Table of Contents
प्रयोग भाग ३ : मराठी व्याकरण टेस्ट | Online Mock Test | Marathi Grammar Test
नमस्कार भावी अधिकाऱ्यांनो! 👋
मराठी व्याकरणाच्या आपल्या या टेस्ट सिरीजमध्ये ‘प्रयोग भाग १’ आणि ‘प्रयोग भाग २’ ला तुम्ही जो उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला, त्यावरून तुमचा अभ्यास किती जोमाने सुरू आहे हे नक्कीच दिसून येते. आता आपण आलो आहोत ‘प्रयोग – भाग ३’ वर!
स्पर्धा परीक्षांचा (MPSC, तलाठी, पोलीस भरती इ.) विचार केला, तर ‘प्रयोग’ हा असा घटक आहे जो तुम्हाला पैकीच्या पैकी गुण मिळवून देऊ शकतो. पण बऱ्याचदा कर्ता ओळखण्यात किंवा कर्माला प्रत्यय आहे की नाही हे पाहण्यात आपली ‘सिली मिस्टेक’ (Silly Mistake) होते आणि हातचा मार्क जातो. आतापर्यंतच्या दोन भागांमधून तुमचे बेसिक नियम नक्कीच क्लिअर झाले असतील. या तिसऱ्या भागात आपण प्रश्नांचा वेगळा पॅटर्न आणि आयोगाच्या धर्तीवर विचारले जाणारे काही ट्रिकी प्रश्न पाहणार आहोत.
चला तर मग, स्वतःला तपासा आणि ‘कोणत्या प्रश्नाचे उत्तर नेमके तेच का आहे?’ हे स्पष्टीकरणासह समजून घ्या!
🎯 सराव प्रश्नमंजुषा आणि सविस्तर स्पष्टीकरण
प्रश्न १) प्रयोग सांगा ……………. ‘त्याने साप मारला’
१) भावे प्रयोग
२) कर्तरी प्रयोग
३) कर्मणी प्रयोग
४) यापैकी नाही
✅ उत्तर: ३) कर्मणी प्रयोग
💡 स्पष्टीकरण: या वाक्यात कर्ता ‘त्याने’ (तृतीया विभक्तीत) आणि कर्म ‘साप’ (प्रथमा विभक्तीत) आहे. क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते (उदा. त्याने पाल मारली), म्हणून हा ‘कर्मणी प्रयोग’ आहे.
प्रश्न ७६) ‘त्याच्या घराचा दरवाजा उघडला’ प्रयोग ओळखा.
१) सकर्मक कर्तरी
२) अकर्मक कर्तरी
३) समापन कर्मणी
४) अकर्मक भावे
✅ उत्तर: २) अकर्मक कर्तरी
💡 स्पष्टीकरण: उघडणारा काय? ‘दरवाजा’. त्यामुळे ‘दरवाजा’ हा कर्ता आहे आणि तो प्रथमांत आहे. वाक्यात कर्म नाही. क्रियापद कर्त्यानुसार बदलते (उदा. खिडकी उघडली), म्हणून हा ‘अकर्मक कर्तरी प्रयोग’ आहे.
प्रश्न २) पुढील वाक्यातील प्रयोग ओळखा. ‘आईने रवीला मारले’
१) भावे प्रयोग
२) अकर्मक भावे प्रयोग
३) कर्मणी प्रयोग
४) कर्तरी प्रयोग
✅ उत्तर: १) भावे प्रयोग (सकर्मक)
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता (आईने) आणि कर्म (रवीला) दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागला आहे. क्रियापद (मारले) नपुंसकलिंगी, एकवचनी व स्वतंत्र आहे. त्यामुळे हा सकर्मक भावे प्रयोग ठरतो.
प्रश्न ३) ‘प्रतिज्ञा आपण रोजच म्हणतो’, प्रयोग ओळखा?
१) सकर्मक कर्तरी
२) अकर्मक कर्तरी
३) कर्मणी
४) अकर्मक भावे
✅ उत्तर: १) सकर्मक कर्तरी
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता ‘आपण’ प्रथमांत आहे आणि ‘प्रतिज्ञा’ हे कर्म वाक्यात उपस्थित आहे. क्रियापद कर्त्याच्या पुरुष व वचनानुसार चालते, म्हणून हा ‘सकर्मक कर्तरी प्रयोग’ आहे.
प्रश्न ४) भावे प्रयोगाचे उदाहरण ओळखा.
१) तो मुलगा परत पेरू खातो
२) मी कामावरून आत्ताच आले
३) सिंहाकडून गाय मारली गेली.
