SRPF गट क्र 15 गोंदिया पोलीस भरती 2026 प्रश्नपत्रिका टेस्ट | Online Practice Set + Mock Test

स्पष्टीकरण: दशांश चिन्ह न धरता अंकांचा साधा गुणाकार $२६ \times २४ \times १२ \times ५६ = ४१९३२८$ येतो. प्रश्नात एकूण ५ दशांश स्थळे असल्याने डावीकडून ५ घरे सोडून दशांश दिल्यास उत्तर ४.१९३२८ येईल.

स्पष्टीकरण: डाव्या बाजूचा गुणाकार केल्यास: $०.००४ \times m = ४ \implies m = \frac{४}{०.००४} = \frac{४०००}{४} = \mathbf{१०००}$.

स्पष्टीकरण: असामाईक अवयवांचा गुणाकार = $\frac{\text{लसावि}}{\text{मसावि}} = \frac{५१०}{३४} = १५$. १५ चे मुख्य अवयव ३ आणि ५ पडतात. $\text{लहान संख्या} = \text{मसावि} \times \text{लहान अवयव} = ३४ \times ३ = \mathbf{१०२}$.

स्पष्टीकरण: सर्व एकके मीटरमध्ये बदलू: $३\text{ km} = ३०००\text{ m}$, $४\text{ m} = ४\text{ m}$, $५००\text{ cm} = ५\text{ m}$. एकूण बेरीज = $३००० + ४ + ५ = \mathbf{३००९\text{ मीटर}}$.

स्पष्टीकरण: $\text{सरळव्याज} = \frac{\text{मुद्दल} \times \text{दर} \times \text{काळ}}{१००} = \frac{९६०० \times ८ \times ३}{१००} = ९६ \times २४ = \mathbf{२३०४\text{ रुपये}}$

स्पष्टीकरण: वयांची बेरीज: $६x + ९x + ४x + ३x = १५४ \implies २२x = १५४ \implies x = ७$. लहान व मोठ्या बहिणीच्या गुणोत्तरातील फरक $= ९x - ३x = ६x$. वयातील फरक $= ६ \times ७ = \mathbf{४२\text{ वर्षे}}$.

स्पष्टीकरण: १ आंब्याची किंमत $= \frac{१२५}{५} = २५\text{ रुपये}$. म्हणून ९ आंब्यांची किंमत $= ९ \times २५ = \mathbf{२२५\text{ रुपये}}$ मिळतील.

स्पष्टीकरण: संख्या $८x, ३x, ४x$ मानू. $१५x = १९५ \implies x = १३$. सर्वात लहान संख्या $३x = ३ \times १३ = ३९$. तिचा वर्ग $= ३९ \times ३९ = \mathbf{१५२१}$.

स्पष्टीकरण: $\text{निव्वळ नफा} = ११५०० - ९२०० = २३००$. $\text{शेकडा नफा} = \left(\frac{\text{नफा}}{\text{खरेदी किंमत}}\right) \times १०० = \left(\frac{२३००}{९२००}\right) \times १०० = \mathbf{२५\%}$.

स्पष्टीकरण: $\text{शेकडा गुण} = \left(\frac{\text{मिळालेले गुण}}{\text{एकूण गुण}}\right) \times १०० = \left(\frac{५७५}{७००}\right) \times १०० = \frac{५७५}{७} = \mathbf{८२.१४\%}$

स्पष्टीकरण: सरळ टक्केवारीची मांडणी: $१२०० \times \frac{२५}{१००} = १२ \times २५ = \mathbf{३००}$.

स्पष्टीकरण: $\text{वेळ} = \frac{\text{अंतर}}{\text{वेग}}$. वेग मीटर/सेकंद मध्ये $= ६० \times \frac{५}{१८} = \frac{३००}{18}$. म्हणून $\text{वेळ} = \frac{९६० \times १८}{३००} = \mathbf{५७.६\text{ सेकंद}}$.

स्पष्टीकरण: ३० ते ६० मधील मूळ संख्या ३१, ३७, ४१, ४३, ४७, ५३, ५९ या आहेत. त्यांची एकूण बेरीज = ३११ होते. $\text{सरासरी} = \frac{३११}{७} = \mathbf{४४.४२}$.

स्पष्टीकरण: $\text{एकूण वजन} = \text{सरासरी वजन} \times \text{हरिणांची संख्या} = ४५.३ \times ९ = \mathbf{४०७.७\text{ kgm}}$.

