आजच्या चालू घडामोडी | 25 महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे | MPSC, पोलीस भरती, तलाठी | 15 जून 2026
प्रश्न 1: जून 2026 मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी कोणत्या शहरात ‘भारत इनोव्हेट्स 2026’ या तंत्रज्ञान आणि नाविन्यता परिषदेचे उद्घाटन केले?
उत्तर: नीस (Nice), फ्रान्स
स्पष्टीकरण: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या फ्रान्स दौऱ्यादरम्यान नीस शहरात ‘भारत इनोव्हेट्स 2026’ या परिषदेचे संयुक्त उद्घाटन करण्यात आले. या परिषदेचा मुख्य उद्देश भारत आणि फ्रान्स दरम्यान तंत्रज्ञान, स्टार्टअप्स, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि गुंतवणूक क्षेत्रातील सहकार्य वाढवणे हा आहे.
प्रश्न 2: संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने (DRDO) नुकतीच भारताच्या कोणत्या स्वदेशी संरक्षण क्षमतेची यशस्वी चाचणी घेतली आहे?
उत्तर: बॅलिस्टिक मिसाईल डिफेन्स (BMD) प्रणाली
स्पष्टीकरण: डीआरडीओने भारताच्या स्वदेशी बॅलिस्टिक मिसाईल डिफेन्स (BMD) क्षमतेचे यशस्वी उड्डाण चाचणी प्रदर्शन केले आहे. शत्रूच्या क्षेपणास्त्रांना हवेतच नष्ट करण्याची भारताची क्षमता या चाचणीमुळे अधिक मजबूत झाली असून यामुळे देशाच्या हवाई संरक्षण प्रणालीला मोठी ताकद मिळाली आहे.
प्रश्न 3: जून 2026 मध्ये ओमानच्या किनारपट्टीजवळ यांत्रिक बिघाडामुळे बुडलेल्या ‘एमव्ही जबल अली’ या जहाजाकडे जाणाऱ्या कोणत्या भारतीय ध्वजांकित नौकेतील सर्व 14 कर्मचाऱ्यांची यशस्वी सुटका करण्यात आली?
उत्तर: इंडियन-फ्लॅग्ड ढो (Indian-flagged dhow)
स्पष्टीकरण: ओमानच्या समुद्रकिनाऱ्याजवळ एका भारतीय मालवाहू नौकेला यांत्रिक बिघाडामुळे जलसमाधी मिळाली. ओमानमधील भारतीय दूतावास आणि यूएस नेव्हीच्या समन्वयाने तात्काळ मोहीम राबवून या नौकेवरील सर्व 14 भारतीय कर्मचाऱ्यांना सुरक्षितपणे वाचवून मुंबईकडे येणाऱ्या जहाजावर हलवण्यात आले आहे.
प्रश्न 4: नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरमच्या (WEF) ‘टेक्नॉलॉजी पायोनियर्स 2026’ या यादीत भारताच्या एकूण किती स्टार्टअप कंपन्यांचा समावेश करण्यात आला आहे?
उत्तर: 9 भारतीय स्टार्टअप्स
स्पष्टीकरण: जागतिक आर्थिक मंचाने (WEF) जगभरातील 100 अग्रगण्य तंत्रज्ञान कंपन्यांची ‘टेक्नॉलॉजी पायोनियर्स’ यादी जाहीर केली आहे. यामध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता, ऊर्जा आणि अंतराळ तंत्रज्ञान क्षेत्रात काम करणाऱ्या भारताच्या 9 स्टार्टअप्सना स्थान मिळाले असून गतवर्षी या यादीत 10 भारतीय कंपन्या होत्या.
प्रश्न 5: जून 2026 मध्ये केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने राजस्थानमधील जैसलमेर येथे किती किलोवॅट क्षमतेच्या एफएम ट्रान्समीटरचे उद्घाटन केले?
उत्तर: 20 किलोवॅट (kW)
स्पष्टीकरण: केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी राजस्थानच्या जैसलमेर जिल्ह्यातील रामगड येथे 20 किलोवॅट क्षमतेच्या आकाशवाणी एफएम ट्रान्समीटरचे आभासी पद्धतीने उद्घाटन केले. या नवीन सुविधेमुळे राजस्थानमधील एकूण एफएम ट्रान्समीटरची संख्या आता 39 झाली असून सीमावर्ती भागातील रेडिओ कनेक्टिव्हिटी वाढणार आहे.
