१. प्रश्न: स्वित्झर्लंडमधील दावोस येथे पार पडलेल्या ‘जागतिक आर्थिक मंच २०२६’ च्या वार्षिक बैठकीत भारताचे प्रतिनिधित्व कोणी केले?
उत्तर: केंद्रीय वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री
स्पष्टीकरण: या जागतिक परिषदेत भारताने आपली भक्कम आर्थिक स्थिती आणि डिजिटल क्रांती जगासमोर मांडली. जागतिक गुंतवणूकदारांना भारतात आकर्षित करणे आणि देशांतर्गत उत्पादनाला चालना देणे हा या दौऱ्याचा मुख्य उद्देश होता.
२. प्रश्न: महाराष्ट्र राज्य पोलीस दलाच्या महासंचालक (DGP) पदी सध्या कोण कार्यरत आहेत?
उत्तर: रश्मी शुक्ला (किंवा सध्याचे अद्ययावत महासंचालक)
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र पोलीस दलाच्या सर्वोच्च पदाची धुरा सांभाळताना त्यांनी राज्यातील कायदा व सुव्यवस्था अधिक मजबूत करण्यावर भर दिला आहे. महिला सुरक्षा आणि सायबर गुन्हेगारी रोखण्यासाठी त्यांनी विशेष मोहिमा सुरू केल्या आहेत.
३. प्रश्न: दरवर्षी भारतात २५ डिसेंबर हा दिवस कोणाच्या जन्मदिनानिमित्त ‘सुशासन दिवस’ (Good Governance Day) म्हणून साजरा केला जातो?
उत्तर: माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी
स्पष्टीकरण: देशात पारदर्शक, उत्तरदायी आणि लोकाभिमुख प्रशासनाला चालना देण्यासाठी हा दिवस विशेषत्वाने साजरा केला जातो. या दिवशी केंद्र आणि राज्य सरकारांद्वारे विविध डिजिटल सेवा आणि कल्याणकारी योजनांचे लोकार्पण केले जाते.
४. प्रश्न: आंतरराष्ट्रीय हॉकी महासंघाने (FIH) जाहीर केलेल्या ताज्या जागतिक क्रमवारीत भारतीय पुरुष हॉकी संघाने कितवे स्थान मिळवले आहे?
उत्तर: तिसरे स्थान (Top 3)
स्पष्टीकरण: अलीकडच्या आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये केलेल्या सातत्यपूर्ण आणि उत्कृष्ट कामगिरीच्या जोरावर भारताने आपले स्थान पहिल्या तीनात कायम राखले आहे. आगामी ऑलिम्पिक आणि जागतिक स्पर्धांच्या दृष्टीने हा भारतीय हॉकीसाठी अत्यंत सकारात्मक संकेत आहे.
५. प्रश्न: भारतातील पहिली ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) सिटी’ कोणत्या शहरात विकसित केली जात आहे?
उत्तर: लखनौ (उत्तर प्रदेश)
स्पष्टीकरण: या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्स, संशोधन आणि जागतिक आयटी कंपन्यांना एकाच छताखाली आणणे हा आहे. यामुळे देशात एआय तंत्रज्ञानाचा विकास वेगाने होईल आणि मोठ्या प्रमाणावर रोजगाराच्या संधी निर्माण होतील.
६. प्रश्न: ५८ व्या ज्ञानपीठ पुरस्काराने नुकतेच कोणाला सन्मानित करण्यात आले आहे?
उत्तर: प्रसिद्ध कवी गुलझार आणि संस्कृतचे प्रकांड पंडित जगद्गुरु रामभद्राचार्य
स्पष्टीकरण: उर्दू आणि संस्कृत साहित्यातील त्यांच्या अद्वितीय आणि अमूल्य योगदानाबद्दल हा सर्वोच्च भारतीय साहित्यिक बहुमान त्यांना प्रदान करण्यात आला. या पुरस्कारामुळे भारतीय साहित्य विश्वात दोघांच्याही कार्याचा गौरव झाला आहे.
७. प्रश्न: वर्ष २०२४-२५ चा प्रतिष्ठित ‘महाराष्ट्र भूषण’ पुरस्कार देऊन कोणाला गौरविण्यात आले आहे?
