गोंदिया जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न

Table of Contents

गोंदिया जिल्हा: संपूर्ण माहिती

निर्मिती: १ मे १९९९ रोजी भंडारा जिल्ह्याचे विभाजन करून गोंदिया जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली.
ऐतिहासिक महत्त्व: प्राचीन काळी हा भाग ‘दंडकारण्य’ चा हिस्सा मानला जात असे. येथे प्रामुख्याने गोंड राजांचे राज्य होते, ज्यावरून या जिल्ह्याला ‘गोंदिया’ हे नाव पडले आहे.
ऐतिहासिक किल्ले:
- प्रतापगड किल्ला (अर्जुनी मोरगाव): हा डोंगरावरील किल्ला असून ऐतिहासिक आणि निसर्गप्रेमींसाठी आकर्षणाचे केंद्र आहे.
- कामरगाव: येथील जुन्या ऐतिहासिक वास्तू जिल्ह्याच्या वैभवशाली भूतकाळाची साक्ष देतात.

घटक	तपशील
स्थान	महाराष्ट्र राज्याचा अति-पूर्वेकडील भाग (विदर्भ विभाग)
एकूण क्षेत्रफळ	५,४३१ चौ.कि.मी.
मुख्य नद्या	वैनगंगा (मुख्य नदी), वाघ, चूलबंद, पांगोली आणि गाढवी
वनाच्छादन	जिल्ह्याचा ५०% पेक्षा जास्त भाग घनदाट अरण्याने व्यापलेला आहे.

दिशा	लागून असलेला जिल्हा / राज्य
उत्तर	मध्य प्रदेश राज्य (बालाघाट जिल्हा)
पूर्व	छत्तीसगड राज्य (राजनंदगाव जिल्हा)
दक्षिण	गडचिरोली जिल्हा
पश्चिम	भंडारा जिल्हा

घटक	तपशील
प्रशासकीय मुख्यालय	गोंदिया शहर
तालुके (८)	गोंदिया, तिरोडा, गोरेगाव, अर्जुनी मोरगाव, आमगाव, सालेकसा, सडक अर्जुनी आणि देवरी
प्रशासकीय विभाग	नागपूर विभाग

नवेगाव बांध राष्ट्रीय उद्यान: हे विदर्भातील एक प्रमुख पर्यटन स्थळ आहे. येथील तलाव आणि पक्षी निरीक्षण प्रसिद्ध आहे.
नागझिरा अभयारण्य: वाघ आणि इतर वन्यजीवांसाठी हे जगप्रसिद्ध अभयारण्य असून पर्यटकांची येथे नेहमी गर्दी असते.
हजरा धबधबा: सालेकसा तालुक्यातील हा निसर्गरम्य धबधबा पावसाळ्यात पर्यटकांचे मुख्य आकर्षण ठरतो.
कचारगड लेणी: या प्राचीन लेणी गोंड धर्मीयांचे पवित्र श्रद्धास्थान मानले जातात.
पद्मपूर: येथे प्राचीन ऐतिहासिक मंदिरे आणि शिल्पकलेचे अवशेष पाहायला मिळतात.

तांदूळ नगरी (Rice City): गोंदिया जिल्ह्यात भाताचे (धान) पीक मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाते, म्हणून याला महाराष्ट्राची ‘तांदूळ नगरी’ म्हणतात.
भात गिरण्या (Rice Mills): गोंदिया शहर भात गिरण्यांसाठी आशियातील एक महत्त्वाचे केंद्र आहे.
बिडी उद्योग: येथे तेंदूपानांचे संकलन मोठ्या प्रमाणात होते, ज्यामुळे बिडी उद्योग हा जिल्ह्याचा मुख्य वन-आधारित व्यवसाय आहे.
अदानी औष्णिक विद्युत केंद्र (तिरोडा): हे राज्यातील एक महत्त्वाचे वीज निर्मिती केंद्र आहे.

तलावांचा जिल्हा: जिल्ह्यात अनेक नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित तलाव असल्याने याला ‘तलावांचा जिल्हा’ म्हणून ओळखले जाते.
जैवविविधता: दुर्मिळ ‘सारस’ पक्ष्यांच्या वास्तव्यासाठी हा जिल्हा विशेष ओळखला जातो.
नक्षलग्रस्त भाग: जिल्ह्याचा काही भाग घनदाट जंगलांचा असून तो नक्षल प्रभावित क्षेत्रांत मोडतो.