स्पष्टीकरण: $\text{सरासरी} = \frac{\text{एकूण धावा}}{\text{एकूण डाव}} = \frac{७२ + ७६ + १०६ + ४४}{४} = \frac{२९८}{४} = \mathbf{७४.५}$.

स्पष्टीकरण: ४ तासात भरलेला भाग = $\frac{४}{१८} = \frac{२}{९}$. रिकामी राहिलेली टाकी = $१ - \frac{२}{९} = \frac{७}{९}$ भाग. टक्केवारी मध्ये: $(\frac{७}{९}) \times १०० = \mathbf{७७.७७\%}$.

स्पष्टीकरण: समीकरण सोडवू: $४६९.३२ + P = ८९३.६५ \implies P = ८९३.६५ - ४६९.३२ = \mathbf{४२४.३३}$

स्पष्टीकरण: गाड्या एकमेकांच्या विरुद्ध दिशेने धावत असल्याने सापेक्ष वेग = $४२ + ३४ = ७६\text{ किमी/तास}$. एकूण कापलेले अंतर = $\text{वेग} \times \text{वेळ} = (७६ \times \frac{५}{१८}) \times ५४ = ७६ \times १५ = ११४०\text{ मी}$. दुसऱ्या गाडीची लांबी = $११४० - ७२० = \mathbf{४२०\text{ मीटर}}$

स्पष्टीकरण: सूत्र: $\text{लसावि} \times \text{मसावि} = \text{दोन संख्यांचा गुणाकार}$. त्यामुळे $\text{लसावि} \times १२ = २१६० \implies \text{लसावि} = \frac{२१६०}{१२} = \mathbf{१८०}$

स्पष्टीकरण: ३ ची कसोटी: संख्येत असणाऱ्या सर्व अंकांच्या बेरजेला ३ ने भाग गेला पाहिजे. ७४३४ मधील अंकांची बेरीज $७+४+३+४ = १८$ आहे, जिला ३ ने पूर्ण भाग जातो.

स्पष्टीकरण: या संख्येत '६' हा अंक दशलक्ष (दहा लाख/Millions) च्या स्थानावर आहे. म्हणून त्याची स्थानिक किंमत $६ \times १०००००० = \mathbf{६००००००}$ होईल.

स्पष्टीकरण: समान चिन्हांच्या क्रिया एकत्र करू: $(-२४०५ - १८१५) + (१७०९ + ३२५) = -४२२० + २०३४ = \mathbf{-२१८६}$.

स्पष्टीकरण: पाया काढण्याचे सूत्र = $(\text{त्रिकोणी संख्या} \times २)$ चे वर्गमूळ काढून जवळची लहान पूर्ण संख्या घेणे. $१५३ \times २ = ३०६$. ३०६ च्या आधीची पूर्ण वर्ग संख्या २८९ (१७ चा वर्ग) असल्याने पाया १७ येतो.

स्पष्टीकरण: ४० ते ६० मधील मूळ संख्या ४१, ४३, ४७, ५३, ५९ आहेत. यांच्या अंकांची उलट अदलाबदल केल्यास १४, ३४, ७४, ३५, ९५ या संख्या मिळतात, ज्यांपैकी एकही संख्या मूळ नाही. म्हणून उत्तर 'एकही नाही' येईल.

स्पष्टीकरण: पहिल्या $n$ नैसर्गिक संख्यांच्या घनाच्या बेरजेचे सूत्र $= \left[\frac{n(n+1)}{2}\right]^2$. येथे $n = 6$ आहे, म्हणून $\left[\frac{6 \times 7}{2}\right]^2 = (२१)^२ = \mathbf{४४१}$.

स्पष्टीकरण: २००८ मध्ये जगातील पहिल्या विकेंद्रित क्रिप्टोक्रन्सीचा म्हणजेच बिटकॉईनचा (Bitcoin) शोध सातोशी नाकामोटो (Satoshi Nakamoto) या टोपणनावाने एका अज्ञात व्यक्ती किंवा समूहाने लावला.

स्पष्टीकरण: मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी असलेल्या यकृतामध्ये (Liver) 'पित्त' (Bile) नावाचा पाचक रस तयार होतो आणि तो पित्ताशयात (Gallbladder) साठवला जातो.