उत्तर: ज्येष्ठ अभिनेते अशोक सराफ
स्पष्टीकरण: मराठी चित्रपटसृष्टी आणि नाट्यसृष्टीत ५ दशकांहून अधिक काळ प्रेक्षकांच्या मनावर राज्य करणाऱ्या या ज्येष्ठ अभिनेत्याला महाराष्ट्र शासनाचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. त्यांच्या उत्कृष्ट अभिनय शैलीचा आणि योगदानाचा हा राज्यस्तरीय गौरव आहे.
८. प्रश्न: नवी दिल्लीतील कर्तव्य पथावर पार पडलेल्या भारताच्या ७७ व्या प्रजासत्ताक दिन सोहळ्याला (२६ जानेवारी २०२६) मुख्य अतिथी म्हणून कोण उपस्थित होते?
उत्तर: फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष (किंवा आमंत्रित राष्ट्राध्यक्ष)
स्पष्टीकरण: या सोहळ्यात भारताच्या लष्करी शक्तीचे आणि सांस्कृतिक विविधतेचे भव्य प्रदर्शन करण्यात आले. या दौऱ्यामुळे भारत आणि संबंधित देशातील द्विपक्षीय आणि धोरणात्मक संबंध अधिक दृढ झाले आहेत.
९. प्रश्न: भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी पाठवलेले ‘आदित्य-L1’ यान कोणत्या कक्षेत यशस्वीरीत्या प्रस्थापित झाले आहे?
उत्तर: हॅलो ऑर्बिट (Halo Orbit – L1 पॉइंट)
स्पष्टीकरण: पृथ्वीपासून सुमारे १५ लाख किलोमीटर दूर असलेल्या लॅग्रेंजियन पॉइंट १ (L1) च्या कक्षेत हे यान पोहोचले आहे. येथून हे यान कोणत्याही ग्रहणाशिवाय सूर्याचे सातत्याने निरीक्षण करेल आणि सौर वादळांचा अभ्यास करेल.
१०. प्रश्न: नुकताच ‘राष्ट्रीय युवा महोत्सव २०२६’ कोणत्या राज्यात उत्साहात पार पडला?
उत्तर: राष्ट्रीय स्तरावर निवडलेले यजमान राज्य
स्पष्टीकरण: स्वामी विवेकानंद यांच्या जयंतीनिमित्त (१२ जानेवारी) दरवर्षी या महोत्सवाचे आयोजन केले जाते. देशातील तरुणांच्या कलागुणांना वाव देणे आणि त्यांच्यात राष्ट्र उभारणीची ऊर्जा निर्माण करणे हा या महोत्सवाचा मुख्य हेतू असतो.
११. प्रश्न: भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वोच्च ‘दादासाहेब फाळके जीवनगौरव पुरस्कार’ देऊन नुकतेच कोणाला सन्मानित करण्यात आले?
उत्तर: वहिदा रेहमान (किंवा अद्ययावत विजेते)
स्पष्टीकरण: हिंदी चित्रपटसृष्टीतील त्यांच्या सदाबहार आणि उत्कृष्ट अभिनयाच्या प्रवासाचा सन्मान करण्यासाठी हा पुरस्कार देण्यात आला. त्यांच्या ऐतिहासिक योगदानाची दखल केंद्र सरकारच्या माहिती आणि प्रसारण मंत्रालयाने घेतली आहे.
१२. प्रश्न: ‘स्वच्छ सर्वेक्षण’ च्या ताज्या अहवालानुसार भारतातील कोणते शहर सलग सातव्यांदा देशातील सर्वात स्वच्छ शहर ठरले आहे?
उत्तर: इंदूर (मध्य प्रदेश)
स्पष्टीकरण: कचरा व्यवस्थापन, लोकसहभाग आणि स्वच्छता मोहिमेतील सातत्यामुळे इंदूरने आपले अव्वल स्थान राखले आहे. या यादीत महाराष्ट्रातील नवी मुंबई आणि सुरत शहरानेही अव्वल पाचमध्ये स्थान मिळवले आहे.
१३. प्रश्न: महाराष्ट्रात मुंबई आणि नवी मुंबईला जोडणाऱ्या भारतातील सर्वात लांब सागरी पुलाचे नाव काय आहे?
