प्रश्न 1: केंद्र सरकारने नुकतीच कोणत्या देशासोबत डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि सायबर सुरक्षेसाठी नवीन सामंजस्य करार केला आहे?
उत्तर: सिंगापूर
स्पष्टीकरण: भारताने सिंगापूरसोबत द्विपक्षीय संबंध मजबूत करण्यासाठी तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सहकार्य वाढवले आहे. या करारामुळे दोन्ही देशांमधील सायबर सुरक्षा यंत्रणा अधिक मजबूत होणार असून डिजिटल गव्हर्नन्सला चालना मिळेल. दोन्ही देशांतील तज्ज्ञ आता संयुक्तपणे काम करणार आहेत.
प्रश्न 2: महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील कोणत्या जिल्ह्यात नवीन बिबट्या सफारी पार्क मंजूर केले आहे?
उत्तर: पुणे
स्पष्टीकरण: पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर परिसरात पर्यटनाला चालना देण्यासाठी आणि बिबट्यांच्या संरक्षणासाठी या सफारी पार्कला मंजुरी देण्यात आली आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण होतील. वन्यजीव संवर्धनाच्या दृष्टीने हा राज्याचा एक महत्त्वाचा पाऊल मानला जात आहे.
प्रश्न 3: नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या जागतिक स्पर्धात्मकता निर्देशांक २०२६ मध्ये भारताचा क्रमांक कितवा आहे?
उत्तर: ३८ वा
स्पष्टीकरण: आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थापन विकास संस्थेने जाहीर केलेल्या या अहवालात भारताने आपल्या आर्थिक कामगिरीत सुधारणा केल्याचे दिसून आले आहे. पायाभूत सुविधांचा विकास आणि व्यावसायिक कार्यक्षमतेमुळे भारताच्या क्रमवारीत ही सुधारणा झाली आहे. एकूण ६७ देशांच्या या यादीत भारताने महत्त्वाचे स्थान मिळवले आहे.
प्रश्न 4: भारतीय नौदलात नुकतीच समाविष्ट करण्यात आलेली ‘आयएनएस वागीर’ ही कोणत्या प्रकारची पाणबुडी आहे?
उत्तर: स्कॉर्पीन श्रेणीतील पाणबुडी
स्पष्टीकरण: ही पाणबुडी पूर्णपणे स्वदेशी बनावटीची असून तिची निर्मिती माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेडने केली आहे. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सज्ज असलेली ही पाणबुडी गुप्तपणे शत्रूवर हल्ला करण्यास सक्षम आहे. यामुळे भारतीय नौदलाची हिंदी महासागरातील सामरिक ताकद लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.
प्रश्न 5: २०२६ च्या जागतिक पर्यावरण दिनाचे यजमानपद कोणत्या देशाकडे सोपवण्यात आले होते?
उत्तर: अझरबैजान
स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्रांच्या पर्यावरण कार्यक्रमाने या वर्षीच्या जागतिक पर्यावरण दिनाच्या मुख्य कार्यक्रमांचे आयोजन अझरबैजानमध्ये केले होते. या वर्षीची मुख्य संकल्पना जमीन पुनर्संचयित करणे आणि वाळवंटीकरणाशी लढा देणे ही होती. जागतिक स्तरावरील पर्यावरण बदलांवर यात सखोल चर्चा करण्यात आली.
प्रश्न 6: नीती आयोगाच्या ताज्या शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) निर्देशांकानुसार कोणते राज्य अव्वल स्थानी आहे?
उत्तर: केरळ
स्पष्टीकरण: केरळ राज्याने शिक्षण, आरोग्य आणि लैंगिक समानता या क्षेत्रांमध्ये सर्वोत्तम कामगिरी करत आपले पहिले स्थान कायम राखले आहे. या निर्देशांकात महाराष्ट्र राज्याने पहिल्या पाच राज्यांमध्ये स्थान मिळवले आहे. नीती आयोग दरवर्षी राज्यांच्या प्रगतीचे मूल्यमापन करण्यासाठी हा अहवाल प्रसिद्ध करतो.
प्रश्न 7: नुकतीच जागतिक बँकेच्या मुख्य अर्थतज्ज्ञ पदी कोणत्या भारतीय वंशाच्या व्यक्तीची निवड झाली आहे?
उत्तर: इंद्रमित गिल
स्पष्टीकरण: इंद्रमित गिल हे जागतिक बँकेच्या मुख्य अर्थतज्ज्ञ पदी नियुक्त होणारे दुसरे भारतीय ठरले आहेत. त्यांच्याकडे आंतरराष्ट्रीय विकास आणि मॅक्रोइकॉनॉमिक्सचा मोठा अनुभव आहे. जागतिक आर्थिक मंदी आणि धोरण निर्मितीच्या काळात त्यांची ही नियुक्ती अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.
