SRPF गट क्र. 20 वरणगाव भरती 2026 टेस्ट | Online Mock Test, Gsestudypoint

स्पष्टीकरण: ही मालिका $२ \times n^३$ या सूत्रावर आधारित आहे:

• $२ \times १^३ = २ \times १ = २$

• $२ \times २^३ = २ \times ८ = १६$

• $२ \times ३^३ = २ \times २७ = ५४$

• $२ \times ४^३ = २ \times ६४ = १२८$

• $२ \times ५^३ = २ \times १२५ = २५०$

• $२ \times ६^३ = २ \times २१६ = ४३२$

• $२ \times ७^३ = २ \times ३४३ = ६८६$

  त्यामुळे प्रश्नचिन्हाच्या जागी '४३२' ही संख्या येईल.

स्पष्टीकरण: या सांकेतिक भाषेत प्रत्येक अक्षराच्या जागी वर्णमालेतील पुढील दुसरे (+२) अक्षर घेतले आहे (उदा. C+२=E, H+२=J). याच नियमानुसार EDUCATION चे सांकेतिक रूप 'GFWECVKQP' असे होईल.

स्पष्टीकरण: कोड्यातील अंकांच्या उभ्या व आडव्या बेरजेच्या किंवा समोरासमोरील अंकांच्या लॉजिकनुसार अधिकृत उत्तरतालिकेने याचे अचूक उत्तर 'अ) ८' निश्चित केले आहे.

स्पष्टीकरण: इंग्रजी वर्णमालेनुसार अक्षरांमधील फरक पाहू:

• A (+३) $\rightarrow$ D (+५) $\rightarrow$ I

• K (+३) $\rightarrow$ N (+४) $\rightarrow$ R

• F (+३) $\rightarrow$ I (+४) $\rightarrow$ M

• R (+४) $\rightarrow$ V (+३) $\rightarrow$ Y

  अक्षरांच्या फरकातील विसंगतीमुळे 'RVY' हा पद या गटात बसत नाही.

स्पष्टीकरण: एकूण सामन्यांची संख्या काढण्याचे सूत्र: $\frac{n(n-१)}{२}$ (येथे $n = १८$).

• एकूण सामने = $\frac{१८ \times १७}{२} = ९ \times १७ = १५३$.

स्पष्टीकरण: लागणारा एकूण वेळ = $\text{अंतर} \div \text{वेग} = ७९३ \div ६५ = १२.२$ तास.

• ०.२ तासांचे मिनिटात रूपांतर = $०.२ \times ६० = १२$ मिनिटे. म्हणजेच एकूण वेळ = १२ तास १२ मिनिटे.

• सकाळी ९:१५ मध्ये १२ तास १२ मिनिटे मिळवल्यास रात्री ९ वाजून २७ मिनिटे ही वेळ येते.

स्पष्टीकरण: अर्चनाने कापलेला मार्ग एका आयताकृती (Rectangle) रचनेसारखा आहे. ती ६०० मी पूर्व, ५०० मी उत्तर (डावीकडे), ६०० मी पश्चिम (डावीकडे) आणि ५०० मी दक्षिण (डावीकडे) चालली. ती तिच्या मूळ निघालेल्या बिंदूवरच परत आल्यामुळे सुरुवातीच्या स्थानापासूनचे अंतर '० मीटर' आहे.

स्पष्टीकरण: '९' आणि '१८' ची अदलाबदल करून पाहू: $१८ \div ३ + १७ - ९ = १४$.

• कंचेभागुबेव नुसार: $६ + १७ - ९ = २३ - ९ = १४$.

• दोन्ही बाजू समान होतात ($१४ = १४$), म्हणून '९ आणि १८' ची अदलाबदल करणे योग्य आहे.

स्पष्टीकरण: गौरवचा क्रमांक १५ वा आहे. त्याच्या अगोदर ४ थे स्थान म्हणजे समीरचा क्रमांक $१५ - ४ = ११$ वा आहे. समीर मध्यभागी आहे, याचा अर्थ त्याच्या पुढे १० आणि मागे १० मुले आहेत.

• रांगेतील एकूण मुले = $१० + १ + १० = २१$.

• गौरवचा पाठीमागून क्रमांक = $(\text{एकूण मुले} - \text{गौरवचा पुढील क्रमांक}) + १ = (२१ - १५) + १ = ६ + १ = ७$ वा.

स्पष्टीकरण: जटिल त्रिकोणाच्या रचनेमध्ये लहान स्वतंत्र त्रिकोण आणि दोन किंवा अधिक त्रिकोण एकत्र करून बनणारे मोठे त्रिकोण मोजले असता एकूण त्रिकोणांची संख्या '२४' भरते.

स्पष्टीकरण: चिन्हे बदलून नवीन समीकरण: $७३ + १५ - २९ \times १८९ \div ६३$.

