सातारा जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न | Satara District GK

सातारा जिल्हा: संपूर्ण माहिती

२. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व किल्ले

• सुवर्णकाळ: सातारा हा छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्याचा महत्त्वाचा भाग होता. महाराजांनी या भागात सुमारे २५ किल्ले उभारले.
• मुख्य घटना: १० नोव्हेंबर १६५९ रोजी प्रतापगड किल्ल्याच्या पायथ्याशी शिवरायांनी अफजलखानाचा वध केला.
• ऐतिहासिक किल्ले:
  • अजिंक्यतारा: सातारा शहराचा रक्षक मानला जाणारा हा किल्ला सातारा शहराच्या अगदी जवळ आहे.
  • सज्जनगड: समर्थ रामदास स्वामींचे वास्तव्य असलेला हा किल्ला आध्यात्मिक आणि ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचा आहे.
  • प्रतापगड: जावळीच्या खोऱ्यात असलेला हा किल्ला पर्यटकांचे मुख्य आकर्षण आहे.

१. भौगोलिक स्थान व विस्तार

जिल्ह्याच्या सीमा (Boundaries)

३. प्रशासकीय माहिती

४. पर्यटन आणि प्रेक्षणीय स्थळे

• महाबळेश्वर व पाचगणी: ही महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध थंड हवेची ठिकाणे आहेत. महाबळेश्वर येथे पाच नद्यांचे उगमस्थान आहे.
• कास पठार (भाम्बवली): हे ‘जागतिक वारसा स्थळ’ असून विविधरंगी फुलांसाठी प्रसिद्ध आहे.
• ठोसेघर धबधबा: हा महाराष्ट्रातील सर्वात उंच धबधब्यांपैकी एक आहे.
• तापोला: कोयना धरणाच्या विस्तीर्ण जलाशयामुळे याला ‘मिनी काश्मीर’ म्हटले जाते.

५. आर्थिक व औद्योगिक महत्त्व

• शेती: सातारा हा ऊस उत्पादनात अग्रेसर जिल्हा आहे. कराड आणि फलटण भागात साखर कारखान्यांचे जाळे आहे.
• औद्योगिक: सातारा रोड येथील ‘कुपर कॉर्पोरेशन’ मध्ये देशातील पहिली डिझेल इंजिन निर्मिती झाली.
• संशोधन: पाडेगाव येथे ‘ऊस संशोधन केंद्र’ आणि महाबळेश्वर येथे ‘मधु मक्षिका पालन’ व ‘गहू गेरवा संशोधन केंद्र’ आहे.
• पवन ऊर्जा: जिल्ह्यामध्ये पवन ऊर्जेचे मोठे प्रकल्प (उदा. चाळकेवाडी) कार्यान्वित आहेत.

६. ठळक वैशिष्ट्ये

• सैनिकांचा जिल्हा: सातारा जिल्ह्याला ‘शूरवीरांचा जिल्हा’ म्हणतात. विशेषतः अपशिंगे (लहान) हे गाव प्रत्येक घरातून किमान एक सदस्य सैन्यात पाठवण्यासाठी जगप्रसिद्ध आहे.
• शिक्षण: कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी रयत शिक्षण संस्थेची मुहूर्तमेढ याच जिल्ह्यात (कराड/सातारा) रोवली.

७. महत्त्वाचे वन-लाइनर प्रश्न

१. सातारा जिल्ह्यात एकूण किती तालुके आहेत?

उत्तर: ११

२. सातारा जिल्ह्याचे एकूण क्षेत्रफळ किती आहे?

उत्तर: १०,४७५ चौ.कि.मी.

३. सातारा जिल्ह्यातील लिंग गुणोत्तर किती आहे?

उत्तर: ९८८

४. जिल्ह्याची लोकसंख्या घनता किती आहे?

उत्तर: २८७ प्रति चौ.कि.मी.

५. सातारा जिल्ह्यात विशेषतः कोणत्या घराण्याचे राज्य होते?

उत्तर: सातवाहन

६. कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी रयत शिक्षण संस्थेची स्थापना कोठे केली?

उत्तर: कराड

७. सातारा शहर कोणत्या किल्ल्याच्या पायथ्याशी वसलेले आहे?

उत्तर: अजिंक्यतारा

८. महाराष्ट्र राज्यातील ‘ऐतिहासिक व शूरवीरांचा जिल्हा’ म्हणून कोणाला ओळखले जाते?

उत्तर: सातारा जिल्हा

९. सातारा जिल्ह्यातील सर्वात प्रमुख नदी कोणती?

उत्तर: कृष्णा नदी

१०. महाबळेश्वरची समुद्रसपाटीपासून उंची किती फूट आहे?

उत्तर: ४५०० फूट

११. सातारा जिल्ह्याच्या पश्चिमेस कोणता जिल्हा आहे?

उत्तर: रत्नागिरी

१२. सातारा जिल्ह्याचे हवामान कसे आहे?

उत्तर: उष्ण व कोरडे

१३. पाचगणी हे थंड हवेचे ठिकाण कोणत्या जिल्ह्यात आहे?

उत्तर: सातारा

१४. राज्यात ऊस संशोधन केंद्र कोठे आहे?

उत्तर: पाडेगाव (सातारा)

१५. गहू गेरवा संशोधन केंद्र कोठे आहे?

उत्तर: महाबळेश्वर

१६. सातारा जिल्ह्यात एकूण साक्षरतेचे प्रमाण किती टक्के आहे?

उत्तर: ८२.८७%

१७. प्रतापगड किल्ला कोणत्या महामार्गावर किंवा कोणाजवळ आहे?

उत्तर: महाबळेश्वर-महाड रस्ता (महाबळेश्वरपासून २१ कि.मी.)

१८. भाम्बवली पुष्प पठार कोणत्या खडकापासून बनलेले आहे?

उत्तर: बेसाल्ट रॉक (Basalt Rock)

१९. अजिंक्यतारा किल्ला १७०८ मध्ये कोणी पुन्हा जिंकला?

उत्तर: शाहू महाराज

२०. सातारा जिल्ह्यातील कोणत्या गावाला लष्करी परंपरेचा मोठा वारसा आहे?

उत्तर: अपशिंगे (लहान)