आजच्या चालू घडामोडी | 25 महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे | MPSC, पोलीस भरती, तलाठी | 16 जून 2026
प्रश्न 1: जून 2026 मध्ये भारताने कोणत्या देशासोबत आपले द्विपक्षीय संबंध ‘सर्वसमावेशक धोरणात्मक भागीदारी’ या पातळीवर नेण्याचा निर्णय घेतला आहे?
उत्तर: स्लोव्हाकिया
स्पष्टीकरण: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या स्लोव्हाकिया दौऱ्यादरम्यान उभय देशांमध्ये द्विपक्षीय संबंध अधिक मजबूत करण्यासाठी ऐतिहासिक सहमती झाली. दोन्ही देशांनी डिजिटल तंत्रज्ञान, सायबर सुरक्षा आणि आर्थिक सहकार्य वाढवण्यासाठी या नवीन भागीदारीची घोषणा केली आहे.
प्रश्न 2: केंद्र सरकारने क्रीडा क्षेत्रातील प्रशासकीय सुधारणांसाठी 15 जून 2026 रोजी कोणत्या नवीन नियमावलीची घोषणा केली आहे?
उत्तर: राष्ट्रीय क्रीडा मंडळ शोध आणि निवड समिती नियम 2026
स्पष्टीकरण: क्रीडा मंत्रालयाने देशातील क्रीडा संघटनांच्या कामकाजात पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि राष्ट्रीय क्रीडा मंडळाच्या स्थापनेसाठी नवीन शोध व निवड समिती नियमावली जाहीर केली आहे. यामुळे क्रीडा क्षेत्रातील नियुक्ती प्रक्रियेत राजकीय हस्तक्षेप कमी होण्यास मदत होणार आहे.
प्रश्न 3: जागतिक पवन ऊर्जा दिन 2026 च्या परिषदेचे आयोजन भारताने कोणत्या राज्यात केले आहे?
उत्तर: गोवा
स्पष्टीकरण: दरवर्षी 15 जून रोजी जागतिक पवन ऊर्जा दिन साजरा केला जातो. वर्ष 2026 च्या जागतिक पवन ऊर्जा परिषदेचे यजमानपद भारताकडे असून गोव्यात या परिषदेचे आयोजन करण्यात आले असून या वर्षीची थीम “विंड एनर्जी: फ्रॉम ॲम्बिशन टू ॲक्सिलरेशन” अशी ठेवण्यात आली आहे.
प्रश्न 4: महाराष्ट्रात संभाव्य एल-निनो परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने धरणातील जलसाठा कोणत्या तारखेपर्यंत पिण्याच्या पाण्यासाठी राखीव ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत?
उत्तर: 31 ऑगस्ट 2026
स्पष्टीकरण: राज्यातील शहरी आणि ग्रामीण भागात पिण्याच्या पाण्याचा अखंड पुरवठा व्हावा यासाठी राज्य सरकारने कठोर पावले उचलली आहेत. त्यानुसार धरणांमधील उपलब्ध जलसाठ्याचा वापर इतर कामांऐवजी केवळ पिण्याच्या पाण्यासाठी सर्वोच्च प्राधान्याने करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
प्रश्न 5: जून 2026 मध्ये ब्रिक्स देशांच्या कृषी क्षेत्रातील सहकार्यासाठी कोणती नवीन डिजिटल मोहीम सुरू करण्यात आली आहे?
उत्तर: ब्रिक्स नेटवर्क ऑन डिजिटल ॲग्रीकल्चर
स्पष्टीकरण: ब्रिक्स समूहाच्या बैठकीत शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी चार नवीन उपक्रम सुरू करण्यात आले आहेत. यामध्ये डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतकऱ्यांना हवामान आणि पिकांची माहिती देण्यासाठी ब्रिक्स डिजिटल कृषी नेटवर्कची स्थापना करण्यात आली आहे.
