुख्यालय	अकोला शहर
तालुके (७)	अकोला, अकोट, तेल्हारा, बाळापूर, पातूर, बार्शीटाकळी आणि मूर्तिजापूर
प्रशासकीय विभाग	अमरावती विभाग
महानगरपालिका	अकोला महानगरपालिका

राजराजेश्वर मंदिर: अकोला शहरातील प्राचीन शिव मंदिर जे जिल्ह्याचे मुख्य श्रद्धास्थान आहे.
नरनाळा अभयारण्य: सातपुड्याच्या कुशीत असलेले हे अभयारण्य विविध वन्यजीव आणि पक्ष्यांसाठी प्रसिद्ध आहे.
शेगाव (जवळचे): अकोल्यापासून अवघ्या ५० किमी अंतरावर संत गजानन महाराजांचे शेगाव हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे.
पातूर लेणी: येथील प्राचीन बुद्ध लेणी ऐतिहासिक आणि वास्तुशिल्प प्रेमींसाठी आकर्षणाचे केंद्र आहेत.
काटेपूर्णा अभयारण्य: हे अभयारण्य ‘काटेपूर्णा’ धरणाच्या परिसरात असून जलचर पक्ष्यांसाठी प्रसिद्ध आहे.

कापूस व्यापार (Cotton City): विदर्भातील कापसाचे प्रमुख केंद्र असल्याने अकोल्याला ‘कॉटन सिटी’ म्हटले जाते.
कृषी विद्यापीठ: ‘डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ’ अकोल्यात असून यामुळे कृषी संशोधनाला मोठी चालना मिळाली आहे.
तेल आणि डाळ उद्योग: अकोला हे तेल गिरण्या (Oil Mills) आणि डाळ मिल्ससाठी संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे.
औष्णिक विद्युत केंद्र: पारस (ता. बाळापूर) येथे राज्याचे महत्त्वाचे वीज निर्मिती केंद्र आहे.

हवामान: अकोला हे महाराष्ट्रातील सर्वाधिक तापमानासाठी ओळखले जाणारे एक शहर आहे.
रेल्वे जंक्शन: हे मुंबई-कलकत्ता मुख्य रेल्वे मार्गावरील विदर्भातील एक महत्त्वाचे जंक्शन आहे.
शिक्षण केंद्र: विदर्भातील अनेक विद्यार्थी स्पर्धा परीक्षा आणि कृषी शिक्षणासाठी अकोल्याला प्राधान्य देतात.