• कंचेभागुबेव नुसार: $१८९ \div ६३ = ३$.

• पुढे गुणाकार: $२९ \times ३ = ८७$.

• नवीन मांडणी: $७३ + १५ - ८७ = ८८ - ८७ = १$.

स्पष्टीकरण: दिलेल्या संख्या कोष्टकातील परस्पर संबंध आणि उभ्या/आडव्या मांडणीतील गुणाकार-भागाकाराच्या सूत्रानुसार प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारे अचूक मूल्य '२४' असल्याचे आन्सर की नुसार स्पष्ट होते.

स्पष्टीकरण: सोमवारी सकाळी ११ ते शनिवारी सकाळी ११ पर्यंत एकूण ५ दिवस (म्हणजेच $५ \times २४ = १२०$ तास) होतात.

• घड्याळ एकूण पुढे जाईल = $१२० \times ४ = ४८०$ सेकंद.

• ४८० सेकंदांचे मिनिटात रूपांतर = $४८० \div ६० = ८$ मिनिटे.

• त्यामुळे शनिवारी घड्याळ ११ वाजून ०८ मिनिटे ही वेळ दाखवेल.

स्पष्टीकरण: पाण्यात प्रतिबिंब पाहताना अक्षरांचा वरचा भाग खाली आणि खालचा भाग वर होतो, परंतु डावी व उजवी बाजू बदलत नाही. 'PEN' चे पाण्यातील अचूक रूप 'क' मधील आकृतीसारखे दिसते.

स्पष्टीकरण: शिक्षक दिन (५ सप्टेंबर) आणि गांधी जयंती (२ ऑक्टोबर) या दोन्ही दिवसांमधील एकूण दिवसांचा फरक: सप्टेंबर महिन्याचे उरलेले २५ दिवस + ऑक्टोबरचे २ दिवस = २७ दिवस. $२७ \div ७ = ३$ बाकी उरते (६ आठवडे पूर्ण होऊन ६ दिवस पुढे). सोमवारच्या पुढे ६ दिवस मोजल्यास किंवा १ दिवस मागे गेल्यास 'रविवार' हा वार येतो.

स्पष्टीकरण: मुलींच्या डावीकडून उजवीकडे बसण्याचा क्रम पुढीलप्रमाणे येतो: गीता, मीना, लिना, सीता, रीटा. या रचनेमध्ये एकूण ५ मुलींपैकी अगदी मध्यभागी (तिसऱ्या स्थानावर) 'मीना' बसलेली आहे.

स्पढ़ीकरण: फाशाच्या वेगवेगळ्या बाजूंच्या मांडणीचा अभ्यास केला असता, सामायिक अंकांच्या शेजारील अंकांना वगळून विरुद्ध बाजू शोधली जाते. त्यानुसार १ या अंकाच्या विरुद्ध पृष्ठावर असणारा अंक '४' हा येतो.

स्पष्टीकरण: > * '२५६' आणि '२५४' मध्ये '२' आणि '५' हे अंक सामायिक आहेत, आणि त्यांच्या अर्थामध्ये 'रंगाचे खडू' हे शब्द सामायिक आहेत.

• म्हणजेच 'पांढऱ्या' या एकमेव उरलेल्या शब्दासाठी '२५४' मधील उरलेला अंक '४' हाच संकेत असेल.

स्पष्टीकरण: दिलेल्या भौमितिक आकृत्यांच्या क्रमानुसार (स्थान बदल किंवा रोटेशन नियमांनुसार) प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारी अचूक आकृती अधिकृत उत्तरतालिकेने 'अ' म्हणून निश्चित केली आहे.

स्पष्टीकरण: सर्व उंदीर हे मांजरच्या वर्तुळात येतात आणि मांजरचे वर्तुळ कुत्राला स्पर्श करत नाही. याचा अर्थ एकही उंदीर कधीही कुत्रा असू शकत नाही. म्हणून केवळ दुसरे अनुमान (एकही उंदीर कुत्रा नाही) पूर्णपणे सत्य (अचूक) आहे.

स्पष्टीकरण: ३ ने भाग जाणाऱ्या संख्या अनुक्रमे: ३, ६, ९, १२, १५, १८, २१, २४, २७, ३०... अशा आहेत. यामध्ये सुरुवातीपासून (सर्वात कमी किमतीपासून) नवव्या स्थानावर असणारी संख्या म्हणजेच $३ \times ९ = २७$ ही होईल.

स्पष्टीकरण: या मालिकेतील पॅटर्न प्रत्येक संख्येच्या घनामध्ये २ मिळवून तयार झाला आहे ($n^३ + २$):

• $१^३ + २ = १ + २ = ३$

• $२^३ + २ = ८ + २ = १०$

• $३^३ + २ = २७ + २ = २९$

• $४^३ + २ = ६४ + २ = ६६$

• पुढीच संख्या: $५^३ + २ = १२५ + २ = १२७$ येईल.

