१. महाराष्ट्राचे सध्याचे मुख्य निवडणूक आयुक्त कोण आहेत?
उत्तर: दिनेश वाघमारे
स्पष्टीकरण: दिनेश वाघमारे हे महाराष्ट्राचे नवीन मुख्य निवडणूक आयुक्त आहेत. त्यांनी यु. पी. एस. मदान यांच्या निवृत्तीनंतर या पदाचा कार्यभार स्वीकारला असून, राज्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका पार पाडण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर आहे.
२. महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील पहिले ‘AI (Artificial Intelligence) विद्यापीठ’ कोठे उभारण्याची घोषणा केली आहे?
उत्तर: पनवेल (नवी मुंबई)
स्पष्टीकरण: तंत्रज्ञान क्षेत्रातील वाढती गरज लक्षात घेऊन महाराष्ट्र शासनाने पनवेल (नवी मुंबई) येथे देशातील व राज्यातील पहिल्या एआय (AI) विद्यापीठाला मंजुरी दिली आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रात जागतिक दर्जाचे शिक्षण आणि रोजगाराच्या संधी मिळतील.
३. जगातील सर्वात मोठा तरंगता सौर ऊर्जा प्रकल्प (Floating Solar Project) कोणत्या राज्यात उभारला जात आहे?
उत्तर: मध्य प्रदेश
स्पष्टीकरण: मध्य प्रदेशातील खंडवा जिल्ह्यात नर्मदा नदीवरील ओंकारेश्वर धरणावर हा ६०० मेगावॅट क्षमतेचा जगातील सर्वात मोठा तरंगता सौर ऊर्जा प्रकल्प उभारला जात आहे. पाणी बाष्पीभवन कमी करणे आणि जमिनीची बचत करणे हा या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश आहे.
४. २०२५ च्या पद्मपुरस्कारांमध्ये एकूण किती व्यक्तींना ‘मरणोत्तर’ पद्म पुरस्कार जाहीर झाले?
उत्तर: १३
स्पष्टीकरण: २०२५ च्या प्रजासत्ताक दिनी जाहीर झालेल्या एकूण पद्म पुरस्कारांमध्ये १३ व्यक्तींना मरणोत्तर हा बहुमान देण्यात आला. यामध्ये कला, समाजसेवा आणि विज्ञान यांसारख्या विविध क्षेत्रांत अतुलनीय योगदान देणाऱ्या दिवंगत व्यक्तींचा समावेश आहे.
५. कसोटी क्रिकेटमध्ये एकाच षटकात सर्वाधिक ३५ धावा काढण्याचा विश्वविक्रम कोणत्या भारतीय गोलंदाजाने केला आहे?
उत्तर: जसप्रीत बुमराह
स्पष्टीकरण: भारतीय वेगवान गोलंदाज जसप्रीत बुमराहने इंग्लंडविरुद्धच्या कसोटी सामन्यात स्टुअर्ट ब्रॉडच्या एकाच षटकात फलंदाजी करताना ३५ धावा कुटून हा जागतिक विक्रम केला. यापूर्वी हा विक्रम वेस्ट इंडिजच्या ब्रायन लाराच्या (२८ धावा) नावावर होता.
६. ‘स्वच्छता ही सेवा मोहिमेची’ मुख्य थीम खालीलपैकी काय आहे?
उत्तर: स्वभाव स्वच्छता – संस्कार स्वच्छता
स्पष्टीकरण: केंद्र सरकारच्या वतीने राबवल्या जाणाऱ्या ‘स्वच्छता ही सेवा’ या देशव्यापी मोहिमेसाठी ‘स्वभाव स्वच्छता – संस्कार स्वच्छता’ ही थीम निश्चित करण्यात आली होती. केवळ परिसर स्वच्छ न ठेवता स्वच्छता हा लोकांचा दैनंदिन स्वभाव बनवणे हा यामागचा हेतू आहे.
