नांदेड जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Nanded District GK

नांदेड जिल्हा: संपूर्ण माहिती

१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी

• प्राचीन वारसा: पौराणिक काळात पांडवांनी या जिल्ह्यातून प्रवास केल्याचे मानले जाते. ‘लीळाचरित्र’ ग्रंथातही याचा उल्लेख आहे. प्राचीन काळी याला ‘नंदीत’ म्हटले जाई.
• राजकीय सत्ता: येथे सातवाहन, वाकाटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट, यादव, आणि निजामशाही अशा विविध सत्तांनी राज्य केले.
• मुक्ती संग्राम: १७२५ पासून हा भाग हैदराबाद संस्थानाचा हिस्सा होता. १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी पोलीस कारवाईनंतर नांदेड स्वतंत्र भारतात विलीन झाले.

२. भौगोलिक स्थान व विस्तार

• स्थान: १८.१६° ते १९.५५° उत्तर अक्षांश आणि ७६.५५° ते ७८.१९° पूर्व रेखांश.
• सीमा: उत्तरेस यवतमाळ; पश्चिमेस लातूर व परभणी; पूर्वेस तेलंगणा (आदिलाबाद, निझामाबाद); आणि दक्षिणेस कर्नाटक (बिदर) राज्य आहे.
• क्षेत्रफळ: १०,५२८ चौ. कि.मी.
• तापमान: किमान ५.६°C ते कमाल ४८.५°C पर्यंत.

३. प्रशासकीय माहिती

४. ठळक वैशिष्ट्ये आणि जनसांख्यिकी (२०११ नुसार)

५. आर्थिक व औद्योगिक महत्त्व

• सिंचन: विष्णुपुरी उपसा जलसिंचन प्रकल्प (शंकरसागर जलाशय) हा राज्यातील व आशियातील सर्वात मोठा उपसा जलसिंचन प्रकल्प मानला जातो.
• शेती: कापूस आणि केळी हे येथील प्रमुख नगदी पिके आहेत. विशेषतः अर्धापूर केळीसाठी प्रसिद्ध आहे.
• उद्योग: कापड गिरण्या, साखर कारखाने आणि कृषी आधारित उद्योगांचे जाळे येथे आहे.

६. पर्यटन आणि ऐतिहासिक किल्ले

• सचखंड गुरुद्वारा (हुजूर साहिब): शिखांच्या पाच तख्तांपैकी एक. येथे १० वे गुरु गुरु गोविंद सिंगजी यांचे वास्तव्य व समाधी आहे.
• माहूर गड: महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक (रेणुका माता मंदिर). येथे दत्तशिखर आणि अनसूया माता मंदिर आहे.
• किल्ले: * कंधारचा किल्ला: राष्ट्रकूट राजा कृष्ण-तिसरा याने बांधलेला प्रसिद्ध भुईकोट किल्ला.
  • माहूरचा किल्ला: डोंगराळ भागातील ऐतिहासिक दुर्ग.
• निसर्ग: किनवटमधील सहस्त्रकुंड धबधबा (पैनगंगा नदीवर).

७. महत्त्वाचे वन-लाइनर प्रश्न

येथे सर्व वन-लाइनर प्रश्न उत्तरासमोरील आडवी रेष (—) काढून त्या ठिकाणी डॉट (●) वापरून दिले आहेत:

नांदेड जिल्हा: महत्त्वाचे वन-लाइनर प्रश्न

१. नांदेड शहर कोणत्या नदीच्या काठावर वसलेले आहे?

● उत्तर: गोदावरी.

२. प्राचीन काळी नांदेडला कोणत्या नावाने ओळखले जात असे?

● उत्तर: नंदीत.

३. नांदेड जिल्ह्याचे एकूण क्षेत्रफळ किती आहे?

● उत्तर: १०,५२८ चौ. कि.मी.

४. नांदेड जिल्ह्यात एकूण किती तालुके आहेत?

● उत्तर: १६.

५. शिखांचे १० वे गुरु, गुरु गोविंद सिंगजी यांचे स्मारक (सचखंड गुरुद्वारा) कोठे आहे?

● उत्तर: नांदेड.

६. महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी नांदेड जिल्ह्यात कोणते पीठ आहे?

● उत्तर: माहूर गड (श्री रेणुका माता मंदिर).

७. आशियातील सर्वात मोठा उपसा जलसिंचन प्रकल्प कोणता?

● उत्तर: विष्णुपुरी प्रकल्प (शंकरसागर जलाशय).

८. नांदेड जिल्हा स्वतंत्र भारतात (हैदराबाद मुक्ती संग्रामानंतर) कधी सामील झाला?

● उत्तर: १७ सप्टेंबर १९४८.

९. कंधारचा ऐतिहासिक भुईकोट किल्ला कोणत्या राजाने बांधला?

● उत्तर: राष्ट्रकूट राजा कृष्ण (तिसरा).

१०. २०११ च्या जनगणनेनुसार नांदेड जिल्ह्याचे लिंग गुणोत्तर काय आहे?

● उत्तर: ९४३.

११. जिल्ह्यातील कोणते गाव उत्कृष्ट प्रतीच्या केळी उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे?

● उत्तर: अर्धापूर.

१२. नांदेड जिल्ह्याची साक्षरता एकूण किती टक्के आहे?

● उत्तर: ७५.४५%.

१३. पैनगंगा नदीवर असलेला जिल्ह्यातील प्रसिद्ध धबधबा कोणता?

● उत्तर: सहस्त्रकुंड धबधबा (किनवट).

१४. नांदेड जिल्ह्याला कोणत्या दोन राज्यांच्या सीमा लागून आहेत?

● उत्तर: तेलंगणा आणि कर्नाटक.

१५. नांदेड जिल्ह्याचे तापमान कमाल किती अंशांपर्यंत जाते?

● उत्तर: ४८.५°C.

१६. जिल्ह्यात एकूण किती उपविभागीय कार्यालये आहेत?

● उत्तर: ०८.

१७. नांदेड जिल्ह्यात बोलल्या जाणाऱ्या प्रमुख बोलीभाषा कोणत्या?

● उत्तर: मराठी, उर्दू, तेलगू, लमाणी (बंजारी) आणि कन्नड.

१८. भगवान दत्तात्रयांचे जन्मस्थान म्हणून कोणत्या ठिकाणाकडे पाहिले जाते?

● उत्तर: माहूर गड.

१९. गोदावरी नदीवरील विष्णुपुरी प्रकल्पाच्या जलाशयाला काय नाव दिले आहे?

● उत्तर: शंकरसागर.

२०. जिल्ह्यात एकूण किती ग्रामपंचायती आहेत?

● उत्तर: १३०९.