सिंधुदुर्ग जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न

Table of Contents

सिंधुदुर्ग जिल्हा: संपूर्ण माहिती

निर्मिती: १ मे १९८१ रोजी रत्नागिरी जिल्ह्याचे विभाजन होऊन सिंधुदुर्ग हा स्वतंत्र जिल्हा बनला.
आरमारी सामर्थ्य: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याचे आरमार बळकट करण्यासाठी याच जिल्ह्याचा उपयोग केला.
ऐतिहासिक किल्ले:
- सिंधुदुर्ग किल्ला: मालवण येथील कुरटे बेटावर महाराजानी १६६४ मध्ये बांधलेला हा मुख्य जलदुर्ग आहे. येथे महाराजांचे मंदिर असून त्यांच्या हाताचे व पायाचे ठसे आजही सुस्थितीत आहेत.
- विजयदुर्ग: मराठा आरमाराचे प्रमुख केंद्र आणि अभेद्य जलदुर्ग.
- देवगड व यशवंतगड: सागरी किनारपट्टीच्या संरक्षणासाठी महत्त्वाचे किल्ले.

घटक	तपशील
स्थान	महाराष्ट्र राज्याचा अति-दक्षिण कोकण विभाग
एकूण क्षेत्रफळ	५,२०७ चौ.कि.मी.
मुख्य नद्या	तेरेखोल, गड, कर्ली, तिलारी आणि वाघोटन
समुद्रकिनारा	जिल्ह्याला १२१ किमी लांबीचा विस्तीर्ण समुद्रकिनारा लाभला आहे.

दिशा	लागून असलेला जिल्हा / राज्य / समुद्र
उत्तर	रत्नागिरी जिल्हा
पूर्व	कोल्हापूर जिल्हा (सह्याद्री रांगा)
दक्षिण	गोवा राज्य (उत्तर गोवा)
पश्चिम	अरबी समुद्र

घटक	तपशील
प्रशासकीय मुख्यालय	ओरोस (हे जिल्ह्याचे नियोजित शहर आहे)
तालुके (८)	कुडाळ, कणकवली, मालवण, सावंतवाडी, वेंगुर्ला, देवगड, वैभववाडी आणि दोडामार्ग
नियोजित मुख्यालय	ओरोस हे महाराष्ट्रातील पहिले पूर्णतः नियोजित जिल्हा मुख्यालय आहे.

आंबोली: याला ‘महाराष्ट्राचे चेरापुंजी’ म्हणतात. हे राज्यातील सर्वाधिक पावसाचे आणि सुंदर धबधब्यांचे थंड हवेचे ठिकाण आहे.
तारकर्ली-मालवण: पांढरी वाळू आणि निळे पाणी यासाठी प्रसिद्ध. येथे ‘स्कुबा डायव्हिंग’ आणि ‘स्नॉर्कलिंग’ची सुविधा उपलब्ध आहे.
सावंतवाडी: येथील ‘राजवाडा’ आणि शहराचा ऐतिहासिक वारसा पर्यटकांना आकर्षित करतो.
रेड्डी गणपती: वेंगुर्ला तालुक्यातील एका खाणीत सापडलेली ही भव्य द्विभुज गणेश मूर्ती प्रसिद्ध आहे.
वेंगुर्ला लाईट हाऊस: समुद्रकिनाऱ्यावरील सुंदर दृश्य पाहण्यासाठी उत्तम ठिकाण.

हापूस आंबा व काजू: देवगडचा हापूस आंबा आणि मालवण-वेंगुर्ला भागातील काजू प्रक्रिया उद्योग जिल्ह्याच्या अर्थव्यवस्थेचा मुख्य कणा आहेत.
मत्स्यव्यवसाय: मालवण आणि वेंगुर्ला ही जिल्ह्यातील प्रमुख मासेमारी केंद्रे आहेत.
पर्यटन उद्योग: महाराष्ट्रातील पहिला ‘पर्यटन जिल्हा’ असल्याने येथील रिसॉर्ट्स आणि होम स्टेमधून मोठी आर्थिक उलाढाल होते.
सावंतवाडीची लाकडी खेळणी: येथील लाकडी खेळणी (GI Tag) जगभरात प्रसिद्ध आहेत.

साक्षरता: भारतामध्ये १००% साक्षरता मिळवणारा हा पहिला जिल्हा ठरला होता.
नैसर्गिक सौंदर्य: विस्तीर्ण समुद्रकिनारे, सह्याद्रीचे डोंगर आणि हिरवेगार निसर्ग यामुळे याला ‘कोकणचे नंदनवन’ म्हटले जाते.
दशावतार: येथील पारंपारिक लोककला ‘दशावतार’ आजही तितक्याच उत्साहात साजरी केली जाते.