स्पष्टीकरण: केशव हा सीमाचा भाऊ आहे. सुनिल हा केशवचा मुलगा आहे, तर मारुती हा सीमाचा मुलगा आहे. म्हणजेच मारुतीच्या आईचा (सीमाचा) भाऊ केशव असून त्याचा मुलगा सुनिल आहे. आईच्या भावाचा मुलगा हा 'मामेभाऊ' लागतो.

स्पष्टीकरण: या मालिकेतील संख्यांच्या मागे असणारा फरक विषम संख्यांच्या उतरत्या क्रमाने आहे:

• $१०१ - २१ = ८०$

• $८० - १५ = ६५$

• $६५ - १७ = ४८$

स्पष्टीकरण: पहिल्या स्तंभामधील (Column 1) शब्दांचे शेवटचे दोन अक्षरे 'ID' आणि 'IR' आहेत. दुसऱ्या स्तंभात 'NG' आणि प्रश्नचिन्ह आहे. तिसऱ्या स्तंभात 'NG' आणि 'RE' आहेत. पॅटर्ननुसार, आडव्या ओळीत (Rows) शेवटच्या दोन अक्षरांमध्ये साम्य किंवा विशिष्ट संबंध आहे. दिलेल्या पर्यायांपैकी 'TIRE' हा शब्द 'STIR' आणि 'CARE' च्या यमक व संरचनेशी जुळणारा आहे.

स्पष्टीकरण: $२२५ + ३२४ - २० = ५४९ - २० = ५२९$. आता, $५२९ = \sqrt{?}$ म्हणजेच दोन्ही बाजूंचा वर्ग केल्यास $? [cite_start]= (५२९)^२ = २७९८४१$ हे उत्तर येते.

स्पष्टीकरण: सूत्र: पहिली संख्या $\times$ दुसरी संख्या = लसावि $\times$ मसावि. दुसरी संख्या = $\frac{४३२ \times ७२}{२१६} = २ \times ७२ = १४४$.

स्पष्टीकरण: ८ ची कसोटी: ज्या संख्येच्या शेवटच्या तीन अंकांना ८ ने पूर्ण भाग जातो, त्या संपूर्ण संख्येला ८ ने भाग जातो. येथे ७९२८८८ मधील '२८८' ला ८ ने नि:शेष भाग जातो ($२८८ \div ८ = ३६$), म्हणून ही संख्या योग्य आहे.

स्पष्टीकरण: ५ कि.ग्रॅ. = ५००० ग्रॅम. जस्त ३५.५% आहे, म्हणजेच तांब्याचे प्रमाण = $१००\% - ३५.५\% = ६४.५\%$. * तांब्याचे वजन = $५००० \times \frac{६४.५}{१००} = ५० \times ६४.५ = ३२२५$ ग्रॅम.

स्पष्टीकरण: प्रवाहाच्या दिशेने बोटीचा वेग = $१५ + ५ = २०$ किमी/तास. * २४ मिनिटांचे तासात रूपांतर = $\frac{२४}{६०}$ तास. * अंतर = वेग $\times$ वेळ = $२० \times \frac{२४}{६०} = \frac{२४}{३} = ८$ किमी.

स्पष्टीकरण: समजा मूळ पगार = १००, खर्च = ८०, बचत = २०. * नवीन पगार = १२५, नवीन खर्च = $८० \times ११५\% = ९२$.

• नवीन बचत = $१२५ - ९२ = ३३$.

• बचतीमधील वाढ = $३३ - २० = १३$. शेकडा वाढ = $(१३ \div २०) \times १०० = ६५\%$.

स्पष्टीकरण: कंचेभागुबेव (BODMAS) नियमानुसार: * पहिला कंस: $५ \times ७ + ८ = ३५ + ८ = ४३$. * दुसरा कंस: $२८ + ५ = ३३$. * मुख्य समीकरण: $२ + ४३ - ३३ = ४५ - ३३ = १२$

स्पष्टीकरण: सूत्र: (अंतिम बेरीज $\times$ छेद / अंश) - १. संख्या = $(२ \times ५ / २) - १ = ५ - १ = ४$ वेळा.

स्पष्टीकरण: $\frac{1}{a-b} + \frac{1}{-(a-b)} = \frac{1}{a-b} - \frac{1}{a-b} = 0$. दिलेल्या पर्यायांमध्ये '०' हा पर्याय उपलब्ध नसल्यामुळे 'ड) यापैकी नाही' हे योग्य उत्तर आहे.

स्पष्टीकरण: लहान संख्या काढण्याचे सूत्र = $\frac{\text{बेरीज} - \text{फरक}}{२}$. लहान संख्या = $\frac{५० - २२}{२} = \frac{२८}{२} = १४$. (मोठी संख्या ३६ येईल).

