जळगाव जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Jalgaon District GK

जळगाव जिल्हा: संपूर्ण माहिती

१. भौगोलिक स्थान व विस्तार

• प्राचीन वारसा: सातवाहन, चालुक्य आणि राष्ट्रकूट राजांच्या काळात हा प्रदेश भरभराटीला होता.
• स्वातंत्र्य लढा: १९३६ मध्ये फैजपूर येथे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे ग्रामीण भागातील पहिले अधिवेशन भरले होते.
• ऐतिहासिक किल्ले:
  • पारोळा किल्ला: झाशीच्या राणीचे माहेरचे नाते या किल्ल्याशी जोडले जाते.
  • बहादरपूर किल्ला: ऐतिहासिक संरक्षणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा.
  • कंक्राळा किल्ला: सातपुडा रांगांमधील जुना किल्ला.

२ . ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व किल्ले

जिल्ह्याच्या सीमा (Boundaries)

३. प्रशासकीय माहिती

४. पर्यटन आणि प्रेक्षणीय स्थळे

• पद्मालय: एरंडोल तालुक्यातील प्रसिद्ध मंदिर, जिथे गणपतीचे अडीच पीठ मानले जाते.
• पाटणादेवी: चाळीसगाव तालुक्यातील चंडिका मातेचे मंदिर आणि हेमाडपंथी स्थापत्य.
• उनपदेव-सुनपदेव: सातपुडा रांगांमधील नैसर्गिक उष्ण पाण्याचे झरे.
• पाल: रावेर तालुक्यातील निसर्गरम्य थंड हवेचे ठिकाण.
• चांगदेव: तापी आणि पूर्णा नद्यांच्या संगमावरील प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र.

५. आर्थिक व औद्योगिक महत्त्व

• सुवर्णनगरी: जळगावला सोन्याची मोठी बाजारपेठ असल्यामुळे ‘सुवर्णनगरी’ म्हणतात.
• केळीचे आगर: जळगाव जिल्हा भारतात केळी उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून याला ‘बनाना सिटी’ म्हणून ओळखले जाते.
• ठिबक सिंचन: जैन इरिगेशनमुळे जळगाव जागतिक स्तरावर ठिबक सिंचनाचे केंद्र बनले आहे.
• भुसावळ रेल्वे जंक्शन: हे मध्य रेल्वेचे सर्वात मोठे आणि महत्त्वाचे जंक्शन आहे.

६. ठळक वैशिष्ट्ये

• बहिणाबाई चौधरी: प्रसिद्ध निसर्गकवयित्रींची ही भूमी आहे. त्यांच्या नावाने उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाचे नामकरण करण्यात आले आहे.
• साने गुरुजी: ‘श्यामची आई’ फेम साने गुरुजींची ही कर्मभूमी (अमळनेर) आहे.
• कापूस: या जिल्ह्याची ‘काळी कसदार मृदा’ पांढऱ्या सोन्यासाठी (कापूस) प्रसिद्ध आहे.

७. महत्त्वाचे वन-लाइनर प्रश्न

१. जळगाव जिल्ह्याला कोणत्या पिकाचे ‘आगर’ म्हटले जाते?

उत्तर: केळी.

२. ग्रामीण भागातील काँग्रेसचे पहिले अधिवेशन कोठे भरले होते?

उत्तर: फैजपूर (१९३६).

३. तापी आणि पूर्णा नद्यांचा संगम कोणत्या ठिकाणी होतो?

उत्तर: चांगदेव.

४. जळगाव जिल्ह्याचे लिंग गुणोत्तर किती आहे?

उत्तर: ९२५.

५. ‘सुवर्णनगरी’ म्हणून महाराष्ट्रातील कोणते शहर ओळखले जाते?

उत्तर: जळगाव.

६. उनपदेव येथील उष्ण पाण्याचे झरे कोणत्या तालुक्यात आहेत?

उत्तर: चोपडा.

७. उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाला कोणाचे नाव देण्यात आले आहे?

उत्तर: कवयित्री बहिणाबाई चौधरी.

८. जळगाव जिल्ह्यात एकूण किती तालुके आहेत?

उत्तर: १५ तालुके.

९. साने गुरुजींचे वास्तव्य अमळनेर मधील कोणत्या संस्थेत होते?

उत्तर: प्रताप हायस्कूल.

१०. जळगाव जिल्ह्याच्या उत्तर दिशेला कोणती पर्वतरांग आहे?

उत्तर: सातपुडा.

११. महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध ‘चांगदेव’ मंदिर कोणत्या तालुक्यात आहे?

उत्तर: मुक्ताईनगर.

१२. कोणत्या शहराला मध्य रेल्वेचे ‘सर्वात मोठे जंक्शन’ म्हटले जाते?

उत्तर: भुसावळ.

१३. जळगाव जिल्ह्यातील प्रमुख कापूस व्यापारी केंद्र कोणते?

उत्तर: जळगाव आणि जामनेर.

१४. हतनूर धरण कोणत्या नदीवर आहे?

उत्तर: तापी नदी.

१५. चंडिका मातेचे प्रसिद्ध ‘पाटणादेवी’ मंदिर कोणत्या तालुक्यात आहे?

उत्तर: चाळीसगाव.