Table of Contents
१. राष्ट्रीय घडामोडी (National Affairs)
प्रश्न १: केंद्र सरकारने नुकतीच घोषणा केलेल्या ‘पीएम सूर्य घर: मोफत वीज योजना’ अंतर्गत किती घरांना मोफत सौर ऊर्जा देण्याचे उद्दिष्ट आहे?
उत्तर: १ कोटी घरे
स्पष्टीकरण: या योजनेद्वारे देशातील १ कोटी कुटुंबांना दरमहा ३०० युनिटपर्यंत मोफत वीज देण्याचे उद्दिष्ट आहे. यामुळे सौर ऊर्जेला चालना मिळेल आणि सर्वसामान्यांचे विजेचे बिल वाचेल.
प्रश्न २: भारताच्या पहिल्या ‘डिजिटल राष्ट्रीय संग्रहालयाची’ (Digital National Museum) पायाभरणी कोठे करण्यात आली आहे?
उत्तर: हैदराबाद (तेलंगणा)
स्पष्टीकरण: केंद्रीय सांस्कृतिक मंत्रालयाद्वारे हैदराबादच्या सा लारजंग संग्रहालयात हे डिजिटल संग्रहालय उभारले जात आहे. यामध्ये देशातील प्राचीन शिलालेख आणि ऐतिहासिक दस्तऐवज डिजिटल स्वरूपात जतन केले जातील.
प्रश्न ३: देशातील सर्वात लांब सागरी पूल ‘अटल सेतू’ (Atal Setu) कोणत्या दोन शहरांना जोडतो?
उत्तर: मुंबई आणि नवी मुंबई
स्पष्टीकरण: २१.८ किमी लांबीचा हा पूल दक्षिण मुंबईला नवी मुंबईतील शेवा न्हावा भागाशी जोडतो. यामुळे दोन्ही शहरांमधील प्रवासाचा वेळ २ तासांवरून अवघ्या १५ ते २० मिनिटांवर आला आहे.
प्रश्न ४: ‘समान नागरी कायदा’ (UCC) विधेयक विधिमंडळात मंजूर करून ते लागू करणारे देशातील पहिले राज्य कोणते ठरले आहे?
उत्तर: उत्तराखंड
स्पष्टीकरण: उत्तराखंड विधानसभेने सर्व नागरिकांसाठी विवाह, घटस्फोट, वारसाहक्क आणि लिव्ह-इन रिलेशनशिपबाबत समान कायदा लागू करणारे विधेयक मंजूर केले आहे. स्वांतत्र्यानंतर असे करणारे हे पहिले राज्य आहे.
प्रश्न ५: भारतीय नौदलाने नुकतेच कोणत्या बेटावर आपले नवीन नौदल तळ ‘आयएनएस जटायू’ (INS Jatayuu) कार्यान्वित केले आहे?
उत्तर: मिनिकॉय बेट (लक्षद्वीप)
स्पष्टीकरण: हिंदी महासागरातील भारताची सुरक्षा आणि पाळत ठेवण्याची क्षमता वाढवण्यासाठी लक्षद्वीपच्या मिनिकॉय बेटावर हे तळ उभारण्यात आले आहे. यामुळे अरबी समुद्रातील सुरक्षा मजबूत होईल.
२. महाराष्ट्र विशेष (Maharashtra Special)
प्रश्न ६: महाराष्ट्र शासनाने २०२६ मध्ये जाहीर केलेला सर्वोच्च ‘महाराष्ट्र भूषण’ पुरस्कार कोणाला प्रदान करण्यात आला?
उत्तर: सुप्रसिद्ध ज्येष्ठ अभिनेते अशोक सराफ
स्पष्टीकरण: चित्रपट आणि नाट्य क्षेत्रातील त्यांच्या पाच दशकांहून अधिक काळच्या उत्कृष्ट योगदानाबद्दल त्यांना हा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार देण्यात आला. मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते हा सन्मान प्रदान करण्यात आला.
