प्रयोग भाग 1 मराठी व्याकरण टेस्ट | Online Mock Test | Marathi Grammar Test
नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो!
स्पर्धा परीक्षांची तयारी करताना ‘मराठी व्याकरण’ हा विषय निर्णायक ठरतो, आणि त्यातल्या त्यात ‘प्रयोग’ (Prayog) या घटकावर परीक्षेत हमखास प्रश्न विचारले जातात. कर्तरी, कर्मणी आणि भावे प्रयोग ओळखताना बऱ्याचदा आपला गोंधळ उडतो, होय ना? नियम पाठ असूनही प्रत्यक्ष परीक्षेत वेळेवर योग्य पर्याय निवडताना अडचण येते.
तुमचा हाच गोंधळ दूर करण्यासाठी आणि तुमचा सराव आणखी पक्का करण्यासाठी आज आपण ‘प्रयोग भाग 1 – Online Mock Test’ घेऊन आलो आहोत. या टेस्टमध्ये केवळ उत्तरे दिलेली नाहीत, तर ‘तेच उत्तर का बरोबर आहे?’ याचे सविस्तर आणि सोप्या भाषेतील स्पष्टीकरणही दिले आहे. चला तर मग, प्रश्नांचा सराव करूया आणि प्रयोगाचे नियम डोक्यात एकदम फिट करूया!
Table of Contents
📝 सराव प्रश्न आणि सविस्तर स्पष्टीकरण
प्रश्न १) ‘पेटीतील नाणी मुलांना दाखवली.’ या वाक्याचा प्रयोग ओळखा?
अ) सकर्मक कर्तरी
ब) सकर्मक भावे
क) अकर्मक कर्तरी
ड) कर्मणी
✅ योग्य उत्तर: ड) कर्मणी
💡 स्पष्टीकरण: या वाक्यात कर्ता अध्याहृत (लपलेला) आहे (उदा. त्यांनी/शिक्षकांनी). कर्म ‘नाणी’ हे प्रथमांत (नपुंसकलिंगी अनेकवचन) आहे आणि क्रियापद ‘दाखवली’ हे कर्माच्या लिंग-वचनानुसार चालते. म्हणून हा कर्मणी प्रयोग आहे.
प्रश्न २) ‘मला हा डोंगर चढवतो’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
अ) समापन कर्मणी
ब) शक्य कर्मणी
क) नवीन कर्मणी
ड) भावे
✅ योग्य उत्तर: ब) शक्य कर्मणी
💡 स्पष्टीकरण: क्रियापदावरून (चढवतो) कर्त्याच्या अंगी क्रिया करण्याचे सामर्थ्य किंवा शक्यता व्यक्त होते. तसेच कर्म ‘डोंगर’ प्रथमांत आहे, म्हणून हा शक्य कर्मणी प्रयोग आहे.
प्रश्न ३) ‘रावण रामाकडून मारला जातो’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
अ) प्रधानकर्तृक कर्मणी
ब) शक्य कर्मणी
क) समापन कर्मणी
ड) कर्मकर्तरी
✅ योग्य उत्तर: ड) कर्मकर्तरी
💡 स्पष्टीकरण: कर्त्याला (रामाकडून) ‘कडून’ प्रत्यय लागला आहे आणि इंग्रजीच्या पॅसिव्ह व्हॉईस (Passive Voice) प्रमाणे कर्माला (रावण) प्राधान्य दिले आहे. यालाच कर्मकर्तरी (किंवा नवीन कर्मणी) प्रयोग असे म्हणतात.
प्रश्न ४) ‘विवेक क्रिकेट खेळतो.’ वाक्याचा प्रयोग ओळखा.
अ) कर्मणी
ब) सकर्मक कर्तरी
क) अकर्मक कर्तरी
ड) भावे
✅ योग्य उत्तर: ब) सकर्मक कर्तरी
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता ‘विवेक’ प्रथमांत आहे व कर्म ‘क्रिकेट’ आहे. क्रियापद हे कर्त्याच्या लिंग-वचनानुसार बदलते (उदा. ‘ती क्रिकेट खेळते’), म्हणून हा सकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
फ्री सर्व प्रकरणानुसार मराठी व्याकरण टेस्ट
प्रश्न ५) ‘शिपायाकडून चोर पकडला गेला’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
अ) कर्तरी
ब) कर्मणी
क) भावे
ड) भावे कर्तरी
✅ योग्य उत्तर: ब) कर्मणी
💡 स्पष्टीकरण: कर्त्याला ‘कडून’ प्रत्यय आहे, त्यामुळे हे नवीन कर्मणी प्रयोगाचे (कर्मकर्तरी) वाक्य आहे. पर्यायांमध्ये सामान्य ‘कर्मणी’ दिले असल्याने तेच योग्य उत्तर राहील.