७. केंद्र सरकारने नुकतीच मंजुरी दिलेली ‘व्हीनस ऑर्बिटर मिशन (VOM)’ ही मोहीम कोणत्या ग्रहाच्या अभ्यासासाठी आहे?
उत्तर: शुक्र
स्पष्टीकरण: ‘व्हीनस ऑर्बिटर मिशन’ ही भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) ची शुक्र ग्रहाचा (Venus) अभ्यास करणारी पहिली विशेष मोहीम आहे. शुक्राचे वातावरण, तेथील उष्णता आणि भूगर्भातील हालचालींचा अभ्यास करण्यासाठी केंद्र सरकारने या मोहिमेला मंजुरी दिली आहे.
८. मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्काराची सुरुवात कोणत्या वर्षापासून झाली आहे?
उत्तर: १९९१-९२
स्पष्टीकरण: खेळ जगतातील हा भारतातील सर्वोच्च पुरस्कार असून याची सुरुवात १९९१-९२ मध्ये झाली. पहिला पुरस्कार बुद्धिबळपटू विश्वनाथन आनंद यांना मिळाला होता. ऑगस्ट २०२१ मध्ये याचे नाव ‘राजीव गांधी खेलरत्न’वरून बदलून ‘मेजर ध्यानचंद खेलरत्न’ करण्यात आले.
९. भारतीय राज्यघटनेतील कोणत्या कलमानुसार प्रत्येक राज्यासाठी स्वतंत्र ‘राज्य निवडणूक आयोग’ स्थापन केला जातो?
उत्तर: कलम २४३ (K)
स्पष्टीकरण: ७३ व्या आणि ७४ व्या घटनादुरुस्तीनुसार ग्रामीण व शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या (ग्रामपंचायत, नगरपालिका, महापालिका) निवडणुका घेण्यासाठी कलम २४३ (K) अन्वये राज्य निवडणूक आयोगाची स्थापना केली जाते. तर कलम ३२४ हे केंद्रीय निवडणूक आयोगाशी संबंधित आहे.
१०. नुकताच पार पडलेला ‘वर्ल्ड FOOD इंडिया’ हा कार्यक्रम कोणत्या मंत्रालयाकडून आयोजित करण्यात आला होता?
उत्तर: अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय
स्पष्टीकरण: भारताला जागतिक पातळीवर अन्न प्रक्रियेचे मुख्य केंद्र बनवण्यासाठी ‘अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालयाने’ (Ministry of Food Processing Industries) या भव्य प्रदर्शनाचे आयोजन नवी दिल्ली येथे केले होते. यात जागतिक पातळीवरील गुंतवणूकदारांनी सहभाग घेतला होता.
११. महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाची स्थापना कधी झाली?
उत्तर: २६ एप्रिल १९९४
स्पष्टीकरण: ७३ व्या आणि ७४ व्या घटनादुरुस्तीची अंमलबजावणी करत महाराष्ट्र शासनाने २६ एप्रिल १९९४ रोजी स्वतंत्र राज्य निवडणूक आयोगाची स्थापना केली. महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला मुख्य निवडणूक आयुक्त म्हणून ‘नीला सत्यनारायण’ यांनी काम पाहिले आहे.
१२. देशात युनिफॉर्म सिव्हिल कोड (समान नागरी कायदा) लागू करणारे स्वातंत्र्योत्तर भारतातील पहिले राज्य कोणते ठरले आहे?
उत्तर: उत्तराखंड
स्पष्टीकरण: उत्तराखंड हे स्वातंत्र्यानंतर स्वतःचे विधेयक मंजूर करून समान नागरी कायदा (UCC) लागू करणारे देशातील पहिले राज्य ठरले आहे. गोव्यामध्ये हा कायदा पोर्तुगीज काळापासूनच लागू असल्यामुळे, स्वातंत्र्यानंतर असा कायदा करणारे उत्तराखंड हेच पहिले राज्य मानले जाते.