प्रश्न ७: महाराष्ट्रातील कोणत्या राष्ट्रीय उद्यानाला/अभयारण्याला नुकतेच देशातील ‘पहिले डार्क स्काय पार्क’ (First Dark Sky Park) म्हणून घोषित करण्यात आले आहे?
उत्तर: पेंच व्याघ्र प्रकल्प (नागपूर)
स्पष्टीकरण: आशियातील पाचवे आणि भारतातील पहिले डार्क स्काय पार्क म्हणून पेंचला मान्यता मिळाली आहे. रात्रीच्या वेळी खगोलशास्त्र आणि तारा निरीक्षणाला चालना देण्यासाठी येथे प्रकाश प्रदूषण रोखले जाते.
प्रश्न ८: महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील महिलांना एसटी बस प्रवासात ५०% सवलत देण्यासाठी कोणती योजना सुरू ठेवली आहे?
उत्तर: महिला सन्मान योजना
स्पष्टीकरण: या योजनेअंतर्गत राज्यातील सर्व महिलांना महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाच्या (MSRTC) सर्व प्रकारच्या बस प्रवासात तिकिट दरात ५० टक्के सवलत दिली जाते.
प्रश्न ९: केंद्र सरकारच्या ‘स्वच्छ सर्वेक्षण २०२४-२५’ अंतर्गत भारतातील सर्वात स्वच्छ राज्यांचा मान कोणत्या राज्याला मिळाला आहे?
उत्तर: महाराष्ट्र
स्पष्टीकरण: देशातील सर्वात स्वच्छ राज्यांच्या श्रेणीत महाराष्ट्राने पहिला क्रमांक पटकावला आहे, तर शहरांच्या यादीत इंदूरसोबत महाराष्ट्रातील नवी मुंबई आणि सासवड या शहरांनी उत्कृष्ट कामगिरी केली आहे.
३. आंतरराष्ट्रीय घडामोडी (International News)
प्रश्न १०: युनेस्कोच्या (UNESCO) जागतिक वारसा समितीचे (World Heritage Committee) ४६ वे अधिवेशन २०२४-२५ मध्ये पहिल्यांदाच कोणत्या देशात आयोजित करण्यात आले होते?
उत्तर: भारत (नवी दिल्ली)
स्पष्टीकरण: भारताने पहिल्यांदाच या आंतरराष्ट्रीय समितीचे यजमानपद भूषवले. नवी दिल्ली येथे झालेल्या या अधिवेशनात जगभरातील नवीन ऐतिहासिक स्थळांना जागतिक वारसा दर्जा देण्यावर चर्चा झाली.
प्रश्न ११: नाटो (NATO) या उत्तर अटलांटिक लष्करी संघटनेचा ३२ वा अधिकृत सदस्य देश कोणता बनला आहे?
उत्तर: स्वीडन (Sweden)
स्पष्टीकरण: रशिया-युक्रेन युद्धानंतर सुरक्षिततेचा उपाय म्हणून स्वीडनने नाटोमध्ये सामील होण्याचा निर्णय घेतला. सर्व सदस्य देशांच्या संमतीनंतर स्वीडनचा अधिकृतपणे संघात समावेश करण्यात आला.
प्रश्न १२: ‘हेनले पासपोर्ट इंडेक्स २०२६’ (Henley Passport Index) नुसार जगातील सर्वात शक्तिशाली पासपोर्ट कोणत्या देशाचा आहे?
उत्तर: सिंगापूर आणि फ्रान्स
स्पष्टीकरण: या निर्देशांकात सिंगापूर आणि फ्रान्सने अव्वल स्थान मिळवले आहे. या देशांचे नागरिक जगातील बहुतांश देशांमध्ये विना-व्हिसा (Visa-free) प्रवास करू शकतात.