प्रश्न 6: खनिज तेल आणि वायूचे उत्पादन वाढवण्यासाठी भारत सरकार, आसाम आणि कोणत्या राज्य सरकार दरम्यान जून 2026 मध्ये त्रिपक्षीय सामंजस्य करार (MoU) झाला आहे?
उत्तर: नागालँड
स्पष्टीकरण: आसाम आणि नागालँड राज्यांच्या सीमावर्ती भागातील विवादित क्षेत्रांमध्ये खनिज तेल उत्खनन आणि ऑपरेशन्स सुलभ करण्यासाठी हा ऐतिहासिक त्रिपक्षीय करार करण्यात आला. केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा आणि केंद्रीय पेट्रोलियम मंत्री हरदीप सिंग पुरी यांच्या उपस्थितीत नवी दिल्लीत यावर स्वाक्षऱ्या झाल्या.
प्रश्न 7: अंतराळ तंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी (Space-Tech Sector) ‘कॉमन टेक्निकल फॅसिलिटी’ विकसित करण्यासाठी केंद्र सरकारच्या ‘इन-स्पेस’ (IN-SPACe) संस्थेने कोणत्या राज्य सरकारसोबत भागीदारी केली आहे?
उत्तर: गुजरात
स्पष्टीकरण: इन-स्पेस आणि गुजरात सरकार दरम्यान झालेल्या करारानुसार गुजरात औद्योगिक विकास महामंडळाच्या (GIDC) खोरज या भागात ही अत्याधुनिक तांत्रिक सुविधा आणि स्पेस मॅन्युफॅक्चरिंग पार्क उभारले जाणार आहे. यासाठी लागणारा अतिरिक्त निधी गुजरात सरकार पुरवणार आहे.
प्रश्न 8: जून 2026 मध्ये रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) केंद्रीय मंडळावर (Central Board) कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे?
उत्तर: संजय लोहिया
स्पष्टीकरण: संजय लोहिया यांनी 1 जून 2026 रोजी वित्तीय सेवा विभागाचे (DFS) सचिव म्हणून पदभार स्वीकारला होता. त्यानंतर आता त्यांची अधिकृतपणे आरबीआयच्या केंद्रीय मंडळावर संचालक म्हणून एम. नागराजू यांच्या जागी नियुक्ती करण्यात आली आहे.
प्रश्न 9: भारताच्या किरकोळ महागाई दरात (Retail Inflation) मे 2026 मध्ये वाढ होऊन तो किती टक्क्यांवर पोहोचला आहे?
उत्तर: 3.93 टक्के
स्पष्टीकरण: पश्चिम आशियातील वाढत्या भू-राजकीय संघर्षामुळे पुरवठा साखळीवर परिणाम झाला असून वाहतूक खर्च वाढला आहे. यामुळे भारतातील किरकोळ महागाईचा दर मे महिन्यात वाढून 3.93 टक्क्यांवर पोहोचला असल्याची माहिती अधिकृत आर्थिक अहवालात देण्यात आली आहे.
प्रश्न 10: केरळ राज्यातील आरोग्य यंत्रणा सध्या कोणत्या दुर्मिळ आणि घातक संसर्गाच्या वाढत्या प्रकरणांवर लक्ष ठेवून आहे, ज्याला सामान्य भाषेत ‘मेंदू खाणारा अमिबा’ म्हटले जाते?
उत्तर: नायग्लेरिया फाउलेरी (Naegleria fowleri)
स्पष्टीकरण: केरळमध्ये ‘ब्रेन-ईटिंग अमिबा’ म्हणजेच नायग्लेरिया फाउलेरी या संसर्गाचे रुग्ण आढळून येत आहेत. उष्णकटिबंधीय हवामान आणि दूषित पाण्याचा संपर्क यामुळे हा संसर्ग पसरत असून हा अमिबा नाकावाटे मानवी शरीरात प्रवेश करून थेट मेंदूवर हल्ला करतो.
प्रश्न 11: भारतीय नौदलाप्रमाणेच भारतीय भूदलाने (Indian Army) वसाहतकालीन आणि जुन्या पद्धती बंद करण्यासाठी जून 2026 मध्ये कोणत्या धोरणाची घोषणा केली आहे?