१३. भारताचे सध्याचे सरन्यायाधीश (Chief Justice of India) कोण आहेत?
उत्तर: संजीव खन्ना
स्पष्टीकरण: न्यायमूर्ती संजीव खन्ना हे भारताचे सध्याचे सरन्यायाधीश आहेत. न्यायमूर्ती डी. वाय. चंद्रचूड यांच्या निवृत्तीनंतर त्यांनी देशाचे सर्वोच्च न्यायालयणीय पद स्वीकारले असून, ते भारताचे ५१ वे सरन्यायाधीश आहेत.
१४. नीती आयोगाचे (NITI Aayog) सध्याचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) कोण आहेत?
उत्तर: बी. व्ही. आर. सुब्रह्मण्यम
स्पष्टीकरण: वरिष्ठ आयएएस अधिकारी बी. व्ही. आर. सुब्रह्मण्यम हे नीती आयोगाचे सध्याचे सीईओ (CEO) आहेत. नीती आयोगाचे अध्यक्ष स्वतः पंतप्रधान असतात, तर उपाध्यक्ष म्हणून सध्या ‘सुमन बेरी’ कार्यरत आहेत.
१५. नुकतेच निधन झालेले प्रख्यात उद्योगपती ‘रतन टाटा’ यांना भारत सरकारने कोणत्या वर्षी ‘पद्मविभूषण’ पुरस्काराने सन्मानित केले होते?
उत्तर: २००८
स्पष्टीकरण: टाटा समूहाचे मानद अध्यक्ष आणि थोर समाजसेवक रतन टाटा यांना भारत सरकारने २००० मध्ये ‘पद्मभूषण’ आणि त्यानंतर २००८ मध्ये देशाचा दुसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार ‘पद्मविभूषण’ देऊन त्यांच्या औद्योगिक व सामाजिक कार्याचा गौरव केला होता.
१६. ६९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार कोणाला मिळाला?
उत्तर: अल्लू अर्जुन
स्पष्टीकरण: दाक्षिणात्य अभिनेता अल्लू अर्जुनला त्याच्या ‘पुषा: द राइज’ या चित्रपटातील दमदार अभिनयासाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. हा पुरस्कार मिळवणारा तो पहिला तेलगू अभिनेता ठरला आहे.
१७. ‘ग्लोबल जेंडर गॅप इंडेक्स’ (जागतिक लिंगभाव दरी निर्देशांक) कोणती संस्था जारी करते?
उत्तर: जागतिक आर्थिक मंच (WEF)
स्पष्टीकरण: वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम (WEF) द्वारे दरवर्षी हा निर्देशांक प्रसिद्ध केला जातो. यामध्ये जगभरातील देशांमध्ये शिक्षण, आरोग्य, राजकारण आणि अर्थव्यवस्था या क्षेत्रांत स्त्री-पुरुषांमधील समानता किती आहे, याचे मूल्यमापन केले जाते.
१८. देशातील पहिली ‘अंडरवॉटर मेट्रो’ (पाण्याखालून धावणारी मेट्रो) कोणत्या शहरात सुरू करण्यात आली?
उत्तर: कोलकाता
स्पष्टीकरण: कोलकाता येथे हुगळी नदीच्या पात्राखालून धावणारी देशातील पहिली अंडरवॉटर मेट्रो सेवा यशस्वीरीत्या सुरू करण्यात आली आहे. हा अभियांत्रिकीचा एक उत्कृष्ट नमुना असून यामुळे कोलकातामधील वाहतूक कोंडी मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आहे.
१९. महाराष्ट्रातील चालू वर्षाच्या अर्थसंकल्पात महिलांसाठी सुरू करण्यात आलेल्या ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजने’तर्गत प्रतिमहिना किती रुपये दिले जातात?