स्पष्टीकरण: ५६९०८१ या संख्येत ९ हा हजार स्थानावर आहे, म्हणून त्याची स्थानिक किंमत = ९०००. ९ ची दर्शनी किंमत = ९. * फरक = $९००० - ९ = ८९९१$

स्पष्टीकरण: ३ वर्षांची एकूण रास = $१०,००० \times (\frac{११०}{१००})^३ = १०,००० \times \frac{१३३१}{१०००} = १३,३१०$ रुपये. * चक्रवाढ व्याज = रास - मुद्दल = $१३,३१० - १०,००० = ३३१०$ रुपये.

स्पष्टीकरण: वयातील फरक नेहमी सारखाच असतो, म्हणून ५ वर्षानंतरही फरक २५ वर्षेच असेल. गुणोत्तरातील फरक $९ - ४ = ५$ भाग आहे. ५ भाग = २५ वर्षे $\Rightarrow$ १ भाग = ५ वर्षे. * ५ वर्षानंतरचे आईचे वय = $९ \times ५ = ४५$ वर्षे.

• आजचे वय = $४५ - ५ = ४०$ वर्षे.

• ५ वर्षापूर्वीचे आईचे वय = $४० - ५ = ३५$ वर्षे.

स्पष्टीकरण: क्षेत्रफळातील वाढ सूत्र: $x + y + \frac{xy}{१००}$. येथे त्रिज्या दोनदा गुणली जाते, म्हणून $१० + १० + \frac{१० \times १०}{१००} = २० + १ = २१\%$ ने वाढ होईल.

स्पष्टीकरण: जास्तीत जास्त फुले काढण्यासाठी २०० आणि १७५ चा मसावि (HCF) काढावा लागेल. २०० आणि १७५ या दोन्ही संख्यांना २५ ने पूर्ण भाग जातो आणि तीच सर्वात मोठी सामायिक संख्या आहे, म्हणून मसावि = २५.

स्पष्टीकरण: एकूण अंतर = वेग $\times$ वेळ. (१ मिनिट = ६० सेकंद) . * एकूण अंतर = $७८ \times \frac{५}{१८} \times ६० = १३००$ मीटर. * बोगद्याची लांबी = एकूण अंतर - रेल्वेची लांबी = $१३०० - ८०० = ५००$ मीटर.

स्पष्टीकरण: एकूण काम ६० युनिट मानू (१०, १२, १५ चा लसावि). * २(अजय + अमित + प्रणय) ची क्षमता = $६ + ५ + ४ = १५$ युनिट.

• तिघांची एका दिवसाची क्षमता = $१५ \div २ = ७.५$ युनिट. * तिघे मिळून काम पूर्ण करतील = $६० \div ७.५ = ८$ दिवसात.

स्पष्टीकरण: एकूण खरेदी किंमत = $४७०० + ८०० = ५५००$ रुपये. विक्री किंमत = ५८०० रुपये.

• नफा = $५८०० - ५५०० = ३००$ रुपये. * शेकडा नफा = $(३०० \div ५५००) \times १०० = ३०० \div ५५ = ६० \div ११ = ५\frac{५}{११}\%$

स्पष्टीकरण: टाकीची एकूण क्षमता ६० युनिट मानू (१५ व २० चा लसावि). * पहिल्या नळाची क्षमता = $६० \div १५ = ४$ युनिट/तास. * ३ तासात पहिल्या नळाने भरलेली टाकी = $४ \times ३ = १२$ युनिट.

• उर्वरित टाकी = $६० - १२ = ४८$ युनिट. * दुसऱ्या नळाची क्षमता = $६० \div २० = ३$ युनिट/तास. * दुसऱ्या नळाला लागणारा वेळ = $४८ \div ३ = १६$ तास.

स्पष्टीकरण: आदेशची एकूण हालचाल पाहता: * उत्तर दिशेचे निव्वळ अंतर = $२०० + ३०० - १०० (\text{दक्षिण}) = ४००$ मीटर. * पश्चिम दिशेचे एकूण अंतर = $१५० + १५० = ३००$ मीटर. पायथागोरसच्या प्रमेयानुसार सरळ कमीत कमी अंतर = $\sqrt{४००^२ + ३००^२} = \sqrt{१६०००० + ९००००} = \sqrt{२५००००} = ५००$ मीटर

स्पष्टीकरण: संख्या $३x, ४x, ५x$ मानू. प्रश्नानुसार: $(३x + ५x) - ४x = ५२ \Rightarrow ८x - ४x = ५२ \Rightarrow ४x = ५२ \Rightarrow x = १३$. सर्वात मोठी संख्या = $५x = ५ \times १३ = ६५$

स्पष्टीकरण: एकूण ५ व्यक्तींच्या वयांची बेरीज = सरासरी $\times$ एकूण संख्या = $२४ \times ५ = १२०$ वर्षे. सर्व समीकरणांची बेरीज: $(३m-२) + (२m+७) + (४m-७) + (३m) + (३m+२) = १२०$ $१५m = १२० \Rightarrow m = १२० \div १५ = ८$.

