Table of Contents
प्रयोग भाग ६ मराठी व्याकरण टेस्ट | Online Mock Test | Marathi Grammar Test
नमस्कार भावी अधिकाऱ्यांनो! 🎯
मराठी व्याकरणाच्या सराव सिरीजमध्ये तुमचे मनापासून स्वागत. ‘प्रयोग’ या प्रकरणावरची पकड अधिक घट्ट करण्यासाठी आज आपण घेऊन आलो आहोत ‘प्रयोग – भाग ६’. बऱ्याचदा स्पर्धा परीक्षांमध्ये अगदी सोपे वाटणारे प्रश्नही आपण घाईघाईत चुकीचे सोडवून येतो. ‘मुलाने आंबा खाल्ला’ आणि ‘पोपट पेरू खातो’ ही वाक्ये वरवर सारखी वाटली, तरी त्यांच्यातील प्रयोगाचा नियम पूर्णपणे वेगळा असतो.
या टेस्टमध्ये आपण मूलभूत संकल्पनांवर आधारित अशा प्रश्नांचा समावेश केला आहे, जे वारंवार वेगवेगळ्या परीक्षांमध्ये फिरवून विचारले जातात. वाक्यातील कर्ता आणि कर्म अचूक कसे शोधायचे, आणि क्रियापदाचा त्यांच्याशी असणारा संबंध कसा ओळखायचा, हे अगदी सोप्या आणि गावरान भाषेत स्पष्टीकरणासह दिले आहे. चला तर मग, या ६ व्या भागात तुमचे किती प्रश्न बरोबर येतात ते तपासून पाहूया!
📝 प्रश्न आणि सविस्तर स्पष्टीकरण (भाग ६)
१) ‘मुलाने आंबा खाल्ला’ या वाक्याचा प्रयोग ओळखा?
- अ) कर्मणी
- ब) कर्तरी
- क) भावे
- ड) यापैकी नाही
✅ अचूक उत्तर : अ) कर्मणी
💡 स्पष्टीकरण : या वाक्यात कर्ता ‘मुलाने’ तृतीया विभक्तीत आहे आणि कर्म ‘आंबा’ प्रथमा विभक्तीत आहे. क्रियापद पूर्णपणे कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते (उदा. आंबा ऐवजी ‘चिंच’ शब्द ठेवल्यास ‘चिंच खाल्ली’ असे क्रियापद बदलते), म्हणून हा कर्मणी प्रयोग आहे.
२) ‘पोपट पेरू खातो’ या वाक्याचा प्रयोग ओळखा?
- अ) कर्मणी
- ब) कर्तरी
- क) भावे
- ड) यापैकी नाही
✅ अचूक उत्तर : ब) कर्तरी
💡 स्पष्टीकरण : येथे कर्ता ‘पोपट’ प्रथमा विभक्तीत (प्रत्यय नसलेला) आहे. क्रियापद कर्त्याच्या लिंग व वचनानुसार बदलते (उदा. पोपट ऐवजी ‘मैना’ शब्द ठेवल्यास ‘मैना पेरू खाते’ असे होते), त्यामुळे हा सकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
३) ‘रावण रामाकडून मारला गेला’ या वाक्याचे भावेप्रयोगात रूपांतर कसे होईल?
- अ) रावण मेला
- ब) रावण गेला
- क) रामाने रावणास मारले
- ड) रावण राम लढले
✅ अचूक उत्तर : क) रामाने रावणास मारले
💡 स्पष्टीकरण : भावे प्रयोगाचा मुख्य नियम असा की, कर्ता आणि कर्म या दोघांनाही विभक्तीचे प्रत्यय लागलेले असावे लागतात आणि क्रियापद तटस्थ असते. ‘रामाने (कर्ता सप्रत्यय) रावणास (कर्म सप्रत्यय) मारले’ या वाक्यात हा नियम तंतोतंत लागू होतो.
४) ‘तिने गाणे म्हटले’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा ?
- अ) कर्तरी
- ब) कर्मणी
- क) भावे
- ड) प्रश्नार्थी
✅ अचूक उत्तर : ब) कर्मणी
💡 स्पष्टीकरण : या वाक्यात कर्ता ‘तिने’ तृतीयांत आहे आणि कर्म ‘गाणे’ प्रथमांत आहे. क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार चालते (उदा. गाणे ऐवजी ‘कविता’ शब्द ठेवल्यास ‘तिने कविता म्हटली’ असे होते), त्यामुळे हा कर्मणी प्रयोग आहे.
५) रामाने रावणाला मारले या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
- अ) कर्तरी प्रयोग
- ब) कर्मणी प्रयोग
- क) भावे प्रयोग
- ड) संकिर्ण प्रयोग
✅ अचूक उत्तर : क) भावे प्रयोग
💡 स्पष्टीकरण : या वाक्यात कर्ता (रामाने) आणि कर्म (रावणाला) या दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागला आहे. तसेच क्रियापद तृतीय पुरुषी, नपुंसकलिंगी, एकवचनी (मारले) असून ते स्वतंत्र आहे, म्हणून हा भावे प्रयोग आहे.
