प्रश्न १. नुकतेच मे २०२६ मध्ये कोणत्या राज्याने कामगारांसाठी ‘श्रममित्र’ ॲप लाँच केले आहे?
उत्तर: हरियाणा
स्पष्टीकरण: कामगारांना थेट रोजगार मिळवून देणे आणि ‘लेबर चौक’ वरील गर्दी कमी करणे हा या ॲपचा मुख्य उद्देश आहे.
प्रश्न २. मे २०२६ मधील कॅबिनेट निर्णयानुसार केरळमध्ये नव्याने तयार करण्यात आलेल्या ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) विभागाचा कार्यभार कोणाकडे सोपवण्यात आला आहे?
उत्तर: पी.के. कुन्हालीकुट्टी
स्पष्टीकरण: स्वतंत्र AI विभाग स्थापन करणारे केरळ हे देशातील पहिले राज्य ठरले आहे.
प्रश्न ३. भारताचे सध्याचे उपराष्ट्रपती जगदीप धनखर हे देशाचे कितवे उपराष्ट्रपती आहेत?
उत्तर: १४ वे
स्पष्टीकरण: त्यांनी विरोधी पक्षाच्या उमेदवार मार्गारेट अल्वा यांचा पराभव करून या पदाची शपथ घेतली होती आणि उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात.
प्रश्न ४. महाराष्ट्रातील ‘मधाचे पहिले गाव’ म्हणून कोणते गाव ओळखले जाते?
उत्तर: मांधर (जिल्हा सातारा)
स्पष्टीकरण: महाबळेश्वर जवळील मांधर गावात निसर्ग संवर्धन आणि मधमाशा पालनाला मोठ्या प्रमाणावर प्रोत्साहन देण्यासाठी राज्य सरकारने हा उपक्रम राबवला.
प्रश्न ५. भारतीय सर्वोच्च न्यायालयाने कोणत्या अधिकाराला संविधानाच्या भाग ३ अंतर्गत ‘मूलभूत अधिकार’ म्हणून घोषित केले आहे?
उत्तर: गोपनीयतेचा अधिकार (Right to Privacy)
स्पष्टीकरण: ऐतिहासिक ‘पुट्टस्वामी खटल्यात’ न्यायालयाने हा निर्णय दिला असून, हा अधिकार संविधानाच्या ‘कलम २१’ (जीवनाचा आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा अधिकार) अंतर्गत समाविष्ट आहे.
प्रश्न ६. ‘स्वच्छता ही सेवा’ या राष्ट्रीय मोहिमेची मुख्य थीम (Theme) काय आहे?
उत्तर: स्वभाव स्वच्छता – संस्कार स्वच्छता
स्पष्टीकरण: स्वच्छतेला केवळ तात्पुरती सवय न ठेवता तो नागरिकांचा एक कायमस्वरूपी संस्कार बनवणे हे याचे ध्येय आहे.
प्रश्न ७. सध्या भारत देशामध्ये एकूण किती उच्च न्यायालये (High Courts) कार्यरत आहेत?
उत्तर: २५
स्पष्टीकरण: आंध्र प्रदेश राज्याच्या विभाजनानंतर अमरावती येथे देशातील २५ वे उच्च न्यायालय स्थापन करण्यात आले.
प्रश्न ८. मुंबई उच्च न्यायालयाची स्थापना कोणत्या वर्षी करण्यात आली होती?
उत्तर: १४ ऑगस्ट १८६२
स्पष्टीकरण: मुंबई उच्च न्यायालय हे भारतातील सर्वात जुन्या उच्च न्यायालयांपैकी एक असून नागपूर, पणजी आणि छत्रपती संभाजीनगर येथे त्याची प्रादेशिक खंडपीठे आहेत.
प्रश्न ९. महाराष्ट्र शासनाने अलीकडेच कोणत्या थोर समाजसुधारकाची जयंती शासकीय स्तरावर मोठ्या प्रमाणात साजरी करण्याची घोषणा केली?
उत्तर: पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर
स्पष्टीकरण: दरवर्षी ३१ मे रोजी त्यांची जयंती साजरी केली जाते. त्यांच्या लोककल्याणकारी कारभाराचा वारसा पुढे नेण्यासाठी सरकारने हा निर्णय घेतला आहे.