स्पष्टीकरण: स्वादुपिंडातून (Pancreas) स्रवणाऱ्या इन्शुलिन (Insulin) या संप्रेरकाची निर्मिती कमी झाल्यास रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित राहत नाही, परिणामी 'मधुमेह' (Diabetes) आजार होतो.

स्पष्टीकरण: उत्पन्न कर, संपत्ती कर आणि देणगी कर हे थेट व्यक्तीवर लावले जाणारे प्रत्यक्ष कर आहेत. तर विक्री कर (Sales Tax) हा ग्राहकांकडून वस्तूच्या माध्यमातून अप्रत्यक्षपणे गोळा केला जाणारा अप्रत्यक्ष कर आहे.

स्पष्टीकरण: एम. नरसिंहम यांच्या अध्यक्षतेखालील ही समिती भारतातील बँकिंग क्षेत्र सुधारणा आणि वित्तीय व्यवस्थेच्या बळकटीकरणासाठी शिफारसी देण्याकरिता नेमण्यात आली होती.

स्पष्टीकरण: छत्रपती शिवाजी महाराज आणि मराठा साम्राज्याचा इतिहास वस्तुनिष्ठपणे मांडणारे ज्येष्ठ इतिहासकार आणि शिवचरित्रकार डॉ. जयसिंगराव पवार हे मूळचे कोल्हापूर जिल्ह्याचे रहिवासी होते.

स्पष्टीकरण: या लष्करी मोहिमेचा रोख आणि संदर्भ आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा घडामोडींमध्ये अफगाणिस्तान देशाशी संबंधित मोहिमांशी जोडला गेला आहे.

स्पष्टीकरण: सावलकोट (Sawalkote) हा महत्त्वाकांक्षी जलविद्युत प्रकल्प जम्मू आणि काश्मीर केंद्रशासित प्रदेशातील चिनाब नदीवर बांधला जात आहे.

स्पष्टीकरण: वाळवी (Termites) नष्ट करण्यासाठी आणि त्यांच्या प्रादुर्भावापासून इमारती व पिकांचे रक्षण करण्यासाठी 'क्लोरोपायरीफॉस' (Chlorpyrifos) या कीटकनाशकाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.

स्पष्टीकरण: मध्य पूर्वेतील प्रमुख आणि ऐतिहासिक देश असलेल्या इराणची राजधानी आणि सर्वात मोठे आर्थिक-राजकीय केंद्र तेहरान हे शहर आहे.

स्पष्टीकरण: 'घुमर' (Ghoomar) हे विशेषतः महिलांद्वारे गोलाकार फेर धरून केले जाणारे राजस्थान राज्यातील अत्यंत प्रसिद्ध आणि पारंपारिक लोकनृत्य आहे.

स्पष्टीकरण: NOIDA (New Okhla Industrial Development Authority) हे दिल्ली राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्राला (NCR) लागून असलेले प्रमुख औद्योगिक व आयटी शहर उत्तर प्रदेश राज्यातील गौतम बुद्ध नगर जिल्ह्यात येते.

स्पष्टीकरण: नवेगाव बांध राष्ट्रीय उद्यान पक्षी आणि वन्यजीवांसाठी राखीव असून ते महाराष्ट्रातील गोंदिया जिल्ह्यात स्थित आहे.

स्पष्टीकरण: मांजरा नदीच्या खोऱ्यात विखुरलेला आणि लातूर, बीड, उस्मानाबाद जिल्ह्यांच्या परिसरात येणारा पठारी भाग हा भौगोलिकदृष्ट्या मराठवाडा प्रांतात येतो.

स्पष्टीकरण: नागझिरा वन्यजीव अभयारण्य हे प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील गोंदिया (आणि भंडारा) जिल्ह्यात स्थित असलेले अतिशय प्रसिद्ध पर्यटन व जैवविविधता क्षेत्र आहे.

स्पष्टीकरण: कोकणातील सह्याद्री पर्वतावर उगम पावणाऱ्या सर्व नद्या अत्यंत वेगाने पश्चिमेकडे वाहत जाऊन अरबी समुद्राला मिळतात, म्हणून त्या पश्चिमवाहिनी नद्या आहेत.

स्पष्टीकरण: पेंच राष्ट्रीय उद्यान (इंदिरा प्रियदर्शनी पेंच राष्ट्रीय उद्यान) हे प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील नागपूर जिल्हा आणि मध्य प्रदेश राज्याच्या सरहद्दीवर पसरलेले आहे.

