१. १ जून २०२६ रोजी ‘जागतिक दुग्ध दिन’ (World Milk Day) साजरा करण्यात आला, या दिवसाची सुरुवात कोणत्या संस्थेने केली होती?
उत्तर: अन्न आणि कृषी संघटना (FAO)
स्पष्टीकरण: जागतिक अन्न व्यवस्थेतील दुधाचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांच्या ‘FAO’ संस्थेने २००१ मध्ये या दिवसाची सुरुवात केली होती. यावर्षी दुग्धव्यवसायाच्या शाश्वत विकासावर भर देण्यात आला आहे.
२. नुकत्याच जाहीर झालेल्या आयपीएल (IPL 2026) च्या १९ व्या हंगामाचे विजेतेपद कोणत्या संघाने पटकावले?
उत्तर: मुंबई इंडियन्स
स्पष्टीकरण: चेन्नई येथे खेळवल्या गेलेल्या अटीतटीच्या अंतिम सामन्यात मुंबई इंडियन्सने कोलकाता नाईट रायडर्सचा पराभव करत आयपीएल २०२६ चे विजेतेपद आपल्या नावावर केले.
३. इस्रो (ISRO) द्वारे २०२६ च्या शेवटी प्रक्षेपित केल्या जाणाऱ्या ‘गगनयान’ या पहिल्या मानवी अंतराळ मोहिमेचे नेतृत्व कोण करत आहे?
उत्तर: ग्रुप कॅप्टन प्रशांत बालकृष्णन नायर
स्पष्टीकरण: गगनयान मोहिमेसाठी निवडलेल्या चार अंतराळवीरांपैकी ग्रुप कॅप्टन प्रशांत नायर हे प्रमुख अंतराळवीर म्हणून या ऐतिहासिक मोहिमेचे नेतृत्व करत आहेत.
४. महाराष्ट्र सरकारच्या कोणत्या विभागाद्वारे सध्या ‘गाळमुक्त धरण व गाळयुक्त शिवार’ योजना पुन्हा वेगाने राबवली जात आहे?
उत्तर: मृद व जलसंधारण विभाग
स्पष्टीकरण: मान्सूनपूर्व काळात धरणांमधील साचलेला गाळ काढून तो शेतकऱ्यांच्या शेतात टाकण्यासाठी ही योजना राबवली जात आहे, ज्यामुळे धरणांची पाणी साठवण क्षमता वाढेल.
५. फ्रांसमध्ये पार पडलेल्या ‘कान्स चित्रपट महोत्सव २०२६’ (Cannes Film Festival) मध्ये कोणत्या भारतीय लघुपटाला विशेष पुरस्कार मिळाला?
उत्तर: ‘द सनफ्लॉवर सॉंग’ (The Sunflower Song)
स्पष्टीकरण: भारताच्या तरुण दिग्दर्शकाच्या या लघुपटाने कान्सच्या ‘ला cinef’ श्रेणीत उत्कृष्ट कामगिरी करत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देशाचे नाव उंचावले.
६. सध्या जगातील सर्वात वेगवान सुपरकंप्युटर (Supercomputer) कोणता ठरला आहे?
उत्तर: फ्रंटियर (Frontier – अमेरिका)
स्पष्टीकरण: अमेरिकेचा ‘फ्रंटियर’ हा सुपरकंप्युटर जगातील सर्वात शक्तिशाली संगणक ठरला असून, भारताचा ‘ऐरावत’ (AIRAWAT) हा टॉप १०० मध्ये आपले स्थान टिकवून आहे.
७. केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्रालयाने २०२६ मध्ये महामार्गावरील अपघातांचे प्रमाण कमी करण्यासाठी कोणती नवीन एआय (AI) यंत्रणा लागू केली आहे?
उत्तर: ‘इन्टेलिजंट ट्रॅफिक मॅनेजमेंट सिस्टम’ (ITMS)
स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय महामार्गांवर वेगमर्यादेचे उल्लंघन आणि चुकीच्या लेनमधील ड्रायव्हिंग रोखण्यासाठी एआय कॅमेऱ्यांच्या मदतीने ही यंत्रणा स्वयंचलित चलन जारी करते.
८. भारताचे सध्याचे परराष्ट्र सचिव (Foreign Secretary) म्हणून कोण कार्यरत आहेत?
उत्तर: विक्रम मिसरी
स्पष्टीकरण: विनय मोहन क्वात्रा यांच्यानंतर विक्रम मिसरी यांनी भारताच्या परराष्ट्र सचिवपदाची धुरा संभाळली असून, सध्या शेजारील देशांसोबतचे राजनैतिक संबंध दृढ करण्यात ते महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.