प्रश्न 8: महाराष्ट्रातील कोणत्या रेल्वे स्टेशनला नुकतेच ‘ईट राईट स्टेशन’ हे प्रमाणपत्र मिळाले आहे?
उत्तर: नागपूर रेल्वे स्टेशन
स्पष्टीकरण: भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) प्रवाशांना उच्च दर्जाचे आणि पौष्टिक अन्न पुरवल्याबद्दल हे प्रमाणपत्र दिले आहे. नागपूर स्टेशनने अन्न स्वच्छता आणि सुरक्षिततेच्या सर्व निकषांची पूर्तता केली आहे. यामुळे प्रवाशांना आता स्टेशनवर सुरक्षित अन्न मिळण्याची खात्री झाली आहे.
प्रश्न 9: खेलो इंडिया युथ गेम्स २०२६ चे आयोजन कोणत्या राज्यात करण्यात आले आहे?
उत्तर: कर्नाटक
स्पष्टीकरण: कर्नाटक राज्यातील बंगळुरू येथे या क्रीडा स्पर्धेचे भव्य आयोजन करण्यात आले आहे. देशातील तरुण खेळाडूंना व्यासपीठ मिळवून देण्यासाठी केंद्र सरकार या स्पर्धांचे आयोजन करते. या वर्षी अनेक नवीन क्रीडा प्रकारांचा यात समावेश करण्यात आला असून हजारो खेळाडू यात सहभागी झाले आहेत.
प्रश्न 10: नुकत्याच पार पडलेल्या फ्रेंच ओपन २०२६ च्या पुरुष एकेरीचे विजेतेपद कोणी जिंकले?
उत्तर: कार्लोस अल्काराझ
स्पष्टीकरण: स्पेनच्या या तरुण खेळाडूने अंतिम सामन्यात उत्कृष्ट कामगिरी करत आपल्या कारकिर्दीतील आणखी एका ग्रँड स्लॅम विजेतेपदावर नाव कोरले. लाल मातीच्या कोर्टवर त्याने आपल्या अचूक खेळाचे प्रदर्शन केले. या विजयामुळे जागतिक क्रमवारीत त्याचे स्थान अधिक मजबूत झाले आहे.
प्रश्न 11: भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) कोणत्या नवीन हवामान उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण केले आहे?
उत्तर: इनसॅट-३डीएस (INSAT-3DS)
स्पष्टीकरण: हा उपग्रह हवामानाचा अचूक अंदाज घेण्यासाठी आणि आपत्ती व्यवस्थापनासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे. श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून याचे प्रक्षेपण करण्यात आले. या उपग्रहामुळे चक्रीवादळ आणि मुसळधार पावसाची पूर्वकल्पना मिळणे अधिक सोपे होणार आहे.
प्रश्न 12: नुकतेच निधन झालेले प्रसिद्ध साहित्यीक भालचंद्र नेमाडे यांना कोणत्या वर्षीचा ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला होता?
उत्तर: २०१४
स्पष्टीकरण: मराठी साहित्यातील ज्येष्ठ कादंबरीकार आणि कवी भालचंद्र नेमाडे यांचे साहित्यातील योगदान अतुलनीय आहे. त्यांच्या ‘कोसला’ आणि ‘हिंदू’ या कादंबऱ्या प्रचंड गाजल्या. त्यांना साहित्यातील सर्वोच्च मानला जाणारा ५० वा ज्ञानपीठ पुरस्कार देऊन सन्मानित करण्यात आले होते.
प्रश्न 13: जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) नुकतेच कोणत्या देशाला मलेरियामुक्त म्हणून घोषित केले आहे?
उत्तर: केप वर्दे
स्पष्टीकरण: आफ्रिकेतील केप वर्दे या देशाने सलग तीन वर्षे एकही स्थानिक मलेरियाचा रुग्ण न आढळल्यामुळे हा बहुमान मिळवला आहे. मलेरिया निर्मूलनासाठी या देशाने राबवलेली मोहीम अत्यंत प्रभावी ठरली. जागतिक आरोग्य संघटनेने त्यांच्या आरोग्य यंत्रणेचे कौतुक केले आहे.
प्रश्न 14: ६९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपटाचा पुरस्कार कोणत्या चित्रपटाला मिळाला?
उत्तर: एकदा काय झालं
स्पष्टीकरण: सलील कुलकर्णी दिग्दर्शित या चित्रपटाला कौटुंबिक आणि भावनिक मूल्यांचे सुंदर सादरीकरण केल्याबद्दल हा पुरस्कार मिळाला. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये मराठी चित्रपटांनी नेहमीच आपली छाप पाडली आहे. या चित्रपटामुळे मराठी चित्रपटसृष्टीच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवला गेला आहे.