स्पष्टीकरण: भीमा नदीवर बांधलेले व यशवंतसागर जलाशय म्हणून ओळखले जाणारे महाराष्ट्रातील अत्यंत महत्त्वाचे 'उजनी धरण' सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यात स्थित आहे

स्पष्टीकरण: वैज्ञानिक समाजवादाचा जनक आणि प्रसिद्ध 'दास कॅपिटल' ग्रंथाचा लेखक कार्ल मार्क्स हा मूळचा जर्मनी या देशातील एक महान तत्ववेत्ता व विचारवंत होता.

स्पष्टीकरण: बहुजन समाजाला व गरिबांना शिक्षणाची दारे खुली करण्यासाठी कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी १९१९ मध्ये सातारा येथे 'रयत शिक्षण संस्थेची' स्थापना केली.

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्राचे शिल्पकार आणि पहिले मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांचे 'कृष्णाकाठ' हे अत्यंत लोकप्रिय आणि गाजलेले आत्मचरित्र (आत्मकथन) आहे.

स्पष्टीकरण: पश्चिम बंगालमधील बोलपूरजवळ निसर्गरम्य वातावरणात 'शांतिनिकेतन' या जगप्रसिद्ध शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक संस्थेची स्थापना नोबेल विजेते रविंद्रनाथ टागोर यांनी केली होती.

स्पष्टीकरण: स्वामी विवेकानंद यांच्या स्मरणार्थ उभारलेले सुप्रसिद्ध 'विवेकानंद रॉक मेमोरियल' (स्मारक शिला) भारताच्या दक्षिण टोकाला असणाऱ्या कन्याकुमारी येथील समुद्रातील खडकावर आहे.

स्पष्टीकरण: ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध महाराष्ट्रातील आदिवासी भिल्ल जमातीने केलेला ऐतिहासिक व अत्यंत तीव्र स्वरूपाचा उठाव प्रामुख्याने उत्तर महाराष्ट्रातील खानदेश भागात झाला होता.

स्पष्टीकरण: पहिली समसंख्या ६ व शेवटची १०० आहे. एकूण समसंख्या = $\frac{\text{शेवटची} - \text{पहिली}}{२} + १ = \frac{१०० - ६}{२} + १ = \frac{९४}{२} + १ = ४७ + १ = \mathbf{४८}$.

स्पष्टीकरण: पारशी समुदायाच्या पारंपारिक नवीन वर्षाच्या सुरुवातीच्या दिवसाला जागतिक स्तरावर 'नवरोज' (Navroz) या नावाने सणासारखे साजरे केले जाते.

स्पष्टीकरण: भारताच्या आसाम राज्यातील प्रसिद्ध मानस राष्ट्रीय उद्यान सीमा ओलांडून शेजारील भूतान देशामध्ये विस्तारलेले आहे, तिथे त्याला 'रॉयल मानस नॅशनल पार्क' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: भारतीय राज्यघटनेच्या ७ व्या अनुसूचीनुसार 'स्थानिक स्वराज्य संस्था' किंवा 'पंचायत राज' हा संपूर्णपणे राज्यसूचीचा (State List) विषय आहे.

स्पष्टीकरण: भारतात ७३ व्या घटनादुरुस्तीनुसार आणि संबंधित राज्य कायद्यांनुसार ग्रामपंचायतीचा सार्वत्रिक निवडणुकीनंतरचा एकूण कार्यकाळ पहिल्या सभेपासून ५ वर्षांचा असतो.

स्पष्टीकरण: आरशातील अचूक वेळ शोधण्यासाठी दिलेली वेळ ही ११:६० मधून वजा करावी लागते. $११:६० - १०:१० = \mathbf{०१:५०}$ वाजले असतील

स्पष्टीकरण: आनंद हा राधिकाच्या मामाचा मुलगा आहे. साहजिकच आनंदच्या आईचे पती हे राधिकाचे मामा लागतील, म्हणून आनंदची आई ही राधिकाची मामी असेल.

स्पष्टीकरण: कोनाचे सूत्र = $|३० \times \text{तास} - \frac{११}{२} \times \text{मिनिट}|$. इथे $|३० \times २ - \frac{११}{२} \times ३०| = |६० - १६५| = |-१०५|$. कोन नेहमी धन असतो, म्हणून $१०५^{\circ}$.