स्पष्टीकरण: > * २० पोत्यांचे एकूण वजन = $२० \times १०२.५ = २०५०$ कि.ग्रॅ. * ३० पोत्यांचे एकूण वजन = $३० \times ९८ = २९४०$ कि.ग्रॅ. * एकूण ५० पोत्यांचे वजन = $२०५० + २९४० = ४९९०$ कि.ग्रॅ.

स्पष्टीकरण: गुणोत्तरातील फरक $(५ - ४ = १)$ भाग आहे. प्रश्नानुसार हा फरक ५ चा आहे, म्हणजेच १ भाग = ५. * पहिली संख्या = $४ \times ५ = २०$ * दुसरी संख्या = $५ \times ५ = २५$ २० ही संख्या २५ पेक्षा ५ ने लहान आहे आणि गुणोत्तर ४:५ भरते.

स्पष्टीकरण: आपण १०० पेक्षा मोठ्या संख्येचा वर्ग काढताना $(१०० + x)^2 = १०० + २x \mid x^2$ ही पद्धत वापरतो. त्यानुसार $(१०.२)^२$ चा विचार करू: $१०२ \times १०२ = १०४०४$. दशांश चिन्हाचा विचार करता, $१०.२$ चा वर्ग हा $१०४.०४$ येतो. त्यामुळे ही एक पूर्ण वर्ग संख्या आहे.

स्पष्टीकरण: 'शुचिर्भूत' म्हणजे अत्यंत स्वच्छ, पवित्र, किंवा शुद्ध झालेला. त्यामुळे त्याच्या अगदी उलट (विरुद्धार्थी) अर्थाचा शब्द 'अपवित्र' किंवा 'अशुद्ध' हा होईल.

स्पष्टीकरण: अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार (Set D, Q.49) याचे योग्य उत्तर 'क' (किंवा उपलब्ध पर्यायांपैकी 'ड') दर्शवले आहे. व्यावहारिक भाषेत अनुभूती, प्रचिती आणि प्रत्यय या सर्वांचा मूळ समानार्थी अर्थ 'अनुभव' किंवा एखाद्या गोष्टीची खात्री पटणे असा होतो.

स्पष्टीकरण: ही जोडी चुकीची आहे, कारण 'वीज' हा तद्भव शब्द संस्कृतमधील 'विद्युत्' या तत्सम शब्दापासून तयार झाला आहे. तर 'अंजली' हा तत्सम शब्द असून त्याचा तद्भव शब्द 'अजळ' किंवा 'अंजुरी' असा होतो.

स्पष्टीकरण: 'षण्' (षट् म्हणजे सहा) + 'मास' (महिना). दर सहा महिन्यांच्या कालावधीनंतर नियमितपणे प्रकाशित होणाऱ्या नियतकालिकाला 'षण्मासिक' असे म्हटले जाते.

स्पष्टीकरण: शुद्धलेखनाच्या नियमांनुसार 'मथितार्थ' (थ ला पहिली वेलांटी आणि म व र्था चा उच्चार शुद्ध) हा शब्द अगदी योग्य आहे. मथितार्थ म्हणजे एखाद्या गोष्टीचा किंवा संभाषणाचा मूळ गाभा, सारांश किंवा काढलेला निष्कर्ष.

स्पष्टीकरण: मराठीत षष्ठी विभक्ती ही प्रामुख्याने मालकी किंवा संबध दर्शवण्यासाठी वापरली जाते. याचे एकवचनी व अनेकवचनी प्रत्यय 'चा, ची, चे, च्या' हे आहेत.

स्पष्टीकरण: 'इंद्रवज्रा' हे एक अक्षरगणवृत्त असून याच्या प्रत्येक चरणात ११ अक्षरे असतात. याचा गण पाडण्याचा नियम किंवा सूत्र 'त त ज ग ग' (दोन त-गण, एक ज-गण आणि शेवटी दोन गुरू अक्षरे) असे आहे.

स्पष्टीकरण: स्थलवाचक क्रियाविशेषण अव्यये वाक्यातील क्रियेच्या स्थानाचा किंवा ठिकाणाचा आधार दर्शवतात, म्हणूनच व्याकरणात त्यांना 'आधारपूरक' किंवा 'स्थानपूरक' घटक मानले जाते जे विधानाचा अर्थ पूर्ण करण्यास मदत करतात.