प्रश्न 15: भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) चालू आर्थिक वर्षासाठी देशाचा विकास दर (GDP) किती टक्के राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे?
उत्तर: ७.0 टक्के
स्पष्टीकरण: देशांतर्गत मागणीतील वाढ आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील सुधारणांमुळे रिझर्व्ह बँकेने हा अंदाज कायम ठेवला आहे. जागतिक आर्थिक आव्हाने असतानाही भारताची अर्थव्यवस्था मजबूत स्थितीत असल्याचे बँकेने म्हटले आहे. चलनवाढ नियंत्रणात ठेवण्यासाठी आरबीआय सतत उपाययोजना करत आहे.
प्रश्न 16: नुकतीच सीमा सुरक्षा दलाच्या (BSF) महासंचालक पदी कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे?
उत्तर: दलजीत सिंग चौधरी
स्पष्टीकरण: वरिष्ठ आयपीएस अधिकारी दलजीत सिंग चौधरी यांच्याकडे बीएसएफच्या महासंचालक पदाचा अतिरिक्त कार्यभार सोपवण्यात आला आहे. देशाच्या सीमांचे रक्षण करणे आणि घुसखोरी रोखणे ही या दलाची मुख्य जबाबदारी असते. त्यांच्या प्रदीर्घ अनुभवाचा दलाला मोठा फायदा होणार आहे.
प्रश्न 17: भारतातील पहिली ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) शाळा कोणत्या राज्यात सुरू करण्यात आली आहे?
उत्तर: केरळ
स्पष्टीकरण: केरळची राजधानी तिरुवनंतपुरम येथे या पहिल्या एआय शाळेचे उद्घाटन करण्यात आले. यामध्ये विद्यार्थ्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता, कोडिंग आणि प्रगत तंत्रज्ञानाचे शिक्षण दिले जाईल. शालेय स्तरापासूनच विद्यार्थ्यांना भविष्यातील तंत्रज्ञानाची ओळख करून देणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
प्रश्न 18: २०२६ च्या रॅमन मॅगसेसे पुरस्कारासाठी कोणत्या भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्याची निवड झाली आहे?
उत्तर: डॉ. प्रकाश आमटे
स्पष्टीकरण: गडचिरोली जिल्ह्यातील हेमलकसा येथे आदिवासींच्या आरोग्य आणि शिक्षणासाठी केलेल्या अमूल्य कार्याबद्दल त्यांना हा पुरस्कार जाहीर झाला आहे. रॅमन मॅगसेसे पुरस्काराला आशियाचा नोबेल पुरस्कार मानले जाते. त्यांच्या या जागतिक सन्मानामुळे महाराष्ट्राच्या सामाजिक कार्याचा गौरव झाला आहे.
प्रश्न 19: महाराष्ट्रातील कोणत्या राष्ट्रीय उद्यानात नुकताच ‘आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिन’ साजरा करण्यात आला?
उत्तर: ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प
स्पष्टीकरण: चंद्रपूर जिल्ह्यातील ताडोबा प्रकल्पात वाघांच्या संरक्षणाबाबत जनजागृती करण्यासाठी विशेष कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले होते. महाराष्ट्रात वाघांची संख्या लक्षणीय असून ताडोबा हे वाघांचे मुख्य आश्रयस्थान आहे. या कार्यक्रमात वन्यजीव तज्ज्ञांनी सहभाग घेतला होता.
प्रश्न 20: संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेचे (UNSC) अस्थायी सदस्य म्हणून नुकतीच कोणत्या देशांची निवड झाली आहे?
उत्तर: पाकिस्तान आणि पनामा
स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्र महासभेने दोन वर्षांच्या कार्यकाळासाठी या देशांची सुरक्षा परिषदेचे अस्थायी सदस्य म्हणून निवड केली आहे. जागतिक शांतता आणि सुरक्षेच्या दृष्टीने सुरक्षा परिषदेचे सदस्यत्व अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. हा कार्यकाळ १ जानेवारी २०२७ पासून सुरू होईल.
प्रश्न 21: नुकत्याच जाहीर झालेल्या हेनले पासपोर्ट इंडेक्स २०२६ मध्ये जगातील सर्वात शक्तिशाली पासपोर्ट कोणत्या देशाचा आहे?
उत्तर: सिंगापूर
स्पष्टीकरण: सिंगापूरच्या नागरिकांना जगातील सर्वाधिक देशांमध्ये व्हिसाशिवाय प्रवास करण्याची परवानगी आहे. या यादीत भारताच्या क्रमवारीत देखील सुधारणा झाली असून भारतीय पासपोर्ट आता अधिक मजबूत झाला आहे. आंतरराष्ट्रीय प्रवासाच्या सुलभतेवरून ही क्रमवारी ठरवली जाते.