स्पष्टीकरण: वर्णमाला उलटी लिहिल्यास डावीकडून १४ वे अक्षर काढणे म्हणजेच सरळ वर्णमालेत डावीकडून १३ वे अक्षर असणे ($२७ - १४ = १३$). १३ व्या स्थानावर M हे अक्षर येते.

स्पष्टीकरण: रांगेतील एकूण व्यक्ती = $(१० + ८) - १ = १७$. मध्यभागी असणाऱ्या आरतीचा क्रमांक = $\frac{\text{एकूण व्यक्ती} + १}{२} = \frac{१७ + १}{२} = \frac{१८}{२} = \mathbf{९\text{वा}}$.

स्पष्टीकरण: एकूण व्यक्ती काढण्याचे सूत्र = (पुढून क्रमांक + मागून क्रमांक) - १. म्हणजेच $(१० + ७) - १ = १७ - १ = \mathbf{१६}$ विद्यार्थी.

स्पष्टीकरण: ३१ दिवसांच्या महिन्यात २९, ३० आणि ३१ तारखेचे वार त्या महिन्यात ५ वेळा येतात. ३१ ला रविवार असल्याने ३ तारखेलाही रविवार असेल आणि एकूण ५ रविवार येतील.

स्पष्टीकरण: नोव्हेंबर महिना हा केवळ ३० दिवसांचाच असतो, त्यात ३१ तारीख कधीही येत नाही. त्यामुळे '३१ नोव्हेंबर २०१९' ही तारीख चुकीची आहे.

स्पष्टीकरण: १ जाने ते ३० जून पर्यंत एकूण दिवस: जाने(३०) + फेब्रु(२८) + मार्च(३१) + एप्रिल(३०) + मे(३१) + जून(३०) = १८० दिवस. $१८० \div ७$ केल्यास बाकी ५ उरते. सोमवार + ५ दिवस = शनिवार

स्पष्टीकरण: पायथागोरसच्या प्रमेयानुसार काटकोन त्रिकोण तयार होतो. $\text{कर्ण}^२ = \text{पाया}^२ + \text{उंची}^२ = ३^२ + ४^२ = ९ + १६ = २५$. २५ चे वर्गमूळ ५ कि.मी. अंतर येईल.

स्पष्टीकरण: दिलेल्या पर्यायांपैकी 'बैल' या प्राण्याला शिंगे असतात. परंतु, सांकेतिक भाषेतील अटीनुसार बैलाला 'हत्ती' असे संबोधले गेले असल्याने उत्तर हत्ती येईल.

स्पष्टीकरण: इंग्रजी वर्णमालेतील अक्षरांच्या मूळ अनुक्रमांकांची बेरीज केली आहे: $M(१३)+T(२०)+E(५)+L(१२)=५०$. त्याचप्रमाणे $Y(२५)+Z(२६)+N(१४)+P(१६)=\mathbf{८१}$ होते.

स्पष्टीकरण: ऋग्वेद, सामवेद, आणि अथर्ववेद (व यजुर्वेद) हे मूळ चार प्राचीन वेद आहेत, तर 'आयुर्वेद' हे वैदिक वैद्यकशास्त्र (उपवेद) असल्यामुळे ते गटात बसत नाही.

स्पष्टीकरण: हा मोजमापाच्या एककाचा परस्पर संबंध आहे. द्रवरूप पाणी मोजण्याचे प्रमाण जसे 'लिटर' आहे, तसेच कापडाची लांबी मोजण्याचे मुख्य प्रमाण 'मीटर' हे आहे.

स्पष्टीकरण: डोळ्यांच्या दृष्टीदोष निवारणासाठी किंवा मदतीसाठी जसा 'चष्मा' वापरतात, त्याचप्रमाणे कानाने कमी ऐकू येत असल्यास मदतीसाठी 'श्रवणयंत्र' (Hearing Aid) वापरतात.