४. क्रीडा जगत (Sports)
प्रश्न १३: २०२४ च्या टी-२० विश्वचषक (T20 World Cup) स्पर्धेचे विजेतेपद कोणत्या देशाने पटकावले?
उत्तर: भारत
स्पष्टीकरण: बारबाडोस येथे झालेल्या चुरशीच्या अंतिम सामन्यात भारताने दक्षिण आफ्रिकेचा पराभव करून दुसऱ्यांदा टी-२० विश्वचषक जिंकला. या विजयानंतर रोहित शर्मा आणि विराट कोहली यांनी टी-२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली.
प्रश्न १४: बुद्धिबळ जगतात (Chess) कॅन्डिडेट्स स्पर्धा जिंकणारा इतिहासातील सर्वात तरुण खेळाडू कोण ठरला आहे?
उत्तर: डी. गुकेश (D. Gukesh – भारत)
स्पष्टीकरण: भारताच्या १७ वर्षीय ग्रँडमास्टर डी. गुकेशने टोरंटो येथे ही स्पर्धा जिंकून जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली. त्याने गॅरी कास्पारोव्ह यांचा चाळीस वर्षे जुना विक्रम मोडला.
प्रश्न १५: नुकत्याच पार पडलेल्या खेलो इंडिया युथ गेम्स (Khelo India Youth Games) च्या पदकतालिकेत कोणत्या राज्याने अव्वल स्थान पटकावले?
उत्तर: महाराष्ट्र
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्राने सर्वाधिक पदके जिंकून पुन्हा एकदा खेलो इंडिया स्पर्धेच्या विजेतेपदावर आपले नाव कोरले. तामिळनाडूमध्ये या स्पर्धा आयोजित करण्यात आल्या होत्या.
५. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान (Science & Technology)
प्रश्न १६: इस्रोने (ISRO) पीएसएलव्ही-सी५८ (PSLV-C58) द्वारे अवकाशातील कृष्णविवरांचा (Black Holes) अभ्यास करण्यासाठी कोणता उपग्रह प्रक्षेपित केला आहे?
उत्तर: एक्सपोसॅट (XPoSat)
स्पष्टीकरण: एक्स-रे पोलारिमीटर सॅटेलाइट (XPoSat) हा अवकाशातील तीव्र क्ष-किरण स्रोतांचा अभ्यास करणारा भारताचा पहिला समर्पित वैज्ञानिक उपग्रह आहे. असा उपग्रह सोडणारा भारत जगातील दुसरा देश ठरला आहे.
प्रश्न १७: जगातील पहिल्या ‘एआय (AI) सुरक्षा करारावर’ (Bletchley Declaration) किती देशांनी स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत?
उत्तर: २८ देशांनी (भारतासह)
स्पष्टीकरण: ब्रिटनमध्ये झालेल्या पहिल्या जागतिक एआय सुरक्षा परिषदेत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या धोक्यांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि सुरक्षित वापरासाठी या ऐतिहासिक घोषणापत्रावर स्वाक्षऱ्या करण्यात आल्या.
प्रश्न १८: भारताची पहिली स्वदेशी बनावटीची आण्विक पाणबुडी (Nuclear Submarine) कोणती आहे, जिने नुकतीच आपली यशस्वी मोहीम पूर्ण केली?
उत्तर: आयएनएस अरिहंत (INS Arihant)
स्पष्टीकरण: ही भारताची पहिली अणुकृत बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र पाणबुडी आहे. हिच्या यशस्वी मोहिमांमुळे भारताची जल, वायू आणि जमीन या तिन्ही क्षेत्रांतून अण्वस्त्र डागण्याची क्षमता (Nuclear Triad) अधिक मजबूत झाली आहे.
६. आर्थिक आणि बँकिंग घडामोडी (Economy & Banking)
प्रश्न १९: रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) सद्यस्थितीतील रेपो दर (Repo Rate) किती टक्क्यांवर स्थिर ठेवण्यात आला आहे?