९. महाराष्ट्र राज्यातील कोणत्या व्याघ्र प्रकल्पाला नुकतेच उत्कृष्ट व्यवस्थापनासाठी राष्ट्रीय स्तरावर प्रथम मानांकन मिळाले आहे?
उत्तर: पेंच व्याघ्र प्रकल्प (नागपूर)
स्पष्टीकरण: वाघांचे संवर्धन, वनांचे रक्षण आणि स्थानिक आदिवासींचे सक्षमीकरण या आघाड्यांवर उत्कृष्ट कामगिरी केल्याबद्दल पेंच प्रकल्पाचा गौरव करण्यात आला.
१०. ‘जागतिक तंबाखूविरोधी दिन’ (World No Tobacco Day) दरवर्षी कधी साजरा केला जातो?
उत्तर: ३१ मे
स्पष्टीकरण: तंबाखूच्या सेवनामुळे होणारे आरोग्याचे नुकसान आणि कर्करोगासारख्या आजारांबद्दल जनजागृती करण्यासाठी ३१ मे रोजी हा दिवस जगभर पाळला जातो.
११. भारताने कोणत्या देशासोबत नुकताच ‘द्विपक्षीय संरक्षण सहकार्य आणि तंत्रज्ञान देवाणघेवाण’ करार केला आहे?
उत्तर: जपान
स्पष्टीकरण: इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात शांतता आणि सुरक्षा राखण्यासाठी भारत आणि जपान यांनी अत्याधुनिक संरक्षण तंत्रज्ञान क्षेत्रात एकत्र काम करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
१२. नीती आयोगाच्या ‘शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) निर्देशांक २०२५-२६’ मध्ये कोणते राज्य अव्वल स्थानी राहिले आहे?
उत्तर: केरळ
स्पष्टीकरण: शिक्षण, आरोग्य आणि लिंगसमानता या निकषांवर उत्कृष्ट कामगिरी करत केरळने आपले पहिले स्थान कायम राखले असून, बिहार या यादीत तळाशी आहे.
१३. महाराष्ट्र शासनाने नुकतीच कोणत्या जिल्ह्यासाठी नवीन ‘पर्यटन विकास प्राधिकरणाची’ स्थापना केली आहे?
उत्तर: सिंधुदुर्ग
स्पष्टीकरण: कोकणातील पर्यटन उद्योगाला चालना देण्यासाठी, स्कूबा डायव्हिंग आणि ऐतिहासिक किल्ल्यांचे संवर्धन करण्यासाठी या विशेष प्राधिकरणाची निर्मिती करण्यात आली आहे.
संपूर्ण एप्रिल २०२६ चालू घडामोडी
१४. सध्या चर्चेत असलेले ‘परम रुद्र’ (Param Rudra) हे काय आहे?
उत्तर: भारताचा स्वदेशी बनावटीचा सुपरकंप्युटर
स्पष्टीकरण: ‘नॅशनल सुपरकंप्युटिंग मिशन’ अंतर्गत विकसित केलेला हा सुपरकंप्युटर हवामान अंदाज आणि वैज्ञानिक संशोधनासाठी अत्यंत फायदेशीर ठरत आहे.
१५. २०२६ मध्ये होणाऱ्या आशियाई क्रीडा स्पर्धा (Asian Games 2026) कोणत्या देशात आयोजित केल्या जाणार आहेत?
उत्तर: जपान (नागोया)
स्पष्टीकरण: २० व्या आशियाई क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन जपानमधील आयची आणि नागोया या शहरांमध्ये सप्टेंबर-ऑक्टोबर २०२६ दरम्यान होणार असून भारतीय खेळाडू यासाठी कसून सराव करत आहेत.
१६. रिझर्व्ह बँकेने (RBI) नुकतेच जाहीर केलेल्या अहवालानुसार, भारताचा परकीय चलन साठा कोणत्या ऐतिहासिक टप्प्यावर पोहोचला आहे?
उत्तर: ६५० अब्ज डॉलर्सच्या पार
स्पष्टीकरण: मजबूत निर्यात आणि विदेशी गुंतवणुकीमुळे भारताचा परकीय चलन साठा सुरक्षित पातळीवर पोहोचला असून, यामुळे भारतीय रुपयाला जागतिक बाजारात स्थिरता मिळाली आहे.