स्पष्टीकरण: केवळ '१' अंक असणाऱ्या संख्यांच्या वर्गाची ही पद्धत आहे. जितके १ चे अंक आहेत तिथपर्यंत चढत्या क्रमाने लिहून पुन्हा उतरत्या क्रमाने जाणे. ४ वेळा १ असल्याने उत्तर $१२३४३२१$ येईल

स्पष्टीकरण: अक्षरांचे इंग्रजी वर्णमालेतील क्रमांक अनुक्रमे पूर्ण वर्ग संख्या आहेत: $A=१, D=४, I=९, P=१६$. अनुक्रमे $१^२, २^२, ३^२, ४^२$ नंतर $५^२ = २५$ व्या क्रमांकाचे अक्षर Y येईल

स्पष्टीकरण: पहिले दोन अक्षरे ३ ने पुढे जात आहेत: $A\to D\to G\to J$ आणि $B\to E\to H\to K$. शेवटचे दोन अक्षरे उलट क्रमाने ३ ने मागे जात आहेत: $X\to U\to R\to O$ आणि $Y\to V\to S\to P$. त्यामुळे योग्य गट 'JKOP' येईल.

स्पष्टीकरण: ही विषम संख्यांच्या वर्गांची मालिका आहे: $१^२=१, ३^२=९, ५^२=२५, ७^२=४९$. म्हणून पुढील विषम संख्या ९ चा वर्ग $९^२ = \mathbf{८१}$ येईल.

स्पष्टीकरण: ही क्रमिक मूळ संख्यांची (Prime numbers) मालिका आहे. ७, ११, १३ नंतर येणारी पुढील मूळ संख्या १७ आहे, त्यानंतर १९ व २३ दिले आहेत.

स्पष्टीकरण: ज्या क्रियापदाच्या रूपावरून वाक्यातील होकार दर्शवला जातो, त्याला 'करणरूप' (होकारार्थी) क्रियापद म्हणतात. 'बोलावे' मधून होकार स्पष्ट होतो.

स्पष्टीकरण: झाला' हे अकर्मक स्थितीदर्शक क्रियापद आहे. वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्त्याव्यतिरिक्त 'राजा' या शब्दाची गरज लागते, म्हणून 'राजा' हा शब्द येथे 'विधानपूरक' (पूरक) चे काम करतो.

स्पष्टीकरण: 'दोनों भाऊ', 'पाची पांडव', 'चारी बहिणी' ही साकल्यवाचक संख्याविशेषणे आहेत (जितके आहेत तितके सगळे). तर 'सर्व रस्ते' हे अनिश्चित संख्याविशेषण आहे, त्यामुळे ते गटात बसत नाही.

स्पष्टीकरण: विशेषणाचे लिंग हे नेहमी त्याच्यापुढील विशेष्यावरून (नामावरून) ठरते. 'मुले' हे नपुंसकलिंगी नाम असल्याने 'शहाणी' हे विशेषण सुद्धा येथे नपुंसकलिंगी रूपात वापरले आहे.

स्पष्टीकरण: 'पीक' या मूळ धातूला प्रत्यय लागून बनलेला शब्द जेव्हा नामाबद्दल (आंब्याबद्दल) विशेष माहिती सांगतो, तेव्हा त्याला 'धातुसाधित विशेषण' किंवा 'कृदंत विशेषण' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: वाक्यामध्ये 'कुणाला' या शब्दाचा वापर थेट प्रश्न विचारण्यासाठी केला गेला असून वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह आहे, त्यामुळे हे 'प्रश्नार्थक सर्वनाम' आहे.

स्पष्टीकरण: कोणालातरी हाक मारताना किंवा संबोधित करताना 'संबोधन' विभक्ती वापरली जाते. अनेकवचनात हाक मारताना 'नो' हा प्रत्यय लागतो, जसे की 'बाळांनो'.

स्पष्टीकरण: विकारी शब्दांच्या (नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद) मूळ रूपात लिंग, वचन आणि विभक्तीच्या प्रत्ययांमुळे बदल घडून येतो, म्हणूनच या तिन्हींमुळे बदल होतो.

स्पष्टीकरण: जे शब्द नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात आणि त्यांचा वाक्यातील इतर शब्दांशी संबंध दाखवतात, त्यांना शब्दयोगी अव्यय म्हणतात. येथे 'वर' हा शब्द 'झाड' या नामाला जोडून आला आहे.

स्पष्टीकरण: हा यणादेश स्वरसंधीचा नियम आहे. 'सु' मधील 'उ' च्या पुढे 'अ' हा विजातीय स्वर आल्यास 'उ' बद्दल 'व्' होतो, आणि 'व् + अ = व' बनून 'स्वल्प' हा जोडशब्द तयार होतो.