उत्तर: नवीन युनिफॉर्म पॉलिसी (New Uniform Policy)
स्पष्टीकरण: भारतीय लष्कराने आपल्या गणवेश आणि अंतर्गत पद्धतींमध्ये मोठे बदल करत नवीन युनिफॉर्म पॉलिसी जाहीर केली आहे. या धोरणांतर्गत ब्रिटीश कालीन किंवा वसाहतवादी काळातील जुन्या पद्धती आणि चिन्हे टप्प्याटप्प्याने पूर्णपणे बंद करण्यात येणार आहेत.
प्रश्न 12: नुकत्याच पार पडलेल्या तिरंदाजी विश्वचषक 2026 स्पर्धेत भारताच्या कोणत्या जोडीने ऑलिम्पिक विजेत्यांचा पराभव करून सुवर्णपदक जिंकले आहे?
उत्तर: धीरज बोम्मादेवरा आणि कुमकुम मोहोड
स्पष्टीकरण: भारतीय तिरंदाज धीरज बोम्मादेवरा आणि कुमकुम मोहोड या जोडीने अप्रतिम कामगिरी करत तिरंदाजी विश्वचषकात मिश्र सांघिक गटात ऑलिम्पिक चॅम्पियन्सना धक्का देत भारतासाठी ऐतिहासिक सुवर्णपदकाची कमाई केली.
प्रश्न 13: राष्ट्रकुल खेळ 2026 (Commonwealth Games) या आंतरराष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धेसाठी जाहीर झालेल्या भारताच्या ऍथलेटिक्स संघात महाराष्ट्रातील कोणत्या खेळाडूचे नेतृत्व आणि प्रमुख स्थान असणार आहे?
उत्तर: नीरज चोप्रा (आणि अनिमेश कुजूर)
स्पष्टीकरण: 2026 मध्ये होणाऱ्या कॉमनवेल्थ गेम्ससाठी भारताच्या अधिकृत ऍथलेटिक्स संघाची घोषणा करण्यात आली आहे. या संघाचे मुख्य आकर्षण भारताचा स्टार भालाफेकपटू नीरज चोप्रा आणि धावपटू अनिमेश कुजूर हे असणार आहेत.
प्रश्न 14: जून 2026 मध्ये इंडियन ओशन रिम असोसिएशनच्या (IORA) ज्येष्ठ अधिकाऱ्यांची 28 वी बैठक कोणत्या ठिकाणी आयोजित करण्यात आली आहे?
उत्तर: नवी दिल्ली, भारत
स्पष्टीकरण: हिंद महासागर क्षेत्रातील देशांची संघटना असलेल्या IORA ची 28 वी बैठक 15 जून 2026 पासून सुरू झाली आहे. या बैठकीत भारत प्रामुख्याने आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्गावरील जहाजांवरील हल्ले आणि भारतीय खलाशांच्या सुरक्षेचा मुद्दा उपस्थित करणार आहे.
प्रश्न 15: देशांतर्गत पेट्रोलियम पदार्थांचा पुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी केंद्र सरकारने पेट्रोल आणि डिझेलवर नुकताच कोणता कायदा लागू केला आहे?
उत्तर: जीवनावश्यक वस्तू कायदा (Essential Commodities Act)
स्पष्टीकरण: बाजारात इंधनाचा तुटवडा निर्माण होऊ नये आणि साठेबाजीला आळा बसावा यासाठी केंद्र सरकारने पेट्रोल आणि डिझेलच्या घाऊक विक्रीवर आणि वितरणावर निर्बंध आणत जीवनावश्यक वस्तू कायदा लागू केला आहे.
प्रश्न 16: वर्ल्ड बँकेने (विश्व बँक) नुकत्याच प्रसिद्ध केलेल्या अहवालानुसार आर्थिक वर्ष 2027-28 मध्ये भारताचा जीडीपी (GDP) वृद्धी दर किती टक्के राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे?
उत्तर: 7.2 टक्के
स्पष्टीकरण: जागतिक बँकेच्या ताज्या आर्थिक अंदाजानुसार, भारताचा विकास दर आर्थिक वर्ष 2026-27 मध्ये 6.6% राहिल्यानंतर, आर्थिक वर्ष 2027-28 मध्ये पुन्हा वेग घेईल आणि तो 7.2% पर्यंत पोहोचेल असा विश्वास व्यक्त केला आहे.
प्रश्न 17: केंद्रीय माहिती आणि तंत्रज्ञान मंत्रालयाने जाहीर केल्यानुसार, तंत्रज्ञान क्षेत्रातील प्रगत संशोधनासाठी राजस्थानमधील कोणत्या शहरात ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) लॅब’ स्थापन केली जाणार आहे?
