प्रयोग भाग २ : मराठी व्याकरण टेस्ट | Online Mock Test | Marathi Grammar Test
नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो!
‘मराठी व्याकरण’ सिरीजच्या पहिल्या भागाला तुम्ही दिलेल्या उत्तम प्रतिसादानंतर, आता आपण घेऊन आलो आहोत ‘प्रयोग – भाग २’. पहिल्या सराव टेस्टमध्ये प्रयोगाचे मूलभूत नियम आणि सोपे प्रश्न आपण पाहिले. पण जसे आपण परीक्षेच्या जवळ जातो, तशी प्रश्नांची पातळी आणि गुंतागुंत वाढत जाते. आयोगाच्या किंवा इतर स्पर्धा परीक्षांच्या पेपरमध्ये बऱ्याचदा असे प्रश्न येतात जे दोन पर्यायांमध्ये आपला गोंधळ उडवतात.
हाच गोंधळ टाळण्यासाठी आपण या दुसऱ्या भागात थोडे अधिक आव्हानात्मक आणि परीक्षेत हमखास विचारले जाणारे प्रश्न समाविष्ट केले आहेत. नेहमीप्रमाणेच, या ‘Online Mock Test‘ मध्ये आपण फक्त बरोबर पर्याय देणार नाही, तर ‘तेच उत्तर का बरोबर आहे?’ याचे अचूक आणि सविस्तर विश्लेषण पाहणार आहोत. चला तर मग, तुमच्या अभ्यासाची धार तपासण्यासाठी आजची ही महत्त्वपूर्ण टेस्ट सुरु करूया!
Table of Contents
📝 सराव प्रश्न आणि सविस्तर विश्लेषण
🔹 प्रश्न १) ‘विद्यार्थ्यांनी नेहमी हसतमुख असावे’ या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
[अ] कर्तरी
[ब] कर्मणी
[क] भावे
[ड] मिश्र संकर
🎯 उत्तर: [क] भावे
📝 का ते समजून घ्या: या वाक्यात कर्ता (विद्यार्थ्यांनी) तृतीया विभक्तीत आहे आणि वाक्यात कर्म नाही. तसेच, क्रियापद हे विद्यार्थी (असावे) व तटस्थ आहे. त्यामुळे हा ‘अकर्मक भावे’ प्रयोग आहे.
🔹 प्रश्न २) ‘तेवढ्यात उजेड पडला’ या वाक्याचे भावे प्रयोगात रूपांतर करा?
[अ] तेवढ्यात उजेड पडेल.
[ब] तेवढ्यात उजेड पडत आहे.
[क] तेवढ्यात उजाडले.
[ड] तेवढ्यात उजेड पडेलच.
🎯 उत्तर: [क] तेवढ्यात उजाडले.
📝 का ते समजून घ्या: ‘उजाडले’ या क्रियापदातच कर्त्याचा भाव दडलेला असतो. त्याला स्वतंत्र असा कर्ता नसतो. हे अकर्तुक भावे (भावकर्तरी) प्रयोगाचे उत्तम उदाहरण आहे. भावे प्रयोगात कर्ता आणि कर्माचा प्रभाव क्रियापदावर नसतो.
🔹 प्रश्न ३) ‘विद्यापीठ प्रसिद्ध आहे’ या वाक्याचा प्रयोग ओळखा.
[अ] कर्मणी प्रयोग
[ब] अकर्मक कर्तरी प्रयोग
[क] यापैकी नाही
[ड] भावे प्रयोग
🎯 उत्तर: [ब] अकर्मक कर्तरी प्रयोग
📝 का ते समजून घ्या: ‘विद्यापीठ’ हा कर्ता प्रथमा विभक्तीत आहे. या वाक्यात कर्म नाही (‘प्रसिद्ध’ हे केवळ विधानपूरक आहे). क्रियापद कर्त्यानुसार बदलते (उदा. ‘शाळा प्रसिद्ध आहे’), म्हणून हा अकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
🔹 प्रश्न ४) खालील वाक्यांमधून कर्मणी प्रयोगाची वाक्ये निवडून त्याचा पर्याय निवडा.
[अ] आंबा गोड आहे
[ब] जादूगाराने जादूचे प्रयोग केले
[क] आईला मोटारीत मळमळते
[ड] सरांनी दिनूला घरी पाठवले
🎯 उत्तर: [ब] जादूगाराने जादूचे प्रयोग केले
📝 का ते समजून घ्या: या वाक्यात कर्ता (जादूगाराने) तृतीया विभक्तीत आहे व कर्म (प्रयोग) प्रथमांत आहे. क्रियापद हे कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते (उदा. ‘जादूगाराने जादूची कांडी फिरवली’), म्हणून हा कर्मणी प्रयोग आहे.
🔹 प्रश्न ५) ‘सैनिकांनी शत्रुला सीमेवर रोखले’ या विधानाचा प्रयोग ओळखा.