उत्तर: ६.५०%
स्पष्टीकरण: महागाईवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि आर्थिक विकासाला गती देण्यासाठी आरबीआयच्या पतधोरण समितीने (MPC) सलग अनेक त्रैमासिकात रेपो दर ६.५०% वर कायम ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
प्रश्न २०: देशातील एकूण डिजिटल व्यवहारांमध्ये (UPI Transactions) आघाडीवर असणारे भारतातील पहिल्या क्रमांकाचे ॲप कोणते आहे?
उत्तर: फोनपे (PhonePe)
स्पष्टीकरण: एकूण युपीआय व्यवहारांच्या बाजारपेठेत ४५ टक्क्यांपेक्षा जास्त वाट्यासह फोनपे अग्रस्थानी आहे, तर दुसऱ्या क्रमांकावर गुगल पे (Google Pay) आहे.
७. पुरस्कार, नियुक्त्या आणि दिनविशेष (Awards & Appointments)
प्रश्न २१: ज्ञानपीठ निवड समितीने ५८ व्या ज्ञानपीठ पुरस्कारासाठी (Jnanpith Award) संयुक्तपणे कोणाची निवड केली आहे?
उत्तर: गुलझार (उर्दू) आणि जगद्गुरु रामभद्राचार्य (संस्कृत)
स्पष्टीकरण: प्रसिद्ध कवी आणि गीतकार गुलझार यांना उर्दू साहित्यासाठी आणि प्रख्यात विचारवंत जगद्गुरु रामभद्राचार्य यांना संस्कृत साहित्यातील अतुलनीय योगदानासाठी हा देशाचा सर्वोच्च साहित्यिक सन्मान जाहीर झाला आहे.
प्रश्न २२: भारताचे सध्याचे नवीन मुख्य निवडणूक आयुक्त (Chief Election Commissioner) म्हणून कोण कार्यरत आहेत?
उत्तर: राजीव कुमार
स्पष्टीकरण: राजीव कुमार हे भारताचे २५ वे मुख्य निवडणूक आयुक्त आहेत. त्यांच्या नेतृत्वाखाली देशातील सार्वत्रिक निवडणुका आणि विविध राज्यांच्या विधानसभा निवडणुका पार पडत आहेत.
प्रश्न २३: केंद्र सरकारने भारतात दरवर्षी २३ ऑगस्ट हा दिवस कोणता विशेष दिवस म्हणून साजरा करण्याची घोषणा केली आहे?
उत्तर: राष्ट्रीय अंतराळ दिन (National Space Day)
स्पष्टीकरण: २३ ऑगस्ट २०२३ रोजी भारताचे ‘चांद्रयान-३’ चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर यशस्वीपणे उतरले होते. या ऐतिहासिक यशाच्या स्मरणार्थ दरवर्षी हा दिवस राष्ट्रीय अंतराळ दिन म्हणून साजरा केला जातो.
प्रश्न २४: ६९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये (National Film Awards) ‘सर्वोत्कृष्ट अभिनेता’ हा पुरस्कार कोणाला मिळाला आहे?
उत्तर: अल्लू अर्जुन (Allu Arjun)
स्पष्टीकरण: ‘पुष्पा: द राईज’ या चित्रपटातील उत्कृष्ट अभिनयासाठी अल्लू अर्जुनला हा पुरस्कार मिळाला. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळवणारा तो पहिला तेलुगू अभिनेता ठरला आहे.
प्रश्न २५: ‘जागतिक पर्यावरण दिन’ (World Environment Day) दरवर्षी कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
उत्तर: ५ जून
स्पष्टीकरण: पर्यावरणाच्या संरक्षणाविषयी लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी जगभरात ५ जून रोजी हा दिवस साजरा केला जातो. दरवर्षी या दिनानिमित्त एक विशेष थीम (सकल्पना) निश्चित केली जाते.