स्पष्टीकरण: हा स्वरसंधीचा प्रकार आहे. सूर्य + अस्त मधील पहिल्या शब्दातील शेवटचा स्वर 'अ' (य + अ) आणि दुसऱ्या शब्दातील पहिला स्वर 'अ' मिळून 'आ' बनतो ($अ + अ = आ$) व 'सूर्यास्त' शब्द तयार होतो.

स्पष्टीकरण: 'चांडाळ' हा शब्द दुष्ट किंवा नीच प्रवृत्तीच्या व्यक्तीसाठी वापरला जातो, त्यामुळे त्याच्या पूर्णपणे विरुद्ध अर्थाचा शब्द 'सज्जन' (चांगला माणूस) हा ठरतो

स्पष्टीकरण: 'अचल' म्हणजे जे स्थिर आहे, जे हलत नाही ते (उदा. पर्वत). याच्या अगदी उलट स्वभाव असणारे म्हणजेच एका ठिकाणी स्थिर न राहणारे ते 'चंचल' होय.

स्पष्टीकरण: शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द या घटकातील हा प्रश्न असून, युद्ध करण्याची किंवा लढण्याची तीव्र इच्छा असण्याला 'युयुत्सा' असे म्हणतात.

स्पष्टीकरण: 'औदार्य' म्हणजे उदारपणा किंवा मनाचा मोठेपणा. या अर्थाशी साधर्म्य राखणारा शब्द 'सढळता' (सढळ हाताने देणे) हा आहे.

स्पष्टीकरण: मराठी रंगभूमीवरील मैलाचा दगड ठरलेले 'नटसम्राट' हे अजरामर शोकांतिका नाटक कवी व नाटककार वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांनी लिहिले आहे.

स्पष्टीकरण: ठाणे जिल्ह्यातील वारली आदिवासींच्या जीवनावर आणि त्यांच्या चळवळीवर आधारित 'जेव्हा माणूस जागा होतो' हे प्रसिद्ध पुस्तक गोदावरी परुळेकर यांनी लिहिले आहे.

स्पष्टीकरण: ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते प्रसिद्ध मराठी कवी आणि लेखक विष्णू वामन शिरवाडकर यांचे टोपणनाव 'कुसुमाग्रज' असे होते.

स्पष्टीकरण: प्रल्हाद केशव अत्रे हे मराठीतील प्रसिद्ध लेखक आणि कवी होते, त्यांनी कविता लिहिताना 'केशवकुमार' या टोपणनावाचा वापर केला होता.

स्पष्टीकरण: 'ग्रहण करणे' म्हणजेच स्वीकारणे. त्यामुळे जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या पदाची जबाबदारी अधिकृतपणे हाती घेते, तेव्हा त्याला 'अधिकार ग्रहण करणे' किंवा 'कार्यभार स्वीकारणे' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: विविध पक्षी आणि प्राण्यांच्या आवाजाला विशिष्ट शब्द आहेत. कावळ्याच्या ओरडण्याला 'कावकाव' म्हणतात, तर कोकिळेच्या सुमधुर आवाजाला 'कुहुकुहू' किंवा 'कूजन' म्हणतात.

स्पष्टीकरण: स्वतःकडे विशेष कर्तृत्व नसताना देखील केवळ खोट्या गोष्टी सांगून स्वतःचीच प्रंचड स्तुती करणे किंवा बढाया मारणे म्हणजे नाकाने कांदे सोलणे होय.

स्पष्टीकरण: उंदराची क्षमता लहान असते, त्यामुळे तो लुटीला गेला तरी केवळ दोन मुठीच सामान आणू शकतो. म्हणजेच प्रत्येक माणूस आपल्या लायकी व क्षमतेनुसारच कार्य करतो.

स्पष्टीकरण: कोणत्याही गोष्टीचा मर्यादाबाह्य अतिरेक झाल्यास शेवटी त्याचे पर्यवसान दुःखात किंवा त्रासात होते, असा या म्हणीचा योग्य अर्थ होतो.

स्पष्टीकरण: या वाक्यात 'हरवणारे' काय तर 'पेन' (कर्ता). वाक्यात कर्म नाही. कर्त्याच्या लिंग-वचनानुसार क्रियापद बदलते आणि वाक्य अकर्मक असल्याने हा 'अकर्मक कर्तरी प्रयोग' आहे