स्पष्टीकरण: क्रियापदाच्या रूपावरून जेव्हा कर्तव्य, इच्छा, योग्यता, शक्यता किंवा तर्क या गोष्टींचा बोध होतो, तेव्हा त्यास 'विद्यार्थी' (विधी+अर्थ) क्रियापद म्हणतात. या वाक्यात 'असावा' (वा, वी, वे प्रत्यय) मधून इच्छा किंवा शक्यता व्यक्त झाली आहे.

स्पष्टीकरण: ज्या वाक्यात एकच उद्देश (कर्ता - शेतकरी) आणि एकच विधेय (क्रियापद - नाचू लागला) असते, त्यास 'केवल वाक्य' किंवा 'शुद्ध वाक्य' म्हणतात. यात कुठेही उभयान्वयी अव्ययाचा वापर नसतो.

स्पष्टीकरण: एकच पूर्ण शब्द पुन्हा जसाच्या तसा लिहून येऊन जो जोडशब्द तयार होतो, त्याला 'पूर्णाभ्यस्त शब्द' म्हणतात. येथे 'मधून' हा शब्द सलग दोनदा आला असल्याने 'मधूनमधून' हा पूर्णाभ्यस्त शब्द आहे.

स्पष्टीकरण: 'पंकज' म्हणजे पंकात (चिखलात) जन्मणारे. ज्या तत्पुरुष समासातील दुसरे पद हे धातूसाधित (कृदंत) असते आणि त्याचा स्वतंत्रपणे वापर करता येत नाही, त्याला 'उपपद किंवा कृदंत तत्पुरुष समास' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: या वाक्यात कर्ता द्वितीय पुरुषी 'तू' असून त्याला प्रत्यय नाही (कर्तरीचे लक्षण) आणि क्रियापदाचे रूप 'होतेस' असे बदलत असून ते भावे प्रयोगाची छटा दर्शवते. जेव्हा एकाच वाक्यात कर्तरी आणि भावे अशा दोन्ही प्रयोगांचे मिश्रण असते, तेव्हा त्याला 'कर्तृ-भाव संकर प्रयोग' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: वाक्यात केवळ भावना व्यक्त करण्यासाठी किंवा पादपूरणासाठी काही शब्दांचा वापर केला जातो, ज्यांचा वाक्याच्या अर्थाशी थेट संबंध नसतो आणि ते काढून टाकले तरी वाक्याचा अर्थ बदलत नाही. अशा शब्दांना 'व्यर्थ उद्गारवाचक केवलप्रयोगी अव्यय' म्हणतात (उदा. बेटे, मने, बापडा).

स्पष्टीकरण: 'परंतु' हे न्यूनत्वबोधक उभयान्वयी अव्यय आहे. पहिल्या वाक्यातील काहीतरी कमतरता, दोष किंवा अडचण (न्यूनत्व) दुसऱ्या वाक्यात दाखवण्यासाठी पण, परंतु, परी, तरी या अव्ययांचा वापर केला जातो

स्पष्टीकरण: ज्या क्रियापदांमधील क्रियेचा मूळ भाव किंवा अर्थ हाच त्याचा कर्ता मानावा लागतो, म्हणजेच वाक्यात वेगळा कर्ता नसतो, त्यांना 'भावकर्तृक किंवा अकर्तुक क्रियापद' म्हणतात. उदा. सांजावले, मळमळते, गडगडले.

स्पष्टीकरण: या वाक्यात 'दिसतात' हे अपूर्ण विधान क्रियापद आहे. 'गुरुजी दिसतात' याने वाक्याचा अर्थ पूर्ण होत नाही. वाक्य पूर्ण करण्यासाठी 'रागावलेले' हा शब्द वापरावा लागतो, जो 'दिसतात' या क्रियापदाचे विधानपूरक (पूरक) म्हणून कार्य करतो

स्पष्टीकरण: एखाद्याला हाक मारण्यासाठी किंवा संबोधित करण्यासाठी 'संबोधन' चा वापर केला जातो. अनेकवचनात हाक मारताना नामाला 'नो' हा प्रत्यय लागतो, म्हणून 'फुलांनो' मध्ये संबोधन विभक्ती आहे.

स्पष्टीकरण: एखाद्या गोष्टीचे खरे कारण लपवून दुसरेच खोटे कारण सांगण्याचा प्रयत्न जेथे केला जातो, तेथे 'व्याजोक्ती अलंकार' होतो. येथे विरहाच्या दुःखाचे खरे अश्रू लपवण्यासाठी 'डोळ्यात काहीतरी गेले' असे खोटे कारण सांगितले आहे.

स्पष्टीकरण: मराठी व्याकरणात 'ता' कारान्त पुल्लिंगी नामांचे स्त्रीलिंगी रूप 'त्री' कारान्त होते. या नियमानुसार 'विधाता' चे स्त्रीलिंगी रूप 'विधात्री' असे होते, जसे 'दाता' चे 'दात्री' होते.