प्रश्न 6: मानवी मेंदूच्या रचनेचा सूक्ष्म अभ्यास करण्यासाठी विकसित करण्यात आलेल्या ‘अॅटलस ऑफ न्यूरोकेमिकल कॅरेक्टरायझेशन’ या 3D तंत्रज्ञानाला काय नाव देण्यात आले आहे?
उत्तर: ब्रेनस्टेम 3D रिकन्स्ट्रक्शन
स्पष्टीकरण: हे तंत्रज्ञान मानवी मेंदूच्या अंतर्गत भागाचा मॅपिंग करण्यासाठी गुगल मॅपसारखे कार्य करते. याद्वारे मेंदूच्या पेशींच्या समूहाची त्रिमितीय रचना सूक्ष्म पातळीवर पाहणे शक्य होणार असून वैद्यकीय संशोधनात याचा मोठा फायदा होईल.
प्रश्न 7: आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पश्चिम आशियात शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी अमेरिका आणि इराण यांच्यात कोणत्या शहरात शांतता करारावर स्वाक्षरी होणार असल्याचे जाहीर झाले आहे?
उत्तर: जिनेव्हा
स्पष्टीकरण: अमेरिका आणि इराण यांच्यातील दीर्घकालीन संघर्ष थांबवण्यासाठी स्वित्झर्लंडमधील जिनेव्हा येथे एका महत्त्वपूर्ण करारावर स्वाक्षरी केली जाणार आहे. या शांतता करारामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील कच्च्या तेलाच्या किमती आणि जागतिक सुरक्षेवर मोठा सकारात्मक प्रभाव पडणार आहे.
प्रश्न 8: नुकतीच एनसीआरटीने इयत्ता नववीच्या कला शाखेच्या पाठ्यपुस्तकात सिंधू संस्कृतीतील कोणत्या प्रसिद्ध मूर्तीचे चित्र सुधारित स्वरूपात समाविष्ट केले आहे?
उत्तर: डान्सिंग गर्ल (नर्तकीची कांस्यमूर्ती)
स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषदेने शालेय अभ्यासक्रमाच्या आधुनिकीकरणाचा भाग म्हणून हा बदल केला आहे. सिंधू संस्कृतीच्या समृद्ध वारशाची योग्य माहिती विद्यार्थ्यांना मिळावी हा यामागील मुख्य उद्देश आहे.
प्रश्न 9: भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने अलीकडेच कोणत्या कायद्याला आव्हान देणाऱ्या उच्च न्यायालयांमधील याचिकांच्या सुनावणीला स्थगिती दिली आहे?
उत्तर: नवीन ट्रान्सजेंडर कायदा
स्पष्टीकरण: ट्रान्सजेंडर व्यक्तींच्या हक्कांचे संरक्षण करणाऱ्या नवीन केंद्रीय कायद्याच्या वैधतेला विविध उच्च न्यायालयांमध्ये आव्हान देण्यात आले होते. देशभरातील न्यायनिर्णयात एकसारखपणा राहावा यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने या सर्व याचिका आपल्याकडे वर्ग करून घेतल्या आहेत.
प्रश्न 10: महाराष्ट्रातील कोणत्या प्रादेशिक हवामान विभागाने जूनच्या मध्यात मुंबई आणि लगतच्या जिल्ह्यांमध्ये उष्ण व दमट वातावरणाचा इशारा दिला आहे?
उत्तर: प्रादेशिक हवामान केंद्र, मुंबई
स्पष्टीकरण: कोकण किनारपट्टीवरील मुंबई, ठाणे, पालघर आणि रायगड या चार जिल्ह्यांमध्ये मान्सूनपूर्व काळात प्रचंड उष्णता आणि हवेतील दमटपणा वाढल्याने हवामान विभागाने नागरिकांना काळजी घेण्याचे आवाहन केले आहे.
प्रश्न 11: मानवी आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरलेले आणि युरोपियन युनियनसह 74 देशांमध्ये बंदी असलेले कोणते कीटकनाशक सध्या भारतात चर्चेत आले आहे?