[अ] कर्तरी प्रयोग
[ब] कर्मणी प्रयोग
[क] भावे प्रयोग
[ड] वरीलपैकी नाही
🎯 उत्तर: [क] भावे प्रयोग
📝 का ते समजून घ्या: कर्ता (सैनिकांनी) आणि कर्म (शत्रूला) या दोघांनाही विभक्ती प्रत्यय जोडलेले आहेत. क्रियापद नपुंसकलिंगी, एकवचनी (रोखले) व तटस्थ आहे. म्हणून हा ‘सकर्मक भावे’ प्रयोग आहे.
फ्री मराठी व्याकरण टेस्ट प्रकरणानुसार
🔹 प्रश्न ६) पुढे दिलेल्या वाक्याचा प्रयोग ओळखून योग्य पर्याय निवडा. ‘आम्ही कळसूबाई शिखर सर केले?’
[अ] सकर्मक भावे
[ब] सकर्मक कर्तरी
[क] कर्मणी
[ड] अकर्मक कर्तरी
🎯 उत्तर: [क] कर्मणी
📝 का ते समजून घ्या: येथे ‘आम्ही’ हा कर्ता बहुवचनी असल्याने त्याचा प्रभाव प्रथमदर्शनी दिसत नाही, मात्र कर्म ‘शिखर’ प्रथमांत आहे आणि त्यानुसार क्रियापद ‘सर केले’ असे चालते (उदा. ‘आम्ही कळसूबाई किल्ला सर केला’). त्यामुळे हा कर्मणी प्रयोग आहे.
🔹 प्रश्न ७) ‘त्वां काय कर्म करिजें लघू लेकरानें’ । हे वाक्य कोणत्या प्रयोगाचे उदाहरण आहे.
[अ] कर्तरी प्रयोग
[ब] कर्मणी प्रयोग
[क] भावे प्रयोग
[ड] भावकर्तरी
🎯 उत्तर: [ब] कर्मणी प्रयोग
📝 का ते समजून घ्या: क्रियापदाला ‘इजे’ किंवा ‘जे’ प्रत्यय लागलेली ही रचना प्राचीन मराठी भाषेतील आहे. अशा प्रकारच्या वाक्यरचनेला ‘पुराण कर्मणी’ किंवा ‘प्राचीन कर्मणी’ प्रयोग असे म्हणतात.
🔹 प्रश्न ८) ‘माझ्या मराठी प्रेमाचा पाया या साहित्यप्रेमी शिक्षकाने घातला’ या वाक्याचा प्रयोग ओळखा.
[अ] सकर्मक कर्तरी
[ब] अकर्मक कर्तरी
[क] कर्मणी
[ड] सकर्मक भावे
🎯 उत्तर: [क] कर्मणी
📝 का ते समजून घ्या: वाक्यातील कर्ता ‘शिक्षकाने’ (तृतीयांत) आहे आणि कर्म ‘पाया’ (प्रथमांत) आहे. क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते (उदा. ‘इमारत बांधली’), म्हणून हा कर्मणी प्रयोग आहे.
🔹 प्रश्न ९) ‘दुषित पाण्यामुळे आजार होतो.’ या विधानाचा प्रयोग ओळखा.
[अ] अकर्मक भावे
[ब] सकर्मक भावे
[क] सकर्मक कर्तरी
[ड] अकर्मक कर्तरी
🎯 उत्तर: [ड] अकर्मक कर्तरी
📝 का ते समजून घ्या: होणारा काय? ‘आजार’. त्यामुळे ‘आजार’ हा वाक्याचा कर्ता आहे आणि तो प्रथमा विभक्तीत आहे. वाक्यात कर्म नाही. क्रियापद कर्त्यानुसार बदलते (उदा. ‘जखम होते’), म्हणून हा अकर्मक कर्तरी प्रयोग आहे.
🔹 प्रश्न १०) कर्ता………असताना संकर प्रयोग होत नाही.
[अ] तृतीय पुरुषी
[ब] द्वितीय पुरुषी
[क] प्रथम पुरुषी
[ड] वरीलपैकी सर्व
🎯 उत्तर: [क] प्रथम पुरुषी
📝 का ते समजून घ्या: संकर प्रयोगांमध्ये (विशेषतः कर्तृ-कर्म व कर्तृ-भाव संकर) कर्ता बहुधा द्वितीय पुरुषी (उदा. तू, तुम्ही) असावा लागतो. कर्ता जर प्रथम पुरुषी (मी, आम्ही) असेल, तर संकर प्रयोग होत नाही.
🚀 तुमच्या यशाची खात्री, रोजच्या सरावातून!
मित्रांनो, व्याकरणाचे नियम एकदा वाचून लक्षात राहत नाहीत, त्यासाठी लागते ती योग्य दिशा आणि सातत्यपूर्ण सराव. अशाच दर्जेदार प्रश्नांचा, मोफत मॉक टेस्ट्स आणि नोट्सचा लाभ घेण्यासाठी आजच आमच्या टेलिग्राम चॅनेलचा भाग व्हा.
📲 Daily MCQ आणि Mock Test साठी आमच्या Telegram channel ला नक्की Join करा!
👉 Join Now:https://t.me/gsestudypoint
