परभणी जिल्हा संपूर्ण माहिती आणि वन-लाइनर प्रश्न

Table of Contents

परभणी जिल्हा: संपूर्ण माहिती

प्राचीन नाव: परभणीला प्राचीन काळी ‘प्रभावतीनगर’ या नावाने ओळखले जात असे. प्रभावती देवीच्या भव्य मंदिरावरून हे नाव पडले होते.
ऐतिहासिक महत्त्व: हा जिल्हा प्राचीन काळी सातवाहन, चालुक्य आणि देवगिरीच्या यादवांच्या अधिपत्याखाली होता. त्यानंतर दीर्घकाळ हा भाग निजामशाहीत राहिला.
ऐतिहासिक किल्ले व लेणी:
- जिंतूर लेणी: जिंतूर जवळ असलेल्या टेकड्यांवर प्राचीन जैन आणि हिंदू लेणी आहेत.
- चारठाणा: येथे अनेक प्राचीन मंदिरे आणि महानुभाव पंथाशी संबंधित ऐतिहासिक वास्तूंचे अवशेष पाहायला मिळतात.
- त्रिधारा: ऐतिहासिक आणि धार्मिक महत्त्व असलेले गोदावरी काठावरील ठिकाण.

घटक	तपशील
स्थान	महाराष्ट्र राज्याचा मध्य भाग (मराठवाडा विभाग)
एकूण क्षेत्रफळ	६,२५१ चौ.कि.मी.
मुख्य नद्या	गोदावरी, पूर्णा, दुधना आणि करपरा
डोंगररांगा	उत्तरेस अजिंठा डोंगररांगांचा काही भाग

घटक	तपशील
प्रशासकीय मुख्यालय	परभणी शहर
तालुके (९)	परभणी, जिंतूर, सेलू, मानवत, पाथरी, सोनपेठ, गंगाखेड, पालम आणि पूर्णा
महानगरपालिका	परभणी महानगरपालिका
प्रशासकीय विभाग	मराठवाडा (छत्रपती संभाजीनगर विभाग)

परभणी शहर (दर्गा): हजरत सय्यद शाह तुराबुल हक यांचा दर्गा येथे असून येथे दरवर्षी मोठी यात्रा भरते.
गंगाखेड: हे संत जनाबाई यांचे जन्मस्थान असून गोदावरी नदीच्या काठावर वसलेले एक महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे.
पाथरी: साईबाबांचे जन्मस्थान म्हणून पाथरी शहराची जगभरात ओळख आहे.
येलदरी धरण: पूर्णा नदीवरील हे मोठे धरण जिंतूर तालुक्यात असून येथे सुंदर उद्यान आणि जलविद्युत केंद्र आहे.
मुदगलेश्वर: गोदावरी नदीच्या पात्रात असलेले हे अतिशय प्राचीन आणि जागृत शिव मंदिर आहे.

कृषी विद्यापीठ: ‘वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ’ हे परभणी येथे असून यामुळे जिल्ह्याला कृषी संशोधनाचे मोठे वलय प्राप्त झाले आहे.
कापूस उद्योग: परभणी जिल्हा एकेकाळी कापूस उत्पादनासाठी अग्रेसर होता. मानवत आणि सेलू येथे कापसाच्या मोठ्या बाजारपेठा आहेत.
सूती गिरण्या: जिल्ह्यात कापूस प्रक्रिया आणि सूतगिरण्यांचे औद्योगिक जाळे आहे.
शेती: गोदावरी आणि पूर्णा नद्यांच्या खोऱ्यामुळे येथे कापूस, सोयाबीन, तूर आणि ऊस ही पिके मोठ्या प्रमाणात घेतली जातात.

कृषी पंढरी: कृषी क्षेत्रात नवनवीन प्रयोग आणि बियाणे संशोधनासाठी परभणी जिल्हा ओळखला जातो.
संतभूमी: संत जनाबाईंचे जन्मस्थान गंगाखेड आणि महानुभाव पंथाचे कार्यक्षेत्र यामुळे याला धार्मिक महत्त्व आहे.
पूर्णा रेल्वे जंक्शन: मराठवाड्यातील रेल्वे वाहतुकीचे हे एक अत्यंत महत्त्वाचे केंद्र (Junction) आहे.