उत्तर: १५०० रुपये
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी आणि त्यांच्या स्वावलंबनासाठी ही महत्त्वाकांक्षी योजना सुरू केली आहे. या योजनेद्वारे पात्र महिलांच्या बँक खात्यात दरमहा १५०० रुपये थेट जमा केले जातात.
२०. नुकतेच जगातील सर्वात मोठे कार्यालयीन भवन (Office Building) ‘सूरत डायमंड बोर्स’ कोठे उभारण्यात आले आहे?
उत्तर: गुजरात
स्पष्टीकरण: गुजरातच्या सुरत शहरात हिरे व्यापारासाठी ६७ लाख स्क्वेअर फूटपेक्षा जास्त जागेत ही इमारत उभारण्यात आली आहे. या इमारतीने अमेरिकेच्या ‘पेंटागॉन’ या संरक्षण मुख्यालयाचा जगातील सर्वात मोठी कार्यालयीन इमारत असण्याचा ८० वर्षांचा रेकॉर्ड मोडला आहे.
२१. भारताने कोणत्या वर्षापर्यंत ‘विकसित भारत’ बनवण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे?
उत्तर: २०४७
स्पष्टीकरण: भारताच्या स्वातंत्र्याला २०४७ मध्ये १०० वर्षे पूर्ण होणार आहेत. या अमृत काळाच्या समाप्तीपर्यंत भारताला एक आर्थिक, सामाजिक आणि तंत्रज्ञानदृष्ट्या ‘विकसित राष्ट्र’ (Developed Nation) बनवण्याचे अधिकृत उद्दिष्ट केंद्र सरकारने ठेवले आहे.
२२. ‘ऑपरेशन अजय’ हे भारताने कोणत्या देशातून आपल्या नागरिकांना सुरक्षित परत आणण्यासाठी सुरू केले होते?
उत्तर: इस्रायल
स्पष्टीकरण: इस्रायल आणि हमास यांच्यात युद्ध सुरू झाल्यानंतर, इस्रायलमध्ये अडकलेल्या भारतीय नागरिकांना आणि विद्यार्थ्यांना मायदेशी सुखरूप परत आणण्यासाठी भारत सरकारने हे विशेष बचाव अभियान (Rescue Operation) राबवले होते.
२३. महाराष्ट्रातील सध्या एकूण महानगरपालिकांची (Municipal Corporations) संख्या किती झाली आहे?
उत्तर: ३०
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र शासनाने जालना नगरपालिकेचे रूपांतर महानगरपालिकेत करण्यास मंजुरी दिल्यानंतर राज्यातील एकूण महानगरपालिकांची संख्या आता ३० झाली आहे. महाराष्ट्रात सर्वाधिक महापालिका असणारा जिल्हा ठाणे (६ महापालिका) हा आहे.
२४. भारतात दरवर्षी ‘राष्ट्रीय युवा दिन’ (National Youth Day) कधी साजरा केला जातो?
उत्तर: १२ जानेवारी
स्पष्टीकरण: भारतीय तत्त्वज्ञ आणि तरुणांचे प्रेरणास्थान ‘स्वामी विवेकानंद’ यांच्या जयंतीनिमित्त दरवर्षी १२ जानेवारी हा दिवस राष्ट्रीय युवा दिन म्हणून साजरा केला जातो. तरुणांमध्ये ऊर्जा आणि सकारात्मक विचार रुजवणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
२५. ‘नाटो’ (NATO) या आंतरराष्ट्रीय संघटनेचा ३२ वा सदस्य देश कोणता बनला आहे?
उत्तर: स्वीडन
स्पष्टीकरण: उत्तर अटलांटिक करारावर आधारित असणाऱ्या ‘नाटो’ (North Atlantic Treaty Organization) या बलाढ्य लष्करी संघटनेत स्वीडन हा अधिकृतपणे ३२ वा देश म्हणून सामील झाला आहे. यापूर्वी ३१ वा देश म्हणून फिनलंड सामील झाला होता.