उत्तर: जयपूर
स्पष्टीकरण: केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी जयपूर येथील आकाशवाणी परिसरातून घोषणा केली की, जयपूरमध्ये प्रगत संगणकीय पायाभूत सुविधा पुरवण्यासाठी ‘AI लॅब’ आणि विद्यार्थ्यांना प्रायोगिक प्रशिक्षण देण्यासाठी ‘मेकर्स लॅब’ स्थापन केली जाईल.
प्रश्न 18: अमेरिकेने इराणवर टाकलेल्या आर्थिक आर्थिक निर्बंधांच्या पार्श्वभूमीवर कोणत्या देशाच्या जहाजांवर अलीकडेच क्षेपणास्त्र हल्ले झाले होते, ज्यावर भारताने अमेरिकेकडे तीव्र निषेध नोंदवला आहे?
उत्तर: भारतीय क्रू (कर्मचारी) असलेली जहाजे
स्पष्टीकरण: इराणकडून तेल वाहून नेणाऱ्या आणि भारतीय कर्मचारी असणाऱ्या चार जहाजांवर अमेरिकेने हवाई हल्ले केले होते. यावर भारताने अमेरिकन दूतावासाच्या प्रतिनिधींना समन्स बजावून तीव्र निषेध नोंदवला, तर अमेरिकेने इराणवरील निर्बंधांचे उल्लंघन खपवून घेतले जाणार नसल्याचे म्हटले आहे.
प्रश्न 19: जी-7 (G7) या जगातील सात प्रमुख औद्योगिक देशांच्या शिखर परिषदेचे आयोजन जून 2026 मध्ये कोणत्या देशात केले जात आहे?
उत्तर: स्वित्झर्लंड (जिनेव्हा)
स्पष्टीकरण: अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि इतर जागतिक नेत्यांच्या उपस्थितीत 15 जून 2026 पासून जिनेव्हा येथे जी-7 शिखर परिषद सुरू होत आहे. या परिषदेच्या पार्श्वभूमीवर शहरात अत्यंत कडक सुरक्षा व्यवस्था तैनात करण्यात आली आहे.
प्रश्न 20: भारतीय महिला क्रिकेट संघाची आगामी ‘महिला टी-20 विश्वचषक 2026’ मोहिमेच्या दृष्टीने कोणत्या तीन प्रमुख खेळाडूंची कामगिरी महत्त्वाची मानली जात आहे?
उत्तर: दीप्ती शर्मा, शफाली वर्मा आणि रिचा घोष
स्पष्टीकरण: आगामी आंतरराष्ट्रीय आयसीसी महिला टी-20 विश्वचषक स्पर्धेच्या पार्श्वभूमीवर क्रीडा विश्लेषकांनी दीप्ती शर्मा, शफाली वर्मा आणि यष्टीरक्षक रिचा घोष यांच्या चालू फॉर्मच्या जोरावर त्यांना भारतीय संघाचे मुख्य आधारस्तंभ मानले आहे.
प्रश्न 21: वस्तू आणि सेवा कर (GST) परिषदेने नुकत्याच केलेल्या स्पष्टीकरणानुसार, दुग्ध व्यवसायाला चालना देण्यासाठी कोणत्या उत्पादनांना जीएसटीमधून पूर्णपणे सूट देण्यात आली आहे?
उत्तर: ताजे दूध आणि पाश्चराइज्ड दूध
स्पष्टीकरण: सरकारने स्पष्ट केले आहे की सामान्य ग्राहकांना दिलासा देण्यासाठी ताजे दूध आणि पाश्चराइज्ड दुधावर 0% जीएसटी म्हणजेच पूर्ण सूट असेल. मात्र, प्री-पॅकेज केलेले आणि ब्रँडेड लेबल असलेल्या दुधावर 5% जीएसटी लागू राहील.
प्रश्न 22: भारतातील मंकीपॉक्स (Monkeypox) आजाराच्या परिस्थितीवर लक्ष ठेवण्यासाठी आणि लसीकरणाबाबत केंद्र सरकारला सल्ला देण्यासाठी स्थापन केलेल्या टास्क फोर्सचे प्रमुख कोण आहेत?
उत्तर: डॉ. व्ही. के. पॉल
स्पष्टीकरण: केंद्र सरकारने देशातील मंकीपॉक्सच्या वाढत्या धोक्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी नीती आयोगाचे सदस्य (आरोग्य) डॉ. व्ही. के. पॉल यांच्या अध्यक्षतेखाली विशेष टास्क फोर्स स्थापन केला आहे. ही समिती रोगनिदान सुविधा वाढवण्यावर काम करेल.