प्रश्न 22: केंद्र सरकारने देशातील डिजिटल पेमेंटला चालना देण्यासाठी कोणत्या नवीन मोहिमेची सुरुवात केली आहे?
उत्तर: डिजिटल भारत अभियान २.0
स्पष्टीकरण: ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील नागरिकांपर्यंत डिजिटल बँकिंग सेवा पोहोचवणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. या अंतर्गत सायबर सुरक्षेबाबत नागरिकांमध्ये जागृती निर्माण केली जाईल. युपीआय व्यवहारांचा विस्तार करणे हे या अभियानाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
प्रश्न 23: महाराष्ट्र शासनाने सुरू केलेल्या ‘लेक लाडकी’ योजनेचा मुख्य उद्देश काय आहे?
उत्तर: मुलींच्या शिक्षणाला आणि आरोग्याला आर्थिक मदत करणे
स्पष्टीकरण: या योजनेअंतर्गत पिवळ्या आणि केशरी रेशनकार्डधारक कुटुंबातील मुलीच्या जन्मानंतर तिच्या शिक्षणासाठी टप्प्याटप्प्याने आर्थिक मदत दिली जाते. मुलगी १८ वर्षांची झाल्यावर तिला मोठी रक्कम मिळते. राज्यातील मुलींचे सक्षमीकरण करणे आणि बालविवाह रोखणे हा या योजनेचा उद्देश आहे.
प्रश्न 24: आंतरराष्ट्रीय सौर आघाडीचे (ISA) मुख्यालय भारतात कोठे स्थित आहे?
उत्तर: गुरुग्राम
स्पष्टीकरण: सौर ऊर्जेचा वापर वाढवण्यासाठी भारत आणि फ्रान्सने संयुक्तपणे या आघाडीची स्थापना केली होती. नुकत्याच झालेल्या बैठकीत अनेक नवीन देशांनी या आघाडीचे सदस्यत्व स्वीकारले आहे. जागतिक तापमान वाढीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी ही संस्था महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.
प्रश्न 25: नुकत्याच पार पडलेल्या आयपीएल २०२६ चे विजेतेपद कोणत्या संघाने जिंकले आहे?
उत्तर: कोलकाता नाईट रायडर्स
स्पष्टीकरण: अंतिम सामन्यात उत्कृष्ट सांघिक कामगिरीचे प्रदर्शन करत कोलकाता नाईट रायडर्सने या हंगामाच्या चषकावर आपले नाव कोरले. संपूर्ण स्पर्धेत त्यांच्या खेळाडूंनी सातत्यपूर्ण कामगिरी केली. युवा खेळाडूंचा उत्कृष्ट वापर हे त्यांच्या या विजयाचे मुख्य वैशिष्ट्य ठरले.
आजचा दिनविशेष
दिनविशेष 1: छत्रपती शिवाजी महाराज राज्याभिषेक दिन – ६ जून १६७४ रोजी छत्रपती शिवाजी महाराजांचा रायगडावर शास्त्रोक्त राज्याभिषेक झाला आणि हिंदवी स्वराज्याची स्थापना झाली. हा दिवस महाराष्ट्रात शिवराज्याभिषेक सोहळा म्हणून अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो.
दिनविशेष 2: जागतिक पर्यावरण दिन – ५ जून रोजी जगभरात पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी आणि जनजागृतीसाठी हा दिवस साजरा केला जातो. या दिवशी विविध संस्थांकडून वृक्षारोपण आणि प्रदूषण नियंत्रणाचे कार्यक्रम राबवले जातात.
दिनविशेष 3: आंतरराष्ट्रीय योग दिन – २१ जून रोजी जगभरात आरोग्यासाठी योगाचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो. संयुक्त राष्ट्रांनी भारताच्या पुढाकाराने या दिवसाला आंतरराष्ट्रीय मान्यता दिली आहे.
दिनविशेष 4: राजर्षी शाहू महाराज जयंती – २६ जून रोजी महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक राजर्षी शाहू महाराज यांची जयंती साजरी केली जाते. हा दिवस राज्यात सामाजिक न्याय दिन म्हणून पाळला जातो, त्यांनी बहुजन समाजाच्या शिक्षणासाठी मोठे कार्य केले.
दिनविशेष 5: राष्ट्रीय सांख्यिकी दिन – २९ जून रोजी भारताचे प्रसिद्ध सांख्यिकीशास्त्रज्ञ पी. सी. महालनोबिस यांच्या जन्मदिनानिमित्त हा दिवस साजरा केला जातो. आर्थिक नियोजन आणि सांख्यिकी क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी हा दिवस राखीव आहे.