उत्तर: अटल बिहारी वाजपेयी शिवडी-न्हावा शेवा अटल सेतू
स्पष्टीकरण: सुमारे २१.८ किलोमीटर लांबीच्या या पुलामुळे मुंबई ते नवी मुंबई प्रवासाचा वेळ कमालीचा कमी झाला आहे. हा पूल आधुनिक अभियांत्रिकीचा उत्कृष्ट नमुना असून यामुळे आर्थिक विकासाला मोठी गती मिळाली आहे.
१४. प्रश्न: ‘हेनले पासपोर्ट इंडेक्स २०२६’ च्या ताज्या अहवालानुसार भारतीय पासपोर्ट जागतिक क्रमवारीत कितव्या स्थानावर आहे?
उत्तर: ८० ते ८५ व्या स्थानांच्या दरम्यान (ताज्या आकडेवारीनुसार)
स्पष्टीकरण: भारतीय नागरिकांना आता जगातील अनेक देशांमध्ये व्हिसाशिवाय किंवा ‘व्हिसा ऑन अरायव्हल’द्वारे प्रवास करण्याची सुविधा मिळाली आहे. या निर्देशांकात सिंगापूर आणि जपान हे देश नेहमीप्रमाणे अव्वल स्थानी आहेत.
१५. प्रश्न: भारतीय क्रिकेट संघातील कोणत्या आघाडीच्या वेगवान गोलंदाजाला नुकताच प्रतिष्ठित ‘अर्जुन पुरस्कार’ प्रदान करण्यात आला आहे?
उत्तर: मोहम्मद शमी
स्पष्टीकरण: आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये आणि विशेषतः आयसीसी विश्वचषकात केलेल्या अप्रतिम गोलंदाजीच्या जोरावर त्यांचा हा राष्ट्रीय क्रीडा पुरस्काराने गौरव करण्यात आला. राष्ट्रपतींच्या हस्ते त्यांना हा मानाचा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
१६. प्रश्न: वर्ष २०२६ ची ‘ब्रिक्स शिखर परिषद’ कोणत्या देशाच्या अध्यक्षतेखाली आयोजित केली जात आहे?
उत्तर: ब्राझील (किंवा रोटेशननुसार अद्ययावत देश)
स्पष्टीकरण: नव्याने समाविष्ट झालेल्या सदस्य देशांसह ही परिषद होत असून, यात जागतिक अर्थव्यवस्था, व्यापार आणि हवामान बदल यांवर महत्त्वाची चर्चा होत आहे. जागतिक राजकारणात ब्रिक्स संघटनेचा प्रभाव दिवसेंदिवस वाढत आहे.
१७. प्रश्न: महाराष्ट्राच्या चालू आर्थिक वर्षाच्या अर्थसंकल्पात महिलांसाठी कोणती अत्यंत लोकप्रिय योजना सुरू ठेवण्याची घोषणा करण्यात आली आहे?
उत्तर: मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना
स्पष्टीकरण: या योजनेअंतर्गत राज्यातील पात्र महिलांना दरमहा आर्थिक मदत दिली जाते, ज्यामुळे त्यांचे आर्थिक स्वावलंबन वाढण्यास मदत होत आहे. या योजनेसाठी अर्थसंकल्पात भरीव निधीची तरतूद करण्यात आली आहे.
१८. प्रश्न: ६९ व्या फिल्मफेअर पुरस्कार सोहळ्यात कोणत्या चित्रपटाला ‘सर्वोत्कृष्ट चित्रपट’ (Best Film) चा पुरस्कार मिळाला?
उत्तर: ‘१२थ फेल’ (12th Fail)
स्पष्टीकरण: आयपीएस अधिकारी मनोज कुमार शर्मा यांच्या जीवनावर आधारित या चित्रपटाने समीक्षक आणि प्रेक्षक दोघांचीही मने जिंकली. अत्यंत कमी बजेटमध्ये बनलेल्या या प्रेरणादायी चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवरही मोठा इतिहास रचला.
१९. प्रश्न: दरवर्षी ५ जून रोजी साजरा होणाऱ्या ‘जागतिक पर्यावरण दिन २०२६’ का मुख्य संकल्प (Theme) काय ठरवण्यात आला आहे?