उत्तर: पॅराक्वाट डायक्लोराइड
स्पष्टीकरण: हे एक अ-निवडक तणनाशक असून त्याचा मानवी शरीराशी थेट संपर्क आल्यास अवयव निकामी होण्याचा धोका असतो. भारतात याच्या वापरावर पूर्ण बंदी घालण्याबाबत कृषी मंत्रालयात सध्या उच्चस्तरीय विचारमंथन सुरू आहे.
प्रश्न 12: भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाच्या अहवालानुसार, जून 2026 पर्यंत माय भारत अंतर्गत राष्ट्रीय सेवा योजनेत किती उपप्रबंधक सल्लागारांची नियुक्ती प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे?
उत्तर: दोन
स्पष्टीकरण: युवा कार्यक्रम आणि क्रीडा मंत्रालयाच्या अंतर्गत ‘माय भारत’ या डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा विस्तार करण्यासाठी आणि युवकांना शासकीय योजनांशी जोडण्यासाठी या नवीन तांत्रिक पदांची भरती केली जात आहे.
प्रश्न 13: भारतातील पहिल्या बॅचच्या कैलास मानसरोवर यात्रेला जून 2026 मध्ये कोणत्या ठिकाणाहून हिरवा कंदील दाखवून रवाना करण्यात आले?
उत्तर: नवी दिल्ली
स्पष्टीकरण: वर्ष 2026 च्या कैलास मानसरोवर यात्रेची अधिकृत सुरुवात झाली असून, परराष्ट्र मंत्रालय आणि कुमाऊँ मंडळ विकास निगम यांच्या संयुक्त विद्यमाने या यात्रेचे चोख नियोजन करण्यात आले आहे.
प्रश्न 14: जून 2026 मध्ये सायबर गुन्हेगारी रोखण्यासाठी आणि डिजिटल क्षेत्राच्या सुरक्षिततेसाठी भारताने कोणत्या आंतरराष्ट्रीय प्रादेशिक गटांशी सहकार्य वाढवण्याचा निर्णय घेतला आहे?
उत्तर: विसेग्राड 4 आणि स्लाव्हकोव्ह 3
स्पष्टीकरण: युरोपियन युनियनमधील महत्त्वाच्या देशांच्या या गटांसोबत भारत क्वांटम थ्रेट्स आणि सायबर सुरक्षा प्रणाली मजबूत करण्यासाठी माहितीचे आदानप्रदान करणार आहे.
प्रश्न 15: भारताच्या परराष्ट्र मंत्र्यांनी जून 2026 च्या पहिल्या आठवड्यात कोणत्या देशाच्या परराष्ट्र मंत्र्यांसोबत 8 व्या संयुक्त आयोग बैठकीचे सह-अध्यक्षपद भूषवले?
उत्तर: इंडोनेशिया
स्पष्टीकरण: परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर आणि इंडोनेशियाचे परराष्ट्र मंत्री सुगिओनो यांच्यात नवी दिल्ली येथे ही बैठक पार पडली. यामध्ये सागरी सुरक्षा आणि द्विपक्षीय व्यापारावर महत्त्वपूर्ण चर्चा झाली.
प्रश्न 16: सर्वोच्च न्यायालयाने लता वाधवा विरुद्ध बिहार राज्य या खटल्याचा संदर्भ देत कोणत्या घटकाच्या अदृश्य आर्थिक योगदानाला कायदेशीर मान्यता देण्याचे अधोरेखित केले आहे?
उत्तर: गृहिणी (होमेमेकर्स)
स्पष्टीकरण: न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, कुटुंबासाठी गृहिणींनी केलेल्या विनामोबदला कामाचे आर्थिक मूल्य राष्ट्र उभारणीत आणि कौटुंबिक उत्पन्नात अत्यंत महत्त्वाचे असते, त्यामुळे अपघाती नुकसानभरपाई देताना याचा विचार केला जावा.