प्रश्न ६) ‘शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना शिकवावे’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
अ) सकर्मक भावे प्रयोग
ब) अकर्मक भावे प्रयोग
क) कर्मकर्तरी प्रयोग
ड) यापैकी नाही
✅ योग्य उत्तर: अ) सकर्मक भावे प्रयोग
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता (शिक्षकांनी) आणि कर्म (विद्यार्थ्यांना) दोन्ही सप्रत्यय (विभक्ती प्रत्यय लागलेले) आहेत. क्रियापद विद्यार्थी व तटस्थ (शिकवावे) आहे. त्यामुळे हा सकर्मक भावे प्रयोग आहे.
प्रश्न ७) कर्मकर्तरी प्रयोगाचे वाक्य ओळखा.
अ) सीताने गाणे म्हटले
ब) सर्वांवर कार्यवाही केली जाईल
क) शिक्षक मुलांना शिकवतात
ड) साप माणसाला चावतो
✅ योग्य उत्तर: ब) सर्वांवर कार्यवाही केली जाईल
💡 स्पष्टीकरण: ‘सर्वांवर कार्यवाही केली जाईल’ हे इंग्रजीतील Passive Voice प्रमाणे कर्माला प्राधान्य देऊन बनवलेले वाक्य आहे. यात कर्ता (उदा. पोलिसांकडून / प्रशासनाकडून) अध्याहृत आहे.
प्रश्न ८) खालील वाक्याचा प्रयोग ओळखा. ‘पोलिसांनी चोर पकडला.’
अ) कर्तरी
ब) कर्मणी
क) भावे
ड) सकर्मक कर्तरी
✅ योग्य उत्तर: ब) कर्मणी
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता ‘पोलिसांनी’ तृतीया विभक्तीत आहे आणि कर्म ‘चोर’ प्रथमा विभक्तीत आहे. क्रियापद हे कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते (उदा. टोळी पकडली).
प्रश्न १३३) खालील वाक्याचा प्रयोग ओळखा. ‘गाडगे महाराज खापरातून पाणी प्यायचे.’
अ) सकर्मक कर्तरी
ब) भावे
क) अकर्मक कर्तरी
ड) कर्मणी
✅ योग्य उत्तर: अ) सकर्मक कर्तरी
💡 स्पष्टीकरण: कर्ता ‘गाडगे महाराज’ प्रथमांत आहे. पिण्याची क्रिया ‘पाणी’ (कर्म) यावर होते. क्रियापद कर्त्यानुसार चालते (उदा. ती पाणी प्यायची), म्हणून हा सकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
प्रश्न ९) खालील वाक्यातील प्रयोग ओळखा व योग्य पर्याय निवडा. ‘गाय गुराख्याकडून बांधली जाते’
अ) प्रधानकर्तृक कर्मणी
ब) शक्य कर्मणी
क) पुराण कर्मणी
ड) कर्मकर्तरी
✅ योग्य उत्तर: ड) कर्मकर्तरी
💡 स्पष्टीकरण: कर्त्याला ‘कडून’ (गुराख्याकडून) हा प्रत्यय लागला आहे. अशा इंग्रजी धर्तीच्या कर्माला प्राधान्य देणाऱ्या रचनेला कर्मकर्तरी (नवीन कर्मणी) प्रयोग म्हणतात.
प्रश्न १०) खालीलपैकी कर्मणी प्रयोग असणारे वाक्य ओळखा.
अ) शिपायाने त्याला हाकलले.
ब) त्याने भाजी घेतली.
क) रामू भाजी विकतो.
ड) तो निघून गेला.
✅ योग्य उत्तर: ब) त्याने भाजी घेतली.
💡 स्पष्टीकरण: ‘त्याने भाजी घेतली’ यात कर्ता (त्याने) तृतीयांत व कर्म (भाजी) प्रथमांत आहे. क्रियापद कर्माच्या लिंगानुसार (उदा. आंबा घेतला) बदलते.
🎯 तुमच्या अभ्यासाला द्या योग्य दिशा!
मित्रांनो, स्पर्धा परीक्षेत एक-एक मार्क महत्त्वाचा असतो आणि व्याकरणावर पकड असेल तर हे मार्क्स तुमचेच आहेत. अशाच दर्जेदार प्रश्नांचा रोज सराव करण्यासाठी आमच्या टेलिग्राम चॅनेलला नक्की जोडा.
📲 Daily MCQ आणि Mock Test साठी आमच्या Telegram channel ला join करा!
👉 Join Now:https://t.me/gsestudypoint
