हिंगोली जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न

Table of Contents

हिंगोली जिल्हा: संपूर्ण माहिती

निर्मिती: १ मे १९९९ रोजी परभणी जिल्ह्याचे विभाजन करून हिंगोली जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली.
ऐतिहासिक महत्त्व: हिंगोली हे प्राचीन काळी निजामशाही आणि नंतर मराठा साम्राज्याचा भाग होते. १८५७ च्या उठावात हिंगोली हे लष्करी हालचालींचे महत्त्वाचे केंद्र होते.
ऐतिहासिक वारसा:
- औंढा नागनाथ मंदिर: हे मंदिर पांडवकालीन असल्याचे मानले जाते. या मंदिराची वास्तुकला आणि कोरीव काम अत्यंत प्राचीन व ऐतिहासिक आहे.
- मराठवाडा मुक्ती संग्राम: या लढ्यात हिंगोली जिल्ह्यातील अनेक स्वातंत्र्यसैनिकांनी सक्रिय सहभाग घेतला होता.

घटक	तपशील
स्थान	महाराष्ट्र राज्याचा मध्य-पूर्व भाग (मराठवाडा विभाग)
एकूण क्षेत्रफळ	४,५२६ चौ.कि.मी.
मुख्य नद्या	कयाधू (जिल्ह्याची मुख्य नदी), पूर्णा आणि पैनगंगा
डोंगररांगा	अजिंठा डोंगररांगांचा दक्षिण भाग (हिंगोली डोंगर)

घटक	तपशील
प्रशासकीय मुख्यालय	हिंगोली शहर
तालुके (५)	हिंगोली, कळमनुरी, सेनगाव, वसमत आणि औंढा (नागनाथ)
प्रशासकीय विभाग	मराठवाडा (छत्रपती संभाजीनगर विभाग)
लोकसभा मतदारसंघ	हिंगोली

औंढा नागनाथ: भारतातील बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी आठवे ज्योतिर्लिंग. येथील कोरीव काम पाहण्यासारखे आहे.
नरसी नामदेव: वारकरी संप्रदायाचे महान संत नामदेव महाराज यांचे हे जन्मस्थान असून येथे भव्य मंदिर आणि संग्रहालय आहे.
शिरड शहापूर: येथील ‘मल्लिनाथ दिगंबर जैन मंदिर’ हे जैन धर्मीयांचे अत्यंत पवित्र आणि प्राचीन धार्मिक स्थळ आहे.
सिद्धेश्वर धरण: पूर्णा नदीवरील हे धरण पर्यटनासाठी आणि निसर्गसौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे.
तुळजादेवी मंदिर: हिंगोली शहरातील जुने आणि जागृत देवस्थान.

हळद उत्पादन (Turmeric Hub): हिंगोली जिल्हा हळदीच्या उत्पादनासाठी आणि व्यापारासाठी संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. वसमत ही हळदीची मोठी बाजारपेठ आहे.
LIGO-India प्रकल्प: हिंगोली जिल्ह्यातील औंढा नागनाथ तालुक्यात जागतिक स्तरावरील खगोलशास्त्रीय प्रकल्प ‘लिगो’ (LIGO) उभारला जात आहे. यामुळे जिल्ह्याला जागतिक नकाशावर स्थान मिळणार आहे.
शेती: सोयाबीन, तूर, कापूस आणि ऊस ही जिल्ह्याची प्रमुख पिके आहेत.
औद्योगिक वसाहत: हिंगोली आणि वसमत परिसरात कृषी प्रक्रिया उद्योगांचे प्रमाण वाढत आहे.

दसरा उत्सव: हिंगोलीचा दसरा उत्सव संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्ध असून येथील रामलीला आणि यात्रा मोठी असते.
कयाधू नदी: या नदीच्या खोऱ्यात जिल्ह्याचा बराचसा भाग वसलेला असून ती जिल्ह्याची जीवनवाहिनी मानली जाते.
जागतिक संशोधन केंद्र: लिगो-इंडिया प्रकल्पासाठी निवड झालेला हा भारतातील एकमेव जिल्हा आहे.