४) आईने मुलीस समजावले
✅ उत्तर: ४) आईने मुलीस समजावले
💡 स्पष्टीकरण: ‘आईने मुलीस समजावले’ या वाक्यात कर्ता (आईने) व कर्म (मुलीस) दोन्ही सप्रत्यय (प्रत्यय लागलेले) आहेत आणि क्रियापद तटस्थ (समजावले) आहे. हेच भावे प्रयोगाचे मुख्य लक्षण आहे.
प्रश्न ५) कर्तरी प्रयोगात क्रियापदावर हुकूमत कोण चालवतो?
१) कर्म
२) कर्ता व कर्म दोन्ही
३) कर्ता व कर्म यापैकी नाही
४) कर्ता
✅ उत्तर: ४) कर्ता
💡 स्पष्टीकरण: कर्तरी प्रयोगात क्रियापद हे कर्त्याच्या लिंग, वचन व पुरुषानुसार बदलते. म्हणजेच वाक्यात कर्ता प्रधान असतो व त्याचीच क्रियापदावर पूर्ण हुकूमत चालते.
फ्री पोलिस शिपाई टेस्ट सिरिज
प्रश्न ६) ‘आज मला मळमळते’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
१) कर्तरी प्रयोग
२) भावकर्तरी प्रयोग
३) कर्मणी प्रयोग
४) यापैकी नाही
✅ उत्तर: २) भावकर्तरी प्रयोग
💡 स्पष्टीकरण: ‘मळमळते’ या क्रियापदाचा भाव (अर्थ) हाच वाक्याचा कर्ता मानला जातो. या वाक्यात वेगळा स्वतंत्र कर्ता नसतो, म्हणून याला ‘भावकर्तरी’ (अकर्तुक भावे) प्रयोग असे म्हणतात.
प्रश्न ७) ‘सर्कशीतल्या विदूषकाने प्रेक्षकांना हसविले’ प्रयोग सांगा.
१) सकर्मक भावे
२) अकर्मक भावे
३) सकर्मक कर्तरी
४) सकर्मक कर्मणी
✅ उत्तर: १) सकर्मक भावे
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता (विदूषकाने) आणि कर्म (प्रेक्षकांना) दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय लागला आहे आणि क्रियापद (हसविले) नपुंसकलिंगी एकवचनी आहे. त्यामुळे हा ‘सकर्मक भावे प्रयोग’ आहे.
प्रश्न ८) ‘पोलिसांनी आंदोलनकर्त्यास हाकलले’ प्रयोग ओळखा.
१) कर्तरी प्रयोग
२) भाव कर्तरी प्रयोग
३) कर्मणी प्रयोग
४) भावे प्रयोग
✅ उत्तर: ४) भावे प्रयोग
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता ‘पोलिसांनी’ (तृतीयांत) आणि कर्म ‘आंदोलनकर्त्यास’ (द्वितीयांत) दोन्ही सप्रत्यय आहेत. क्रियापद नपुंसकलिंगी एकवचनी (हाकलले) असल्याने हा ‘भावे प्रयोग’ ठरतो.
प्रश्न ९) ‘त्याला गाय आवडते’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
१) कर्तरी
२) कर्मणी
३) कर्तृकर्मणी
४) भावे
✅ उत्तर: १) कर्तरी
💡 स्पष्टीकरण: आवडणारी काय? ‘गाय’. त्यामुळे ‘गाय’ हा कर्ता आहे व तो प्रथमा विभक्तीत आहे. क्रियापद कर्त्याच्या लिंगवचनानुसार बदलते (उदा. बैल आवडतो). वाक्यात कर्म नसल्याने हा ‘अकर्मक कर्तरी प्रयोग’ आहे.
प्रश्न १०) ‘आजी दृष्ट काढते’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
१) कर्मणी प्रयोग
२) कर्तरी प्रयोग
३) भावे प्रयोग
४) शक्य कर्मणी प्रयोग
✅ उत्तर: २) कर्तरी प्रयोग
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता ‘आजी’ प्रथमांत आहे आणि कर्म ‘दृष्ट’ आहे. क्रियापद कर्त्याच्या लिंग-वचनानुसार (उदा. आजोबा दृष्ट काढतात) चालते, म्हणून हा ‘सकर्मक कर्तरी प्रयोग’ आहे.
🚀 यशाचा मार्ग सरावातूनच जातो!
मित्रांनो, व्याकरणाचे नियम कितीही पाठ केले तरी प्रत्यक्ष उदाहरणे सोडवल्याशिवाय आत्मविश्वास येत नाही. अशाच दर्जेदार प्रश्नांचा रोज सराव करण्यासाठी आणि परीक्षेसाठी स्वतःला नेहमी अपडेट ठेवण्यासाठी आमच्या टेलिग्राम चॅनेलचा नक्की भाग व्हा.
📲 Daily MCQ आणि Mock Test साठी आमच्या Telegram channel ला join करा!
👉 Join Now: https://t.me/gsestudypoint