उत्तर: जमीन पुनरुत्थान आणि वाळवंटीकरण रोखणे (Land restoration, desertification & drought resilience)
स्पष्टीकरण: जागतिक पातळीवर बिघडत चाललेला पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी वृक्षारोपण आणि पाण्याचे नियोजन यावर भर दिला जात आहे. या दिनानिमित्त देशभरात विविध जनजागृती मोहिमा राबवल्या जातात.
२०. प्रश्न: भारतातील पहिल्या ‘अंडरवॉटर मेट्रो’ (पाण्याखालून धावणारी मेट्रो) चे उद्घाटन नुकतेच कोणत्या शहरात करण्यात आले?
उत्तर: कोलकाता (पश्चिम बंगाल)
स्पष्टीकरण: हुगळी नदीच्या पात्राखालून धावणारी ही मेट्रो भारतातील सार्वजनिक वाहतूक क्षेत्रातील एक क्रांतिकारी पाऊल ठरली आहे. या तंत्रज्ञानामुळे कोलकाता शहरात वाहतूक कोंडीची समस्या मोठ्या प्रमाणावर सुटण्यास मदत होईल.
२१. प्रश्न: २१ जून २०२६ रोजी साजरा होणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय योग दिनाचे मुख्य केंद्र म्हणून भारतात कोणत्या शहराची निवड करण्यात आली आहे?
उत्तर: राष्ट्रीय स्तरावर निवडलेले प्रमुख शहर
स्पष्टीकरण: दरवर्षी या दिवशी देशभरात आणि जागतिक स्तरावर सामूहिक योगासनांचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यासाठी योगाचे महत्त्व पटवून देणे हा या जागतिक मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे.
२२. प्रश्न: निती आयोगाच्या (NITI Aayog) मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) पदी सध्या कोण कार्यरत आहेत?
उत्तर: बी.व्ही.आर. सुब्रह्मण्यम
स्पष्टीकरण: देशाच्या धोरणात्मक विकासात आणि राज्यांच्या आर्थिक समन्वयात निती आयोग महत्त्वाची भूमिका बजावतो. केंद्र सरकारच्या महत्त्वाकांक्षी योजनांच्या अंमलबजावणीवर आणि मूल्यमापनावर त्यांचा मुख्य भर आहे.
२३. प्रश्न: भारतातील पहिले ‘राष्ट्रीय सागरी वारसा संकुल’ (National Maritime Heritage Complex) कोठे विकसित केली जात आहे?
उत्तर: लोथल (गुजरात)
स्पष्टीकरण: सिंधू संस्कृतीचे प्राचीन बंदर असलेल्या लोथल येथे भारताच्या समृद्ध सागरी इतिहासाचे प्रदर्शन घडवणारे हे जागतिक दर्जाचे संकुल उभे राहत आहे. यामुळे पर्यटन आणि ऐतिहासिक संशोधनाला मोठी चालना मिळणार आहे.
२४. प्रश्न: ‘खेलो इंडिया युथ गेम्स’ च्या ताज्या हंगामात कोणत्या राज्याने सर्वाधिक पदके जिंकून पदकतालिकेत अव्वल स्थान मिळवले आहे?
उत्तर: महाराष्ट्र
स्पष्टीकरण : महाराष्ट्राच्या युवा खेळाडूंनी जलतरण, जिम्नॅस्टिक्स आणि मैदानी खेळांमध्ये उत्कृष्ट कामगिरी करत पदकांचा पाऊस पाडला. क्रीडा क्षेत्रातील गुणवत्तेला वाव देण्यासाठी केंद्र सरकारची ही मोहीम अत्यंत यशस्वी ठरत आहे.
२५. प्रश्न: भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) मॉनेटरी पॉलिसी कमिटीने ताज्या द्वैमासिक पुनरावलोकनात देशाचा ‘रेपो रेट’ किती टक्क्यांवर स्थिर ठेवला आहे?
उत्तर: ६.५०% (चालू पतधोरणानुसार)
स्पष्टीकरण: देशातील महागाईवर नियंत्रण ठेवणे आणि आर्थिक विकासाचा वेग कायम राखणे या दुहेरी उद्देशाने आरबीआयने व्याजदरात कोणताही बदल न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामुळे गृह आणि वाहन कर्जाच्या व्याजदरांवर स्थिरता राहण्यास मदत होईल.