प्रश्न 17: भारत सरकारच्या ‘विकसित भारत 2047’ या संकल्पनेत प्रामुख्याने कोणत्या क्षेत्रातील सुधारणांवर सर्वाधिक भर देण्यात आला आहे?
उत्तर: कौशल्य विकास आणि स्टार्टअप्स
स्पष्टीकरण: देशाच्या स्वातंत्र्याला 100 वर्षे पूर्ण होताना भारताला विकसित राष्ट्र बनवण्यासाठी युवकांचे सक्षमीकरण, डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञान निर्मिती यावर केंद्र सरकारने विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे.
प्रश्न 18: फिफा फुटबॉल विश्वचषक 2026 च्या उद्घाटनासाठी कोणत्या देशाचा संघ पहिल्यांदाच अमेरिकेत दाखल झाला आहे?
उत्तर: इराण
स्पष्टीकरण: अमेरिका आणि इराण दरम्यान झालेल्या नवीन राजकीय शांतता करारानंतर दोन्ही देशांमधील क्रीडा संबंध सुधारले असून, इराणचा संघ लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर दाखल झाला आहे.
प्रश्न 19: केंद्रीय क्रीडा मंत्रालयाने देशातील खेळाडूंच्या उत्तेजक द्रव्य सेवनावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी कोणत्या कायद्यात सुधारणा जारी केल्या आहेत?
उत्तर: राष्ट्रीय अमली पदार्थ विरोधी कायदा (अँटी-डोपिंग कायदा)
स्पष्टीकरण: खेळाडूंना जागतिक दर्जाच्या क्रीडा स्पर्धांमध्ये पारदर्शकपणे खेळता यावे आणि डोपिंगचे प्रमाण रोखता यावे यासाठी कायद्यातील नियमावली अधिक कडक करण्यात आली आहे.
प्रश्न 20: भारताने कोणत्या वर्षाच्या राष्ट्रकुल खेळांचे (कॉमनवेल्थ गेम्स) यजमानपद मिळवण्यासाठी अधिकृत दावेदारी मजबूत केली आहे?
उत्तर: वर्ष 2030
स्पष्टीकरण: भारतीय ऑलिम्पिक संघटना आणि क्रीडा मंत्रालयाने वर्ष 2030 च्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन भारतात करण्यासाठी प्राथमिक तयारी पूर्ण केल्याचे जाहीर केले आहे.
प्रश्न 21: जून 2026 मध्ये भारताने कोणत्या देशासोबत तंत्रज्ञान क्षेत्रात आघाडी घेण्यासाठी ‘फॉन्टियर इनोव्हेशन्स’ आणि एआय सहकार्यावर स्वाक्षरी केली आहे?
उत्तर: फ्रान्स
स्पष्टीकरण: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या फ्रान्स दौऱ्यादरम्यान दोन्ही देशांनी केवळ तंत्रज्ञान स्वीकारण्याऐवजी नवीन तंत्रज्ञानाचा उगम भारतात करण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रात भागीदारी जाहीर केली आहे.
प्रश्न 22: महाराष्ट्रात स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांच्या पूर्वतयारीसाठी राज्य निवडणूक आयोगाने मतदारांच्या मदतीसाठी कोणते नवीन डिजिटल साधन उपलब्ध करून दिले आहे?
उत्तर: महाभूसंपादन आणि जननकाशा चॅटबॉट
स्पष्टीकरण: मतदारांना आपल्या प्रभागाची, नावाची आणि मतदान केंद्राची माहिती सहज मिळावी यासाठी प्रशासनाने व्हॉट्सॲप आणि डिजिटल पोर्टलवर आधारित चॅटबॉट यंत्रणा कार्यान्वित केली आहे.
प्रश्न 23: भारतात शेती क्षेत्रात जैव-विविधता टिकवण्यासाठी ब्रिक्स देशांच्या सहकार्याने कोणता नवीन जागतिक मंच स्थापन करण्यात आला आहे?
