Table of Contents
प्रयोग भाग ५ मराठी व्याकरण टेस्ट | Online Mock Test | Marathi Grammar Test
नमस्कार अभ्यासू मित्रांनो! 🎯
मराठी व्याकरण सिरीजमध्ये खेळता-खेळता अभ्यास करत तुम्ही ‘प्रयोग’ या घटकाच्या ५ व्या भागावर पोहोचला आहात! याचाच अर्थ असा की, तुमचा सराव आता एका उत्तम पातळीवर आला आहे आणि मुख्य परीक्षेत प्रयोगावर येणारा कोणताही प्रश्न चुकवण्याची चूक तुम्ही नक्कीच करणार नाही.
प्रयोगाच्या पहिल्या काही भागांमध्ये आपण कर्तरी, कर्मणी आणि भावे प्रयोगाचे सोपे नियम समजून घेतले. पण या पाचव्या भागात आपण अशा प्रश्नांचा सराव करणार आहोत, जे दिसायला खूप मोठे किंवा क्लिष्ट वाटतात (उदा. मोठ्या वाक्यांचा प्रयोग ओळखणे किंवा प्रयोगाचे परस्पर रूपांतर करणे), पण जर ट्रिक्स माहिती असतील तर सेकंदांत सुटतात. नेहमीप्रमाणेच, प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर अगदी सोप्या शब्दांत स्पष्ट करून दिले आहे जेणेकरून नियम तुमच्या कायमचे लक्षात राहतील. चला तर मग, आजची टेस्ट सुरू करूया आणि तुमच्या गुणांचा आलेख आणखी उंचावूया!
📌 प्रश्नमंजुषा : भाग ५ (सविस्तर विश्लेषणासह)
❓ प्रश्न १) वाक्यातील क्रियापद तृतीयपुरुषी नपुंसकलिंगी एकवचनी असता कोणता प्रयोग होतो?
- अ) संकीर्ण प्रयोग
- ब) कर्तरी प्रयोग
- क) कर्मणी प्रयोग
- ड) भावे प्रयोग
✔️ अचूक उत्तर : ड) भावे प्रयोग
स्पष्टीकरण : भावे प्रयोगाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे यात कर्ता आणि कर्म दोन्ही घटकांना विभक्ती प्रत्यय जोडलेले असतात. त्यामुळे क्रियापद त्यांच्या लिंग किंवा वचनानुसार बदलत नाही; ते नेहमी स्वतंत्र, तृतीयपुरुषी, नपुंसकलिंगी आणि एकवचनीच राहते.
❓ प्रश्न २) ‘सुहासने गोष्टीचे पुस्तक वाचले’ प्रयोग ओळखा.
- अ) सकर्मक कर्तरी
- ब) कर्तरी
- क) कर्मणी
- ड) अकर्मक कर्तरी
✔️ अचूक उत्तर : क) कर्मणी
स्पष्टीकरण : या वाक्यात कर्ता ‘सुहासने’ हा तृतीया विभक्तीत आहे आणि मुख्य कर्म ‘पुस्तक’ हे प्रथमा विभक्तीत आहे. क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार चालते (उदा. पुस्तक बदलून ‘गोष्ट’ शब्द ठेवल्यास ‘गोष्ट वाचली’ असे क्रियापद बदलते), म्हणून हा कर्मणी प्रयोग आहे.
❓ प्रश्न ३) ‘सचिन पुस्तक वाचतो.’ हे नवीन कर्मणी स्वरुपात लिहा.
- अ) सचिन पुस्तक वाचेल.
- ब) सचिनकडून पुस्तक वाचले जाते.
- क) सचिनने पुस्तक वाचले.
- ड) सचिनमुळे पुस्तक वाचले गेले.
✔️ अचूक उत्तर : ब) सचिनकडून पुस्तक वाचले जाते.
स्पष्टीकरण : नवीन कर्मणी (ज्याला आपण ‘कर्मकर्तरी’ देखील म्हणतो) प्रयोगात इंग्रजीतील Passive Voice प्रमाणे रचना असते. यात मूळ कर्त्याला ‘कडून’ प्रत्यय लावला जातो आणि क्रियापदाचे ‘वाचले जाते / केले गेले’ असे संयुक्त रूप वापरले जाते.
❓ प्रश्न ४) ‘प्रत्येक कुत्रा स्वभावाने प्रामाणिक असतो.’ प्रयोग सांगा.
- अ) कर्तु कर्मणी
- ब) सकर्मक भावे
- क) अकर्मक कर्तरी
- ड) सकर्मक कर्तरी
✔️ अचूक उत्तर : क) अकर्मक कर्तरी
स्पष्टीकरण : या वाक्यात ‘कुत्रा’ हा मुख्य कर्ता असून तो प्रथमांत (प्रत्यय नसलेला) आहे. वाक्यात कोणतेही कर्म नाही (‘प्रामाणिक’ हा शब्द कर्म नसून विधानपूरक आहे). क्रियापद कर्त्यानुसार बदलते (उदा. ‘कुत्री प्रामाणिक असते’), म्हणून हा अकर्मक कर्तरी प्रयोग होय.