प्रश्न १०. भारताच्या राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू या भारताच्या कितव्या राष्ट्रपती आहेत?
उत्तर: १५ व्या
स्पष्टीकरण: सर्वोच्च घटनात्मक पदावर विराजमान होणाऱ्या त्या पहिल्या आदिवासी महिला आहेत आणि यापूर्वी त्यांनी झारखंडचे राज्यपाल म्हणून कार्यभार सांभाळला होता.
प्रश्न ११. अलीकडेच जाफर हसन यांनी कोणत्या देशाचे नवीन पंतप्रधान म्हणून शपथ घेतली आहे?
उत्तर: जॉर्डन
स्पष्टीकरण: जॉर्डनचे राजा अब्दुल्ला द्वितीय यांनी देशातील आर्थिक आणि प्रशासकीय सुधारणांना गती देण्यासाठी जाफर हसन यांची पंतप्रधानपदी निवड केली आहे.
प्रश्न १२. जागतिक अन्न संकट टाळण्यासाठी रशिया आणि युक्रेन यांनी कोणत्या जागतिक संस्थेच्या मध्यस्थीने ‘ब्लॅक सी ग्रेन इनिशिएटिव्ह’ करार केला होता?
उत्तर: संयुक्त राष्ट्र (UN) आणि तुर्की
स्पष्टीकरण: युद्धाच्या काळात युक्रेनमधून समुद्राच्या मार्गे अन्नधान्याची सुरक्षित वाहतूक व्हावी, जेणेकरून जगात उपासमार वाढणार नाही, हा यामागचा उद्देश होता.
प्रश्न १३. इस्रो (ISRO) द्वारे मंजूर करण्यात आलेल्या “व्हीनस ऑर्बिटर मिशन” (VOM) चा मुख्य उद्देश काय आहे?
उत्तर: शुक्र ग्रहाचा (Venus) अभ्यास करणे
स्पष्टीकरण: या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी केंद्र सरकारने ₹ १,२३६ कोटींचा निधी मंजूर केला असून, याद्वारे शुक्राचे वातावरण आणि भूपृष्ठाचा अभ्यास केला जाईल.
प्रश्न १४. ‘WORLD FOOD INDIA’ या आंतरराष्ट्रीय अन्न महोत्सवाचे आयोजन कोणत्या मंत्रालयाद्वारे केले जाते?
उत्तर: अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय
स्पष्टीकरण: भारताला जागतिक स्तरावर ‘अन्नाची राजधानी’ (Food Capital) म्हणून सादर करणे आणि या क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढवणे हे याचे उद्दिष्ट आहे.
प्रश्न १५. ‘क्वाड’ (QUAD) या चार देशांच्या आंतरराष्ट्रीय गटामध्ये भारताव्यतिरिक्त कोणते देश समाविष्ट आहेत?
उत्तर: अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया
स्पष्टीकरण: इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात शांतता, स्थैर्य आणि मुक्त सागरी दळणवळण राखण्यासाठी हा चतुर्भुज सुरक्षा संवाद गट एकत्र काम करतो.
प्रश्न १६. ‘मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कार’ मिळवणारा पहिला भारतीय खेळाडू कोण आहे?
उत्तर: विश्वनाथन आनंद
स्पष्टीकरण: भारताचा हा सर्वोच्च क्रीडा सन्मान १९९१-९२ मध्ये सुरू करण्यात आला होता आणि ग्रँडमास्टर विश्वनाथन आनंद यांना त्यांच्या बुद्धिबळातील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी हा पुरस्कार मिळाला होता.
प्रश्न १७. आगामी ‘ऑलिम्पिक स्पर्धा २०२८’ कोणत्या शहरात आयोजित केल्या जाणार आहेत?
उत्तर: लॉस एंजेलिस (अमेरिका)
स्पष्टीकरण: आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक समितीने (IOC) २०२८ च्या ऑलिम्पिकमध्ये ‘क्रिकेट’ (T-20 फॉरमॅट) या खेळाचा अधिकृतपणे समावेश केला आहे.