स्पष्टीकरण: 'वाचन' हा शब्द 'वाचणे' या धातूपासून बनलेले धातुसाधित नाम असून, ते एका क्रियेला किंवा गुणाला दिलेले नाव आहे. कोणत्याही अमूर्त संकल्पनेच्या किंवा गुणाच्या नावाला 'भाववाचक नाम' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: 'वर' हे मूळचे शब्दयोगी अव्यय आहे, परंतु येथे त्याला 'ची' हा प्रत्यय लागून ते 'खोली' या नामाबद्दल विशेष माहिती सांगत आहे. म्हणून हे 'अव्ययसाधित विशेषण' आहे.

स्पष्टीकरण: ज्या वर्णांचा उच्चार करताना दोन्ही ओठांचा एकमेकांशी स्पर्श होतो, त्यांना 'ओष्ठ्य वर्ण' म्हणतात. 'प, फ, ब, भ, म' चा उच्चार ओठांच्या साहाय्याशिवाय करणे शक्य नाही.

स्पष्टीकरण: सी.डी. गोपीनाथ (Coimbatarao Doraikannu Gopinath) हे भारताचे माजी कसोटी क्रिकेटपटू होते. १९५० च्या दशकात त्यांनी भारतीय संघाचे प्रतिनिधित्व केले होते आणि ते मद्रास (चेन्नई) कडून रणजी क्रिकेट खेळत असत.

स्पष्टीकरण: 'पंचगंगा तिरी' हे प्रसिद्ध इतिहासकार आणि लेखक डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे आत्मचरित्र आहे. यामध्ये त्यांनी आपल्या जीवनप्रवासाचे आणि कोल्हापूर परिसरातील सामाजिक-शैक्षणिक वातावरणाचे वर्णन केले आहे.

स्पष्टीकरण: अधिकृत खेळ आणि क्रीडा मंत्रालयाच्या नियोजित वेळापत्रक व पोलीस भरती बोर्डाच्या फायनल आन्सर की नुसार या आदिवासी क्रीडा महोत्सवाचे (Tribal Games) यजमानपद 'छत्तीसगड' राज्याला मिळाले होते.

स्पष्टीकरण: 'दस्तलिक' (Dustlik) हा भारत आणि उझबेकिस्तान या दोन देशांच्या लष्करादरम्यान आयोजित केला जाणारा वार्षिक संयुक्त युद्धसराव आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने दहशतवादविरोधी कारवायांचा सराव केला जातो.

स्पष्टीकरण: ही चालू घडामोडींवर आधारित काल्पनिक काळातील गुगली स्वरूपाची काठिण्य पातळी वाढवणारी रचना आहे; कारण अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार याचे उत्तर 'ड' देण्यात आले आहे.

स्पष्टीकरण: सध्या भारतातील फक्त ६ राज्यांमध्ये (महाराष्ट्र, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, बिहार, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा) द्विगृही विधीमंडळ म्हणजेच विधानपरिषद अस्तित्वात आहे. केरळमध्ये एकगृही विधीमंडळ (केवळ विधानसभा) आहे.

स्पष्टीकरण: राज्यघटनेचा भाग ८ (अनुच्छेद २३९ ते २४२) हा भारतातील केंद्रशासित प्रदेशांच्या (Union Territories) प्रशासकीय आणि कार्यकारी व्यवस्थेशी संबंधित आहे.

स्पष्टीकरण: १ मे १९६० रोजी जेव्हा संयुक्त महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाली, तेव्हा महाराष्ट्राचे पहिले राज्यपाल म्हणून 'श्री प्रकाश' यांनी तर पहिले मुख्यमंत्री म्हणून 'यशवंतराव चव्हाण' यांनी धुरा सांभाळली होती.

स्पष्टीकरण: भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ४ मधील मार्गदर्शक तत्त्वे (Directive Principles of State Policy) ही संकल्पना आयर्लंडच्या (Irish) राज्यघटनेवरून स्वीकारण्यात आली आहे, ज्याचा मुख्य उद्देश लोककल्याणकारी राज्याची स्थापना करणे आहे.

स्पष्टीकरण: राज्य पुनर्रचना कायद्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी ७ वी घटनादुरुस्ती १९५६ करण्यात आली. याद्वारे जुन्या काळातील राज्यांचे अ, ब, क, ड हे वर्गीकरण संपुष्टात आणल्यामुळे मूळ घटनेतील 'भाग ७' (Part VII) पूर्णपणे वगळण्यात आला.

स्पष्टीकरण: आरबीआयची स्थापना १ एप्रिल १९३५ रोजी खाजगी बँक म्हणून झाली होती. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर १ जानेवारी १९४९ रोजी 'बँकिंग राष्ट्रीयकरण कायदा १९४८' अन्वये रिझर्व्ह बँकेचे पूर्णपणे सरकारी बँकेत रूपांतर करण्यात आले

स्पष्टीकरण: एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रम (Integrated Rural Development Programme) सुरुवातीला १९७८ मध्ये प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू झाला, परंतु २ ऑक्टोबर १९८० रोजी गांधी जयंतीचे औचित्य साधून तो संपूर्ण देशभरात विस्तारित करण्यात आला.

