प्रयोग भाग ४ मराठी व्याकरण टेस्ट | Online Mock Test

Table of Contents

प्रयोग भाग ४ : मराठी व्याकरण टेस्ट | Online Mock Test | Marathi Grammar Test

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो! 🌟

मराठी व्याकरणातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि परीक्षेमध्ये हमखास पैकीच्या पैकी गुण मिळवून देणारा घटक म्हणजे ‘प्रयोग’. आपण सुरु केलेल्या प्रयोग टेस्ट सिरीजचे पहिले तीन भाग तुम्ही यशस्वीरीत्या सोडवले आहेत. तुमचा हाच उत्साह आणि अभ्यासातील सातत्य पाहून, आज आपण घेऊन आलो आहोत ‘प्रयोग – भाग ४’!

कोणत्याही स्पर्धा परीक्षेमध्ये (MPSC, तलाठी, पोलीस भरती इ.) व्याकरणाचे प्रश्न वेळेवर आणि अचूक सोडवणे हेच यशाचे गमक असते. बऱ्याचदा नियम तोंडपाठ असतात, पण प्रत्यक्ष वाक्य समोर आले की ‘कर्तरी’, ‘कर्मणी’ की ‘भावे’? असा प्रश्न पडतो आणि तिथेच आपली ‘सिल्ली मिस्टेक’ (Silly Mistake) होते.

हाच गोंधळ कायमचा दूर करण्यासाठी आपण या चौथ्या भागात आणखी काही निवडक आणि आयोगाच्या धर्तीवरील महत्त्वाचे प्रश्न घेऊन आलो आहोत. चला तर मग, नेहमीप्रमाणेच फक्त उत्तरे न पाहता ‘तेच उत्तर का बरोबर आहे?’ याच्या सविस्तर स्पष्टीकरणासह आजची ही टेस्ट सोडवूया आणि आपल्या अभ्यासाला एक भक्कम आकार देऊया!

📝 सराव प्रश्नमंजुषा आणि सविस्तर स्पष्टीकरण

१) ‘राधिका केर काढते’ हे कोणते कर्तरी प्रयोग आहे?

[अ] सकर्मक

[ब] अकर्मक

[क] अज्ञेय

[ड] भावे

✅ अचूक उत्तर: [अ] सकर्मक

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: या वाक्यात ‘राधिका’ हा कर्ता प्रथमांत आहे (त्याला कोणताही प्रत्यय नाही) आणि ‘केर’ हे कर्म वाक्यात उपस्थित आहे. त्यामुळे हा ‘सकर्मक कर्तरी प्रयोग’ आहे.

२) शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना शिकवावे (प्रयोग ओळखा)

[अ] कर्मणी

[ब] कर्तरी

[क] भावे

[ड] यापैकी नाही

✅ अचूक उत्तर: [क] भावे

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: या वाक्यात कर्ता (शिक्षकांनी) आणि कर्म (विद्यार्थ्यांना) या दोन्ही घटकांना विभक्ती प्रत्यय लागलेले आहेत. क्रियापद तृतीयपुरुषी, नपुंसकलिंगी, एकवचनी (शिकवावे) असल्याने हा ‘भावे प्रयोग’ आहे.

३) ती गाणे गाते. प्रयोग ओळखा.

[अ] अकर्मक कर्तरी

[ब] सकर्मक कर्तरी

[क] कर्मणी

[ड] भावे

✅ अचूक उत्तर: [ब] सकर्मक कर्तरी

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: वाक्यातील कर्ता ‘ती’ प्रथमा विभक्तीत आहे आणि वाक्यात ‘गाणे’ हे कर्म उपस्थित आहे. क्रियापद कर्त्याच्या लिंगानुसार बदलते (उदा. ‘तो गाणे गातो’), म्हणून हा ‘सकर्मक कर्तरी प्रयोग’ आहे.

४) कर्तरी प्रयोगात कर्ता हा नेहमी ……. असतो.

[अ] संबोधनवाचक

[ब] विभक्तीरूप

[क] प्रथमान्त

[ड] अपूर्ण

✅ अचूक उत्तर: [क] प्रथमान्त

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: कर्तरी प्रयोगाचे मुख्य आणि सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे वाक्यातील कर्त्याला कोणताही विभक्ती प्रत्यय नसतो. म्हणजेच तो नेहमी प्रथमा विभक्तीत (प्रथमान्त) असतो.

फ्री मराठी व्याकरण टेस्ट प्रकरणानुसार

५) ‘मुलाने बैलास मारले.’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.