फ्री मराठी व्याकरण टेस्ट विषयानुसार
६) संजय शाळेत आला नाही. या वाक्याचा प्रयोग ओळखा.
- अ) कर्मणी
- ब) अकमर्क कर्तरी
- क) अकर्मक भावे
- ड) सकर्मक कर्तरी
✅ अचूक उत्तर : ब) अकर्मक कर्तरी
💡 स्पष्टीकरण : वाक्यातील कर्ता ‘संजय’ प्रथमा विभक्तीत आहे व वाक्यात कर्म नाही (‘शाळा’ हे कर्म नसून क्रिया घडण्याचे स्थळ आहे). क्रियापद कर्त्यानुसार बदलते (उदा. ‘ती शाळेत आली नाही’), म्हणून हा अकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
७) पाखरे घरट्यात परतली. कोणत्या प्रयोगाचे उदाहरण –
- अ) कर्मणी प्रयोग
- ब) अकर्मक कर्तरी प्रयोग
- क) भावे प्रयोग
- ड) सकर्मक कर्तरी प्रयोग
✅ अचूक उत्तर : ब) अकर्मक कर्तरी प्रयोग
💡 स्पष्टीकरण : ‘पाखरे’ हा मुख्य कर्ता प्रथमांत आहे आणि वाक्यात कर्म आलेले नाही. क्रियापद कर्त्याच्या लिंग-वचनानुसार बदलते (उदा. अनेकवचनी पाखरे ऐवजी एकवचनी ‘पक्षी’ शब्द वापरल्यास ‘पक्षी घरट्यात परतला’ असे होते), म्हणून हा अकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
८) कर्तरी प्रयोगाचे वाक्य निवडा.
- अ) सुरेशने मासा पकडला
- ब) आशा गाणे म्हणते
- क) पावसास सुरुवात झाली
- ड) भारताने चषक जिंकला
✅ अचूक उत्तर : ब) आशा गाणे म्हणते
💡 स्पष्टीकरण : कर्तरी प्रयोगात कर्ता नेहमी प्रथमा विभक्तीत असतो. ‘आशा गाणे म्हणते’ या वाक्यात कर्ता (आशा) प्रथमा विभक्तीत असून क्रियापद तिच्यानुसार चालते. इतर सर्व पर्यायांमध्ये कर्त्याला विभक्ती प्रत्यय लागलेला आहे.
९) भावे प्रयोगाचे वाक्य निवडा.
- अ) विनोदने मासा पकडला.
- ब) अविनाश झाडावर चढतो.
- क) ओंकारने गाईड फाडला.
- ड) मुंगीने साखरेस खाल्ले.
✅ अचूक उत्तर : ड) मुंगीने साखरेस खाल्ले.
💡 स्पष्टीकरण : या वाक्यात कर्ता (मुंगीने) आणि कर्म (साखरेस) दोन्ही सप्रत्यय आहेत (दोघांनाही प्रत्यय लागला आहे) आणि क्रियापद (खाल्ले) तृतीय पुरुषी नपुंसकलिंगी एकवचनी आहे. हे भावे प्रयोगाचे उत्तम लक्षण आहे.
१०) ‘साऱ्यांनी मनसोक्त हसावे’ वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
- अ) सकर्मक कर्तरी
- ब) कर्मणी
- क) भावे
- ड) अकर्मक कर्मणी
✅ अचूक उत्तर : क) भावे
💡 स्पष्टीकरण : या वाक्यात कर्त्याला प्रत्यय आहे (साऱ्यांनी) आणि वाक्यात कर्म नाही (हसण्याची क्रिया स्वतःवरच होते). क्रियापद विद्यार्थी (हसावे) स्वरूपात असून ते तटस्थ आहे, म्हणून हा ‘अकर्मक भावे’ प्रयोग ठरतो.
🎯 हमखास यशासाठी रोजचा सराव!
मित्रांनो, मराठी व्याकरणात पैकीच्या पैकी गुण मिळवण्याचा एकच सोपा मंत्र आहे – नियमित सराव! परीक्षा कोणतीही असो, प्रश्नांचे स्वरूप समजून घेतलेले कधीही फायद्याचे ठरते.
अशाच नवनवीन ऑनलाईन मॉक टेस्ट, सराव प्रश्न आणि मोफत स्टडी मटेरियल मिळवण्यासाठी आजच आमच्या टेलिग्राम चॅनेलला जॉईन करा.
📲 Daily MCQ आणि Mock Test साठी आमच्या Telegram channel ला नक्की Join करा!
👉 Join Now: https://t.me/gsestudypoint