प्रश्न 23: कोणत्या राज्य सरकारने ग्रामीण भागात हाय-स्पीड ब्रॉडबँड इंटरनेट कनेक्टिव्हिटीचा विस्तार करण्यासाठी नुकताच ‘प्रकल्प गंगा’ (Project Ganga) सुरू केला आहे?
उत्तर: उत्तर प्रदेश
स्पष्टीकरण: उत्तर प्रदेश सरकारने ग्रामीण भागात डिजिटल साक्षरता आणि इंटरनेट क्रांती घडवून आणण्यासाठी ‘प्रकल्प गंगा’ लॉन्च केला आहे. या अंतर्गत राज्यातील सर्व ग्रामपंचायतींना हाय-स्पीड फायबर ब्रॉडबँडने जोडले जात आहे.
प्रश्न 24: भारतातील पहिल्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता डेटा सेंटरची (AI Data Centre) स्थापना करण्यासाठी मेटा (Meta) कंपनीने भारतातील कोणत्या समूहाशी भागीदारी केली आहे?
उत्तर: रिलायन्स (Reliance)
स्पष्टीकरण: फेसबुक आणि इंस्टाग्रामची मूळ कंपनी ‘मेटा’ ने भारतातील रिलायन्स समूहासोबत भागीदारी केली आहे. या अंतर्गत भारतात मेटाचे पहिले आणि अवाढव्य ‘AI डेटा सेंटर’ उभारले जाणार आहे, ज्यामुळे देशांतर्गत एआय प्रक्रियेला गती मिळेल.
प्रश्न 25: अंदमान आणि निकोबार बेटांनी नुकताच पाण्याखाली मानवी मनोरा (Underwater Human Tower) तयार करून कोणत्या जागतिक विक्रमाची नोंद केली आहे?
उत्तर: गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड (Guinness World Record)
स्पष्टीकरण: अंदमान बेटांच्या समुद्र किनाऱ्यावर स्कूबा डायव्हर्स आणि तज्ज्ञांनी मिळून पाण्याखाली मानवी मनोरा म्हणजेच मानवी पिरॅमिड यशस्वीरित्या तयार केला. या साहसी प्रकाराची नोंद थेट गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्डमध्ये करण्यात आली आहे.
आजचा दिनविशेष
दिनविशेष 1: भारत विभाजन ठरावाला मंजुरी (15 जून 1947)
अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीने नवी दिल्लीत आयोजित आपल्या अधिवेशनात ब्रिटीशांच्या भारत विभाजनाच्या योजनेला अधिकृत मंजुरी दिली होती, ज्यामुळे देशाच्या फाळणीचा मार्ग निश्चित झाला.
दिनविशेष 2: कलकत्ता शेअर बाजाराची स्थापना (15 जून 1908)
भारतातील जुन्या आणि महत्त्वाच्या वित्तीय संस्थांपैकी एक असलेल्या कलकत्ता शेअर बाजाराची (Calcutta Stock Exchange) अधिकृतपणे सुरुवात आजच्याच दिवशी झाली होती.
दिनविशेष 3: शांघाय सहकार्य संघटनेची स्थापना (15 जून 2001)
चीनमधील बीजिंग येथे झालेल्या शिखर परिषदेत ‘शांघाय-पाच’ या गटाचे नाव बदलून अधिकृतपणे ‘शांघाय सहकार्य संघटना’ (SCO) असे करण्यात आले, ज्याचा भारत आता पूर्णवेळ सदस्य आहे.
दिनविशेष 4: भारत-चीन सिल्क रूट उघडण्याचा निर्णय (15 जून 2006)
भारत आणि चीन देशांनी द्विपक्षीय व्यापार वाढवण्यासाठी ऐतिहासिक आणि प्राचीन असणारा ‘सिल्क रूट’ म्हणजेच रेशीम मार्ग पुन्हा खुला करण्याचा महत्त्वपूर्ण धोरणात्मक निर्णय घेतला होता.
दिनविशेष 5: जागतिक पवन दिन (Global Wind Day – 15 जून)
दरवर्षी 15 जून हा दिवस जगभरात पवन ऊर्जा आणि तिचे महत्त्व याविषयी जनजागृती निर्माण करण्यासाठी ‘जागतिक पवन दिन’ म्हणून साजरा केला जातो.