उत्तर: ग्लोबल फोरम ऑन फार्मर्स राइट्स इन सीड सिस्टीम्स
स्पष्टीकरण: या मंचामुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या पारंपारिक बियाण्यांचे अधिकार मिळणार असून जागतिक स्तरावर बियाणे निर्मितीच्या तंत्रज्ञानाचे आदानप्रदान करणे सुलभ होणार आहे.
प्रश्न 24: देशातील महामार्ग आणि रेल्वे कनेक्टिव्हिटी सुधारण्यासाठी केंद्र सरकारने कोणत्या युरोपीय पायाभूत सुविधा प्रकल्पांमध्ये गुंतवणूक करण्याची तयारी दर्शवली आहे?
उत्तर: 3 सीज इनिशिएटिव्ह (Three Seas Initiative)
स्पष्टीकरण: युरोपातील या विशाल पायाभूत सुविधा प्रकल्पाशी जोडले गेल्याने भारताच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला आणि मालवाहतुकीला मोठी गती मिळण्याची शक्यता आहे.
प्रश्न 25: परराष्ट्र मंत्रालयाच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, वर्ष 2014 ते 2026 या काळात भारताने परदेशात राहणाऱ्या नागरिकांसाठी एकूण किती पासपोर्ट जारी केले आहेत?
उत्तर: 14 कोटींपेक्षा जास्त
स्पष्टीकरण: डिजिटल सेवांचा विस्तार आणि पासपोर्ट सेवा केंद्र योजनेच्या यशस्वी अंमलबजावणीमुळे देशांतर्गत आणि अनिवासी भारतीयांना पासपोर्ट वितरणाचा हा ऐतिहासिक टप्पा पार करता आला आहे.
आजचा दिनविशेष
दिनविशेष 1: आंतरराष्ट्रीय कौटुंबिक प्रेषण दिन (International Day of Family Remittances) दरवर्षी 16 जून रोजी जगभरात साजरा केला जातो. परदेशात राहून आपल्या कुटुंबाला आर्थिक मदत पाठवणाऱ्या स्थलांतरित कामगारांच्या योगदानाचा गौरव करणे हा या दिनाचा मुख्य उद्देश आहे.
दिनविशेष 2: सन 1606 मध्ये शिखांचे पाचवे गुरू, गुरू अर्जुन देव जी यांना जहांगीरच्या आदेशावरून हौतात्म्य प्राप्त झाले होते, त्यांची पुण्यतिथी जून महिन्यातील याच काळात श्रद्धापूर्वक साजरी केली जाते. त्यांनी शिखांचा पवित्र ग्रंथ ‘आदिग्रंथ’ याचे संकलन केले होते.
दिनविशेष 3: सन 1963 मध्ये रशियाची व्हॅलेंटिना तेरेश्कोव्हा ही जगातील पहिली महिला अंतराळवीर बनली होती, तिने व्होस्टोक 6 या अंतराळातून उड्डाण केले होते. महिलांच्या अंतराळ संशोधनातील सहभागासाठी हा दिवस मैलाचा दगड मानला जातो.
दिनविशेष 4: सन 1925 मध्ये स्वातंत्र्य चळवळीतील थोर नेते आणि प्रख्यात वकील चित्तरंजन दास (देशबंधू) यांचे निधन झाले होते. त्यांनी स्वराज्य पक्षाची स्थापना केली होती आणि असहकार चळवळीत मोलाची भूमिका बजावली होती.
दिनविशेष 5: जागतिक वाळवंटीकरण आणि दुष्काळ विरोधी दिन हा दरवर्षी 17 जून रोजी साजरा केला जातो, ज्याची पूर्वतयारी आणि जनजागृती मोहिमेला 16 जूनपासूनच जगभरात मोठ्या प्रमाणावर सुरुवात होते. जमिनीची धूप थांबवणे हे या दिवसाचे मुख्य ध्येय असते.