१७. महाराष्ट्रातील कोणत्या शहरात देशातील पहिले ‘संविधान उद्यान’ (Constitution Park) उभारण्यात आले आहे?
उत्तर: नागपूर
स्पष्टीकरण: नागरिकांमध्ये आणि विशेषतः विद्यार्थ्यांमध्ये संविधानातील मूल्ये, अधिकार आणि कर्तव्यांविषयी जनजागृती करण्यासाठी या डिजिटल आणि ऑडिओ-व्हिज्युअल उद्यानाची निर्मिती करण्यात आली आहे.
१८. ६९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये ‘सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा’ पुरस्कार कोणाला मिळाला होता?
उत्तर: अलू अर्जुन (पुष्पा: द राईज)
स्पष्टीकरण: तेलगू चित्रपटसृष्टीतील अलू अर्जुन हा राष्ट्रीय पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा किताब जिंकणारा पहिला तेलगू अभिनेता ठरला आहे.
१८. संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) महासभेचे ७८ वे अध्यक्ष म्हणून नुकतीच कोणाची निवड झाली आहे?
उत्तर: डेनिस फ्रान्सिस
स्पष्टीकरण: त्रिनिदाद आणि टोबॅगो या देशाचे राजनैतिक अधिकारी डेनिस फ्रान्सिस यांनी जागतिक शांतता आणि हवामान बदल या मुद्द्यांना आपल्या कार्यकाळात प्राधान्य दिले आहे.
२०. ‘डिजिटल इंडिया’ मोहिमेचा भाग म्हणून केंद्र सरकारने नुकतेच कोणते नवीन नागरिक सेवा पोर्टल लॉन्च केले आहे?
उत्तर: ‘ई-प्रमाण’ (e-Pramaan)
स्पष्टीकरण: या पोर्टलच्या माध्यमातून नागरिकांना त्यांच्या सर्व शासकीय प्रमाणपत्रांची पडताळणी एकाच ठिकाणी आणि सुरक्षित डिजिटल लॉकरद्वारे करता येणार आहे.
२१. भारतात सध्या एकूण किती रामसर स्थळे (Ramsar Sites – पाणथळ जागा) आहेत?
उत्तर: ८५
स्पष्टीकरण: नुकतीच पर्यावरण मंत्रालयाने काही नवीन स्थळांचा समावेश केल्यामुळे भारतातील एकूण आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाच्या पाणथळ जागांची संख्या ८५ वर पोहोचली आहे.
२२. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (MPCB) अहवालानुसार, राज्यातील सर्वात स्वच्छ नदीचा मान कोणत्या नदीला मिळाला आहे?
उत्तर: सावित्री नदी (महाड)
स्पष्टीकरण: स्थानिक प्रशासन आणि नागरिकांच्या पुढाकारामुळे सावित्री नदीच्या प्रदूषणात मोठी घट झाली असून, पाण्याचा दर्जा ‘अ’ श्रेणीचा नोंदवला गेला आहे.
२३. ‘वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम’च्या २०२६ च्या जागतिक ऊर्जा संक्रमण निर्देशांकात भारताचा क्रमांक कितवा आहे?
उत्तर: ६७ वा
स्पष्टीकरण: भारताने अक्षय ऊर्जा (सौर आणि पवन ऊर्जा) निर्मितीमध्ये केलेल्या वेगवान सुधारणांमुळे जागतिक क्रमवारीत भारताच्या स्थानात लक्षणीय सुधारणा झाली आहे.
२४. नवीन संसद भवनाच्या छतावर बसवलेल्या राष्ट्रीय चिन्हाचे (National Emblem) एकूण वजन किती किलो आहे?
उत्तर: ९,५०० किलो
स्पष्टीकरण: कांस्य धातूपासून बनवलेले हे भव्य राष्ट्रीय चिन्ह ६.५ मीटर उंच असून, त्याला आधार देण्यासाठी ६,५०० किलोची स्टीलची रचना तयार करण्यात आली आहे.
२५. आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कारासाठी नामांकन मिळालेली ‘टॉम्ब ऑफ सँड’ (Tomb of Sand) या कादंबरीच्या मूळ लेखिका कोण आहेत?
उत्तर: गीतांजली श्री
स्पष्टीकरण: त्यांच्या ‘रेत समाधी’ या हिंदी कादंबरीचा डेझी रॉकवेल यांनी इंग्रजीत अनुवाद केला होता. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या पुस्तकाने मोठी ख्याती मिळवली आहे.