[अ] कर्मणी प्रयोग

[ब] भावे प्रयोग

[क] कर्तरी प्रयोग

[ड] यापैकी नाही

✅ अचूक उत्तर: [ब] भावे प्रयोग

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: येथे कर्ता (मुलाने) आणि कर्म (बैलास) दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय जोडलेले आहेत. तसेच क्रियापद नपुंसकलिंगी एकवचनी ‘मारले’ असे स्वतंत्र आहे, म्हणून हा ‘भावे प्रयोग’ होय.

६) कर्मणिप्रयोगात कर्तरीप्रयोगाचे मिश्रण होते म्हणून याला ………. प्रयोग म्हणतात.

[अ] कर्म-भाव संकर

[ब] कर्तृ-कर्म-संकर

[क] कर्तृ-भाव-संकर

[ड] पुराण कर्मणि

✅ अचूक उत्तर: [ब] कर्तृ-कर्म-संकर

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: ज्या रचनेत क्रियापद कर्ता आणि कर्म अशा दोघांच्याही तंत्रावर चालते (म्हणजेच कर्तरी आणि कर्मणी या दोन्ही प्रयोगांची लक्षणे एकत्र दिसतात), त्याला ‘कर्तृ-कर्म संकर प्रयोग’ म्हणतात.

७) जेव्हा कर्मणी प्रयोगाच्या वाक्याच्या क्रियापदाचा अर्थ हा क्रिया समाप्त झाल्यासारखा असतो, तेव्हा त्यास …………. प्रयोग असे म्हणतात.

[अ] प्राचीन कर्मणी प्रयोग

[ब] समापन कर्मणी प्रयोग

[क] शक्य कर्मणी प्रयोग

[ड] नवीन कर्मणी प्रयोग

✅ अचूक उत्तर: [ब] समापन कर्मणी प्रयोग

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: संयुक्त क्रियापदाच्या रूपावरून जेव्हा कर्मणी प्रयोगातील क्रिया पूर्ण किंवा समाप्त झाल्याचा बोध होतो, तेव्हा त्यास ‘समापन कर्मणी प्रयोग’ म्हणतात (उदा. ‘त्याचे काम करून झाले’).

८) ‘पोलिसांनी चोर पकडला.’ प्रयोग ओळखा?

[अ] कर्तरी प्रयोग

[ब] कर्मणी प्रयोग

[क] भावे प्रयोग

[ड] वरीलपैकी नाही

✅ अचूक उत्तर: [ब] कर्मणी प्रयोग

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: कर्ता (पोलिसांनी) तृतीया विभक्तीत असून कर्म (चोर) प्रथमा विभक्तीत आहे. क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते (उदा. ‘पोलिसांनी चोरी पकडली’), म्हणून हा ‘कर्मणी प्रयोग’ आहे.

९) गाय गुराख्याकडून बांधली जाते. वरील वाक्ये कर्तरी प्रयोगात बदला.

[अ] गुराखी गायीला बांधतो.

[ब] गुराख्याकडून गाय बांधली जाते.

[क] गुराखी गायींना बांधत असतो.

[ड] गुराख्याने गाय बांधली होती.

✅ अचूक उत्तर: [अ] गुराखी गायीला बांधतो.

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: दिलेले वाक्य ‘नवीन कर्मणी’ (कर्मकर्तरी) प्रयोगात आहे. याचा कर्तरी प्रयोग करताना कर्ता ‘गुराखी’ प्रथमा विभक्तीत आणावा लागेल आणि क्रियापद त्याच्यानुसार ‘बांधतो’ असे करावे लागेल.

१०) ‘आज उशिरा उजाडले’ या वाक्याचा प्रयोग ओळखा.

[अ] भावे

[ब] अकर्मक कर्तरी

[क] कर्मणी

[ड] सकर्मक कर्तरी

✅ अचूक उत्तर: [अ] भावे

💡 स्पष्टीकरण समजून घ्या: या वाक्यात स्वतंत्र कर्ता स्पष्ट नसून क्रियापदातील ‘उजाडण्याचा’ भाव हाच कर्ता मानला जातो. अशा प्रयोगाला भावकर्तरी किंवा अकर्तुक ‘भावे प्रयोग’ म्हणतात.

फ्री पोलिस भरती टेस्ट सिरिज

🏆 यश मिळवायचे असेल, तर सराव हवाच!

मित्रांनो, व्याकरणावर जितकी घट्ट पकड असेल, तितका परीक्षेतील तुमचा आत्मविश्वास वाढेल. अशाच दर्जेदार प्रश्नांचा नियमित सराव करण्यासाठी आणि नवनवीन अपडेट्स मिळवण्यासाठी आजच आमच्या टेलिग्राम परिवारात सामील व्हा.