❓ प्रश्न ५) ‘त्यांची गोष्ट सांगून झाली.’ वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
- अ) समापन कर्मणी
- ब) पुराण कर्मणी
- क) नवीन कर्मणी
- ड) शक्य कर्मणी
✔️ अचूक उत्तर : अ) समापन कर्मणी
स्पष्टीकरण : ज्या कर्मणी प्रयोगाच्या वाक्यातून मुख्य क्रियेची समाप्ती (क्रिया पूर्ण झाल्याचा) अर्थ स्पष्ट होतो, त्याला समापन कर्मणी म्हणतात. याची ओळख म्हणजे वाक्यात ‘धातुसाधित + झाली/झाले/झाला’ अशी रचना असते.
फ्री पोलिस भरती मराठी व्याकरण टेस्ट प्रकरणानुसार
❓ प्रश्न ६) ‘लखु दादाने कौल लावला.’ या वाक्यातील प्रयोग लिहा.
- अ) कर्मणी
- ब) कर्म कर्तरी
- क) भावे
- ड) संकीर्ण
✔️ अचूक उत्तर : अ) कर्मणी
स्पष्टीकरण : येथे कर्ता ‘लखु दादाने’ तृतीया विभक्तीत असून कर्म ‘कौल’ प्रथमा विभक्तीत आहे. क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनावर अवलंबून असल्याने हा सरळ कर्मणी प्रयोग ठरतो.
❓ प्रश्न ७) ‘मी चहा घेतला.’ वाक्याचे कर्मणी प्रयोगात रूपांतर करा.
- अ) मी चहा घेणार होतो.
- ब) माझ्याकडून चहा घेतला गेला.
- क) हा घेणे बरे असते.
- ड) कुणाकडूनही चहा घ्यावा.
✔️ अचूक उत्तर : ब) माझ्याकडून चहा घेतला गेला.
स्पष्टीकरण : दिलेल्या पर्यायांचा विचार करता, येथे वाक्याचे ‘नवीन कर्मणी’ प्रयोगात अचूक रूपांतर करणे अपेक्षित आहे. त्यानुसार कर्त्याला ‘कडून’ प्रत्यय (माझ्याकडून) जोडून क्रियापद संयुक्त (घेतला गेला) बनवले आहे.
❓ प्रश्न ८) ‘तो प्रसंग अत्यंत हृदयद्रावक होता.’ प्रयोग ओळखा.
- अ) भावे
- ब) सकर्मक कर्तरी प्रयोग
- क) कर्मणी प्रयोग
- ड) अकर्मक कर्तरी
✔️ अचूक उत्तर : ड) अकर्मक कर्तरी
स्पष्टीकरण : वाक्यातील कर्ता ‘प्रसंग’ असून तो प्रथमा विभक्तीत आहे. या वाक्यात कोणतेही कर्म आलेले नाही. क्रियापद पूर्णपणे कर्त्याच्या लिंग-वचनानुसार बदलते, त्यामुळे हा अकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
❓ प्रश्न ९) ‘तो घरी जातो.’ या वाक्यातील प्रयोग कोणता.
- अ) सकर्मक कर्तरी
- ब) अकर्मक कर्तरी
- क) कर्मणी
- ड) भावे
✔️ अचूक उत्तर : ब) अकर्मक कर्तरी
स्पष्टीकरण : कर्ता ‘तो’ प्रथमांत आहे. वाक्यात आलेला ‘घरी’ हा शब्द कर्म नसून ते जाण्याचे ठिकाण म्हणजेच ‘स्थलवाचक क्रियाविशेषण’ आहे. वाक्यात कर्म नसल्याने आणि क्रियापद कर्त्यानुसार बदलत असल्याने (उदा. ‘ती घरी जाते’) हा अकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
❓ प्रश्न १०) ‘पारिजातकाची योजना करणारा कवी खरोखरच कल्पक असला पाहिजे.’ प्रयोग ओळखा.
- अ) कर्तरी
- ब) भावे
- क) कर्मणी
- ड) संकीर्ण
✔️ अचूक उत्तर : अ) कर्तरी
स्पष्टीकरण : वाक्य कितीही मोठे असले तरी मुख्य कर्ता शोधणे महत्त्वाचे असते. येथे ‘कवी’ हा मुख्य कर्ता असून तो प्रथमा विभक्तीत आहे. क्रियापद कर्त्यानुसार बदलते (उदा. कवी ऐवजी ‘कवयित्री’ शब्द वापरल्यास ‘कल्पक असली पाहिजे’ असे होईल), म्हणून हा कर्तरी प्रयोग आहे.
📈 सातत्य राखले तर यश निश्चित आहे!
मित्रांनो, प्रयोगाचे पाचही भाग सोडवल्यानंतर आता तुमचा या घटकावरील आत्मविश्वास नक्कीच वाढला असेल. स्पर्धा परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी असाच रोज सराव करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
नवीन मॉक टेस्ट, मोफत नोट्स आणि चालू घडामोडींच्या रोजच्या सरावासाठी आमच्या टेलिग्राम ग्रुपला आजच जॉईन करा!
📲 Daily MCQ आणि Mock Test साठी आमच्या Telegram channel ला नक्की join करा!
👉 Join Now: https://t.me/gsestudypoint