स्पष्टीकरण: कात हा 'खैर' (Acacia catechu) या झाडाच्या खोडाच्या गाभ्यापासून उकळून तयार केला जातो. हा प्रामुख्याने विड्याच्या पानात वापरला जातो आणि औषधी दृष्ट्याही उपयुक्त असतो.

स्पष्टीकरण: सातपुडा आणि अजिंठा डोंगररांगांशी संबंधित असणाऱ्या घोडसगाव, चांदोर, हस्ती आणि शिरसोली या स्थानिक टेकड्या खान्देशातील जळगाव जिल्ह्यात पसरलेल्या आहेत.

स्पष्टीकरण: भारताच्या पूर्व किनारपट्टीच्या दक्षिण भागाला, म्हणजेच प्रामुख्याने तामिळनाडू राज्याच्या किनारपट्टीला 'कोरोमंडल किनारा' म्हणतात. तर केरळच्या किनारपट्टीला 'मलबार किनारा' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: जगातील पाचवे सर्वोच्च शिखर असलेले 'मंकालू' (Makalu) हे नेपाळ-तिबेट सीमेवर असून, त्याच्या गडद काळ्या पाषाण रचनेमुळे आणि कठीण चढाईमुळे त्याला तिबेटी संस्कृतीत व जागतिक स्तरावर 'The Great Black One' म्हटले जाते.

स्पष्टीकरण: इस्रो (ISRO) द्वारे विकसित करण्यात आलेला 'व्योममित्रा' (Vyommitra) हा एक अर्ध-मानवी (Half-Humanoid) महिला रोबोट आहे, ज्याला भारताच्या मानवरहित 'गगनयान' अंतराळ मोहिमेदरम्यान अंतराळातील वातावरणाचा अभ्यास करण्यासाठी पाठवले जाणार आहे.

स्पष्टीकरण: ब्रिटिश डॉक्टर एडवर्ड जेन्नर यांनी इ.स. १७९६ मध्ये जगातील पहिली यशस्वी लस शोधून काढली, जी देवी (Smallpox) या रोगाविरुद्ध अत्यंत प्रभावी ठरली. म्हणूनच त्यांना 'प्रतिकाशक्तीशास्त्राचे जनक' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: जीवनसत्व ब-३ (Vitamin B3) ला 'नायसिन' (Niacin) किंवा 'निकोटीनामाइड' असे म्हटले जाते. या जीवनसत्वाच्या कमतरतेमुळे पेलाग्रा (Pellagra) हा त्वचेचा आजार होतो.

स्पष्टीकरण: कर्बोदके (Carbohydrates) हे प्रामुख्याने कार्बन (C), हायड्रोजन (H) आणि ऑक्सिजन (O) या तीन मूलद्रव्यांच्या रासायनिक संयोगातून तयार होतात. यामध्ये हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनचे प्रमाण पाण्याप्रमाणे २:१ असते.

स्पष्टीकरण: मानवी शरीरात अस्थिमज्जेमध्ये (Bone Marrow) लाल रक्तपेशी तयार होण्याच्या जैविक प्रक्रियेला 'इरिथ्रोपोएसिस' (Erythropoiesis) म्हटले जाते. 'ल्युकोपोएसिस' हे पांढऱ्या पेशींच्या निर्मितीला म्हणतात.

स्पष्टीकरण: मॉन्टेग्यू-चेम्सफर्ड सुधारणा कायदा म्हणजेच 'भारत सरकार कायदा १९१९' अन्वये भारतीय उच्चायुक्त (High Commissioner for India) हे नवीन पद लंडनमध्ये निर्माण करण्यात आले, जेणेकरून भारताच्या व्यापार व इतर हितसंबंधांची काळजी घेता येईल.

स्पष्टीकरण: होमरूल (स्वशासन) चळवळीची मूळ सुरुवात आयर्लंडमध्ये ब्रिटिश शासनाविरुद्ध झाली होती. याच चळवळीवरून प्रेरणा घेऊन पुढे भारतात डॉ. ॲनी बेझंट आणि लोकमान्य टिळक यांनी १९१६ मध्ये भारतात होमरूल लीगची स्थापना केली.

स्पष्टीकरण: जळगाव जिल्ह्यातील वरणगाव येथे केंद्र सरकारचा युद्धसाहित्य व संरक्षण साहित्य निर्मिती कारखाना (Ordnance Factory Varangaon) स्थित आहे, जेथे भारतीय सैन्यासाठी काडतुसे व इतर दारूगोळा बनवला जातो.