प्रश्न १८. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खेळली जाणारी ‘थॉमस कप’ (Thomas Cup) ही स्पर्धा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
उत्तर: बॅडमिंटन (पुरुष)
स्पष्टीकरण: थॉमस कप हा पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय बॅडमिंटन टीममधील जागतिक चॅम्पियनशिप सामना मानला जातो. भारताने पहिल्यांदाच हा कप जिंकून इतिहास रचला आहे.
प्रश्न १९. नुकतेच प्रतिष्ठित ‘जागतिक पर्यावरण पुरस्काराने’ (Green Award) कोणत्या भारतीय राज्याला सन्मानित करण्यात आले?
उत्तर: केरळ
स्पष्टीकरण: केरळ सरकारने शाश्वत ऊर्जा, कार्बन उत्सर्जन कमी करणे आणि पर्यावरण पूरक पर्यटनासाठी केलेल्या कामाची जागतिक स्तरावर दखल घेऊन हा पुरस्कार देण्यात आला.
प्रश्न २०. आशियाई क्रीडा स्पर्धा (Asian Games) सर्वसाधारणपणे किती वर्षांच्या अंतराने आयोजित केल्या जातात?
उत्तर: ४ वर्षे
स्पष्टीकरण: ऑलिम्पिकच्या धर्तीवर आशियाई देशांमध्ये क्रीडा सलोखा वाढवणे हा यामागचा हेतू असून पहिली आशियाई क्रीडा स्पर्धा १९५१ मध्ये नवी दिल्ली येथे झाली होती.
प्रश्न २१. भारताच्या चालू आर्थिक वर्षाच्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात सर्वाधिक निधी कोणत्या क्षेत्राला देण्यात आला आहे?
उत्तर: संरक्षण क्षेत्र (Defense Sector)
स्पष्टीकरण: देशाच्या सीमा सुरक्षा मजबूत करणे, लष्कराचे आधुनिकीकरण आणि स्वदेशी शस्त्रास्त्रांची निर्मिती वाढवणे या गोष्टींना सरकारने सर्वोच्च प्राधान्य दिले आहे.
प्रश्न २२. ‘काझिरंगा राष्ट्रीय उद्यान’ कोणत्या राज्यात असून ते कोणत्या प्राण्यासाठी प्रसिद्ध आहे?
उत्तर: आसाम (एकशिंगी गेंडा)
स्पष्टीकरण: हे उद्यान युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ असून, येथे नुकतेच अत्याधुनिक सॅटेलाइट टॅग केलेले दुर्मिळ प्रजातीचे कासव सोडण्यात आल्यामुळे हे चर्चेत आले आहे.
प्रश्न २३. भारतातील कोणत्या शहराला ‘देशातील पहिले AI शहर’ (First AI City) म्हणून विकसित केले जात आहे?
उत्तर: लखनऊ (उत्तर प्रदेश)
स्पष्टीकरण: या शहरात अद्ययावत आयटी हब, संशोधन केंद्रे आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) आधारित पायाभूत सुविधा वेगाने उभारल्या जात आहेत.
प्रश्न २४. भारतात दरवर्षी २१ मे हा दिवस कोणता दिवस म्हणून पाळला जातो?
उत्तर: दहशतवाद विरोधी दिन (Anti-Terrorism Day)
स्पष्टीकरण: २१ मे १९९१ रोजी तामिळनाडूमध्ये भारताचे माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांची दहशतवादी हल्ल्यात हत्या झाली होती, त्यांच्या स्मृतीप्रत्यर्थ हा दिवस पाळला जातो.
प्रश्न २५. भारतीय संविधानाच्या कोणत्या कलमानुसार राष्ट्रपतींद्वारे सर्वोच्च न्यायालयाच्या सरन्यायाधीशांची (CJI) नियुक्ती केली जाते?
उत्तर: कलम १२४ (२)
स्पष्टीकरण: न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य अबाधित राखणारे हे महत्त्वाचे घटनात्मक कलम असून वरिष्ठ न्यायाधीशांच्या कॉलेजियम सिस्टमच्या शिफारशीनुसार राष्ट्रपती सरन्यायाधीशांची नियुक्ती करतात.
