नंदुरबार जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न

Table of Contents

नंदुरबार जिल्हा: संपूर्ण माहिती

स्थापना: १ जुलै १९९८ रोजी धुळे जिल्ह्याचे विभाजन होऊन नंदुरबार जिल्ह्याची निर्मिती झाली.
शिरीष कुमार यांचे बलिदान: १९४२ च्या चले जाव आंदोलनात नंदुरबारच्या शिरीष कुमार या शालेय विद्यार्थ्याने हातात तिरंगा घेऊन हौतात्म्य पत्करले. त्यांच्या स्मरणार्थ येथे ‘बाल हुतात्मा स्मारक’ आहे.
ऐतिहासिक किल्ले:
- अक्कलकुवा किल्ला: या भागातील एक ऐतिहासिक वास्तू.
- तोरणमाळ किल्ला: सातपुड्याच्या दुर्गम भागात असलेला हा भाग ऐतिहासिक काळात संरक्षणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचा होता.
- सुल्तानपूर: येथील ऐतिहासिक अवशेष जिल्ह्याच्या जुन्या वैभवाची साक्ष देतात.

घटक	तपशील
स्थान	महाराष्ट्र राज्याचा अति-उत्तर भाग (नाशिक विभाग)
एकूण क्षेत्रफळ	५,०३५ चौ.कि.मी.
मुख्य नद्या	नर्मदा (५४ किमी सीमा), तापी, गोमाई, रंगावली, शिवण आणि उदई
पर्वतरांगा	सातपुडा पर्वतरांगा आणि तोरणमाळचे पठार

घटक	तपशील
प्रशासकीय मुख्यालय	नंदुरबार शहर
तालुके (६)	नंदुरबार, नवापूर, शहादा, तळोदा, अक्राणी (धडगाव) आणि अक्कलकुवा
प्रशासकीय विभाग	नाशिक विभाग

तोरणमाळ: सातपुडा पर्वतातील हे थंड हवेचे ठिकाण आहे. येथील यशवंत तलाव, सीताखाई आणि मच्छिंद्रनाथ गुंफा प्रसिद्ध आहेत.
प्रकाशा (दक्षिण काशी): तापी आणि गोमाई नद्यांच्या संगमावर वसलेले हे प्राचीन तीर्थक्षेत्र आहे.
सारंगखेडा: येथील दत्त मंदिर आणि ऐतिहासिक ‘चेतक यात्रा’ (घोड्यांचा बाजार) संपूर्ण भारतात प्रसिद्ध आहे.
अस्तंभा: सातपुडा पर्वतातील या जिल्ह्यतील सर्वात उंच शिखर (धार्मिक महत्त्व).
नर्मदा परिक्रमा: नर्मदा नदीच्या काठावरील मणिबेली सारखी गावे या मार्गावर येतात.

मिरचीची बाजारपेठ: नंदुरबार ही भारतातील मिरचीची सर्वात मोठी बाजारपेठ मानली जाते.
पवन ऊर्जा: जिल्ह्यातील डोंगराळ भागात मोठ्या प्रमाणावर पवनचक्क्यांद्वारे वीज निर्मिती केली जाते.
कापूस व ऊस: तापी नदीच्या खोऱ्यात कापूस आणि उसाचे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते, येथे साखर कारखानेही आहेत.
नवापूर रेल्वे स्टेशन: हे स्टेशन दोन राज्यांच्या (महाराष्ट्र व गुजरात) सीमेवर विभागलेले असल्याने व्यापाराच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.

आदिवासी जिल्हा: हा जिल्हा पूर्णतः आदिवासी जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. येथील भिल्ल आणि पावरा जमातींची संस्कृती वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.
नर्मदा नदी: महाराष्ट्रात नर्मदा नदी फक्त याच जिल्ह्याच्या उत्तर सीमेवरून वाहते.
तोरणमाळ पठार: हे महाराष्ट्रातील दुसऱ्या क्रमांकाचे थंड हवेचे ठिकाण मानले जाते.